ΠΕΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΤΟΥΚΟΥΜΑΝ
(Αποστολή στην Αργεντινή)
Το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ δημοσιεύει σήμερα την τρίτη ανταπόκριση του ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ από την Αργεντινή ο οποίος αυτή τη φορά μας δίνει συγκλονιστικές πληροφορίες απο το Τουκουμάν. Tο Τουκουμάν είναι η μικρότερη από τις 23 επαρχίες της Αργεντινής. Βρίσκεται στα βορειοανατολικά της
χώρας και η πρωτεύουσα του, το Σαν Μιγκέλ, απέχει 1.300 περίπου χιλιόμετρα από το Μπουένος Αιρες ή σχεδόν δύο ώρες με το αεροπλάνο. Μέχρι πρόσφατα ήταν γνωστό για τον δυσανάλογα υψηλό σε σχέση με το ειδικό του βάρος στη χώρα φόρο αίματος που είχε πληρώσει στους λαϊκούς αγώνες. Μόνο κατά
τη διάρκεια της χούντας του Χόρχε Βιντέλα, από τους 40.000 εξαφανισμένους αριστερούς οι 4.000 προέρχονταν από το Τουκουμάν, ή τον «Κήπο της Δημοκρατίας» κατά την προσφιλή έκφραση των Αργεντινών, που έτσι αποδίδουν τη δέουσα τιμή στον τόπο όπου ανακηρύχτηκε η ανεξαρτησία της χώρας τον
προηγούμενο αιώνα.
Το Τουκουμάν ήρθε ξανά στην επικαιρότητα μόλις πριν λίγες εβδομάδες με έναν εξίσου τραγικό τρόπο. Ήταν στα μέσα Νοεμβρίου συγκεκριμένα, όταν η ισπανική εφημερίδα Ελ Παϊς αποκάλυψε πως δεκάδες παιδιά πεθαίνουν από την πείνα. Οι φωτογραφίες που δημοσίευσε με το απλανές βλέμμα των
σκελετωμένων παιδιών έκαναν αμέσως το γύρο του κόσμου.
Η επίσκεψη μας στο Τουκουμάν δεν θα είχε πραγματοποιηθεί αν δεν ήταν σαφές ότι στο Τουκουμάν, πέρα από την γενική οικονομική κρίση, εκφράζεται και μία επιπλέον, δευτερεύουσας σημασίας, κρίση που έχει οδηγήσει στον θάνατο δεκάδες ανθρώπους: Η κρίση των επαρχιών, όπως αυτή
προσδιορίζεται από την υπερχρέωση τους απέναντι στο κράτος και τους διεθνείς ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς και την χρεοκοπία των τοπικών κυβερνήσεων, που σε τελική ανάλυση δημιουργεί θέμα συνοχής της ίδιας της χώρας. Η παρέμβαση αυτής ακριβώς της επιπρόσθετης αντίθεσης είναι που
οδηγεί σε έκρηξη το κοινωνικό ζήτημα στο Τουκουμάν, όπως σε μικρότερο βαθμό το οδηγεί σε έκρηξη στις επαρχίες Τσάκο, Χουχούι, Σάλτα και Τσουμπούτ, όπου επίσης σημειώνονται καθημερινά θάνατοι παιδιών από την ασιτία. Στο δρόμο από το αεροδρόμιο μέχρι την πόλη του Τουκουμάν συναντάς
δεκάδες κάρα, ενώ δεξιά και αριστερά του δρόμου βρίσκονται εκατοντάδες παράγκες κατασκευασμένες από ξύλο, τσίγκο και νάιλον. Στο κυβερνητικό μέγαρο του Σαν Μιγκέλ, μπροστά στην πανύψηλη καγκελωτή πύλη της εισόδου, αψηφώντας τον καυτό ήλιο, την τρομερή ζέστη και την αποπνικτική
ατμόσφαιρα που δημιουργεί η υγρασία, βρίσκονται εκατοντάδες άνθρωποι συνωστισμένοι επάνω στο πεζοδρόμιο και με την πλάτη στο δρόμο. Στο προτεταμένο χέρι τους κρατάνε κάποια χαρτιά που αγωνίζονται να τα παραδώσουν στον άνθρωπο που βρίσκεται εντός του κτιρίου. Είναι οι αιτήσεις τους
για να ενταχθούν σε κάποιο πρόγραμμα προσωρινής, εβδομαδιαίας για την ακρίβεια, επιδοτούμενης εργασίας (πλαν δε τραβάχο). Η σκηνή αυτή προκαλεί απορία μόνο στους ξένους. Στην πόλη επαναλαμβάνεται καθημερινά.
ΠΕΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΤΟΥΚΟΥΜΑΝ
Tουλάχιστον το 40% των 1.300.000 κατοίκων του Τουκουμάν είναι άνεργοι. Η πλειοψηφία τους έχει να δουλέψει δύο, ακόμη και τρία χρόνια. Επιπλέον, τουλάχιστον ένα 20% του πληθυσμού υποαπασχολείται. Πρακτικά μόνο ο ένας στους τρεις δουλεύει. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία οι 900.000 είναι βυθισμένοι
στην απόλυτη φτώχεια. Προσοχή: όχι κάτω από το επίσημο όριο φτώχειας, αλλά στην εξαθλίωση!
Κι αυτοί όμως που δουλεύουν αμείβονται με 300 έως 400 πέσος το μήνα. Δηλαδή εκατό ευρώ! Και υπάρχουν και χειρότερα, όπως είναι οι εργαζόμενοι στα σούπερ μάρκετ του Τουκουμάν που δουλεύουν για ένα πέσο την ώρα (100 δραχμές) ή οι εργάτες στα εργοστάσια και τα χωράφια που για δύο πέσος την ώρα
δουλεύουν δέκα και ένδεκα ώρες τη μέρα. Στο Τουκουμάν, επίσης, συναντάει κανείς τους μοτοκέρος. Νεαρούς με μηχανάκια που για ένα πέσος κάνουν διάφορα θελήματα: Ψωνίζουν, πληρώνουν λογαριασμούς, μεταφέρουν επιστολές ή δέματα κ.λπ.
Πρώτος σταθμός μας στο Τουκουμάν ήταν το νοσοκομείο παίδων της πόλης. Ούτε μία γωνία δεν υπήρχε πάνω από το ισόγειο που το βλέμμα να μην συναντηθεί με τη φρίκη και την απερίγραπτη δυστυχία. Η τετράχρονη Φλορένσια είναι ενός έτους και ζυγίζει 4,5 κιλά. Το φυσιολογικό για την ηλικία της
βάρος είναι 9,5 κιλά. Λόγω της αδυναμίας πάσχει από υδροκεφαλία. Η Λουσία που εικονίζεται στην επόμενη φωτογραφία είναι πέντε μηνών και το βάρος της είναι 3,5 κιλά, όταν το μέσο φυσιολογικό βάρος για την ηλικία της είναι τουλάχιστον 6,5 κιλά. Η ατροφία τής έχει προκαλέσει πρόβλημα στο
νευρικό σύστημα. Ξεπερνιούνται τα προβλήματα με τον ερχομό τους στο νοσοκομείο; ρωτήσαμε την εικονιζόμενη γιατρό Μέρι Καραμπαγκάλ, που εφημέρευε εκείνη την ημέρα. «Άλλες φορές ναι άλλες φορές όχι. Τις τελευταίες δεκαπέντε ημέρες έχουν πεθάνει δεκαεννέα παιδιά. Oποιοδήποτε άλλο
περιστατικό πλέον το διώχνουμε και κρατάμε μόνο τα περιστατικά ασιτίας. Όλο το νοσοκομείο εξυπηρετεί τέτοια προβλήματα», μας τόνισε. Και συνέχισε: «Πρέπει όμως να καταλάβετε δύο πράγματα. Πρώτον, ότι ο θάνατος από την πείνα στο Τουκουμάν δεν είναι κάτι καινούργιο. Ανέκαθεν είχαμε
ανάλογα περιστατικά. Απλά τώρα λόγω της κρίσης υπάρχει έξαρση. Δεύτερον, ότι όσο τραγικές κι αν είναι αυτές οι σκηνές, η ασιτία δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Αφορά και εμάς τους ίδιους. Μας αφορά όλους. Για παράδειγμα, εδώ το νοσοκομείο, λόγω περικοπών, έχει πάψει να δίνει λεφτά για να
πίνουμε γάλα εμείς οι εργαζόμενοι, όπως συνέβαινε παλιότερα»
Πολλοί γιατροί υποστήριζαν πως στο νοσοκομείο συναντάς μόνο την κορυφή του παγόβουνου καθώς πολλά περιστατικά δεν περνούν καν την πύλη του. Με βάση επίσημα στοιχεία, ένα στα δέκα παιδιά του Τουκουμάν κάτω των έξη ετών αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα με τη διατροφή του, ενώ 3.700
γυναίκες είναι γνωστό ότι βρίσκονται στην ίδια κατάσταση.
Ανάλογη τριτοκοσμική κατάσταση επικρατούσε και στο γενικό νοσοκομείο της πόλης που επισκεφθήκαμε. Ήταν μάλιστα μέρα εφημερίας. Παρόντες τρεις γιατροί και δώδεκα ειδικευόμενοι, οι οποίοι στην Αργεντινή δεν πληρώνονται όταν απασχολούνται στα νοσοκομεία. Δεκαπέντε άτομα προσωπικό
αντιστοιχούσαν, δηλαδή, στα 250 έως 300 περιστατικά που είχαν κατακλύσει το νοσοκομείο, το οποίο δεν διέθετε περισσότερα από 24 δωμάτια με τρεις τέσσερις κλίνες έκαστο! Σε «καυτά κρεβάτια» έπρεπε να μετονομαστεί το νοσοκομείο υποστηρίζει ένας γιατρός λέγοντάς μας ότι «τα κρεβάτια δεν
προλαβαίνουν να αδειάσουν ούτε για ένα λεπτό και αμέσως έρχεται άλλος ασθενής. Οι άνθρωποι πεθαίνουν από έλλειψη φαρμάκων. Έχουν πάψει να μας χορηγούν και τα πλέον στοιχειώδη». Το πιο απίστευτο απ όσα είδαμε στο νοσοκομείο ήταν στη γυναικολογική κλινική στο τμήμα λοχείας, όπου ένα
κρεβάτι το μοιράζονταν δύο γυναίκες
Επόμενο σταθμός μας στο Τουκουμάν ήταν το χωριό Λος Ράλος, 25 χιλιόμετρα δυτικά του Σαν Μιγκέλ. Η διαδρομή με το αυτοκίνητο διήρκεσε σαράντα λεπτά. Κατά τη διάρκεια αυτής της ώρας στη θέα των αχανών εκτάσεων καλλιέργειας ζάχαρης που απλώνονταν δεξιά και αριστερά του δρόμου, στον
οποιονδήποτε θα γεννιόταν η εξής απορία: Δεδομένης φυσικά της ταξικής διαίρεσης της γης και της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης της αγροτικής παραγωγής, πως είναι δυνατό να πεθαίνουν μαζικά οι άνθρωποι από την πείνα στο χωριό όταν υπάρχουν τόσα χιλιάδες στρέμματα εύφορης γης; Στην
Ελλάδα, ακόμη και σήμερα, οι φτωχοί αγρότες που στερούνται γης, διαθέτουν λίγα τετραγωνικά μέτρα γης, ώστε να καλλιεργούν λαχανικά και κηπευτικά για τις προσωπικές τους ανάγκες, για να μη πεθάνουν από την πείνα.
Στην Αργεντινή γιατί όχι; «Παλιά», μας λέει ο συνομιλητής μας, «όλοι σχεδόν οι αγρότες διέθεταν 10 ακόμη και 20 ακρς (σ.σ. μέτρο επιφάνειας ίσο περίπου με τέσσερα τετραγωνικά στρέμματα). Στη συνέχεια όμως όλη, μα όλη, τη γη την αγόρασαν οι ξένες επιχειρήσεις που εξαγόρασαν αρχικά τα
εργοστάσια. Σε αυτή την περιοχή πριν δεκαπέντε χρόνια υπήρχαν περίπου 25 βιομηχανίες ζάχαρης. Τώρα έχουν μείνει έξι ή επτά». Οι συνομιλητές μάς δείχνουν τις βιομηχανίες που έχουν απομείνει ξεχωρίζοντας την κάθε μία με βάση την εθνικότητα της εταιρίας: Η γαλλική, η ισπανική κ.λπ., κ.λπ.
Στις επιχειρήσεις επεξεργασίας ζάχαρης και συσκευασίας λεμονιών δουλεύουν 90.000 περίπου άτομα. Είναι οι λεγόμενοι κατσετέρος. Η αμοιβή τους είναι 15 πέσος την ημέρα ή 4 ευρώ. Η αμοιβή αυτή δεν διαρκεί όλο το χρόνο καθώς απασχολούνται για λιγότερο από έξη μήνες τον χρόνο. Το Νοέμβριο
όλοι κάθονται. Με αυτά τα χρήματα λοιπόν θα πρέπει να περάσουν και τους δώδεκα μήνες.
Μπλόκα στους δρόμους και συσσίτια ενάντια στην πείνα
Φτάνοντας στο ύψος του χωριού Λος Ράλος ο δρόμος είναι κομμένος από μπλόκο των πικετέρος. Το πανό γράφει «Πόλο Ομπρέρο» και από κάτω φέρει υπογραφή «Λος Ράλος». Τίποτε άλλο. Γύρω στα δεκαπέντε ρακένδυτα παιδιά και άλλοι τόσοι ενήλικες σταματάνε κάθε διερχόμενο όχημα ζητώντας λεφτά,
για να συγκεντρώσουν το ποσό που χρειάζεται για να καταφέρουν να πάνε στη μεγάλη διαδήλωση που θα γίνει στις 19 και 20 Δεκέμβρη, με αφορμή την επέτειο του ενός χρόνου από το Αργεντινάζο. Όλοι σχεδόν οι οδηγοί κάτι δίνουν.
Μαζί με τους πικετέρος κατευθυνόμαστε στο συσσίτιο του χωριού, το κομεδόρες. Πρόκειται για συσσίτια που οργανώνει το Πόλο Ομπρέρο και οι πικετέρος. Τα χρήματα τα διεκδικούν με αγώνες και τα παίρνουν από το κράτος ή και από ιδιώτες. Αλλά πάντα με αγώνες. Χάρη σε αυτή την πρωτοβουλία
του Παρτίδο Ομπρέρο που είναι πλέον θεσμός σε όλη την έκταση της αργεντίνικης γης, από τα μπάριος του Μπουένος Αιρες μέχρι τις επαρχίες, η Αργεντινή δεν έχει μετατραπεί σε Μπιάφρα. Χάρη στο Παρτίδο Ομπρέρο ο λιμός δεν έχει οδηγήσει στο θάνατο δεκάδες χιλιάδες άτομα. Οι σκηνές των
παιδιών που περιμένουν με το πλαστικό ή το σιδερένιο πιάτο να έρθει το φαγητό ήταν συγκλονιστικές. Τα παιδιά αυτά τρώνε πέντε ημέρες την εβδομάδα, μια φορά την ημέρα. Τόσα λεφτά δίνει το κράτος. Το φαγητό είναι μία πίτα με ένα κομμάτι κρέας ή τυρί. Το αποτέλεσμα είναι να δείχνουν
μικρότερα από την ηλικία τους. Κανένα παιδί δεν έχει θραφεί σωστά. Πολλά έπασχαν από ραχίτιδα. Ενώ πολλοί άλλοι, όχι μόνο παιδιά, δεν είχαν δόντια. Ο λόγος απλός: Για να διασκεδάσουν την πείνα τους μικροί και μεγάλοι, μέχρι να έρθει η ώρα του συσσιτίου ή όταν το στομάχι άδειαζε, έτρωγαν
ζάχαρη, που είναι και μοναδικό φαγώσιμο είδος στην περιοχή
Το Λος Ράλος, που από τους 9.000 κατοίκους του οι 2.000 είναι άνεργοι και τα 3.000 παιδιά, είχε γνωρίσει και καλύτερες μέρες πριν γίνει τόπος δυστυχίας. Η παρακμή του ξεκίνησε ακριβώς πριν δεκατρία χρόνια, όταν έκλεισαν τα εργοστάσια ζάχαρης. Εκείνη τη χρονιά, μέσα σε λίγους μήνες το 75% των
κατοίκων του μετανάστευσε στο Μπουένος Αιρες!
Ο ξεριζωμός τους όμως δεν γλίτωσε από την πείνα κανέναν. Ούτε αυτούς που μετακόμισαν στα άθλια περίχωρα του Μπουένος Αιρες, ούτε αυτούς τους λίγους που απέμειναν, προσδοκώντας πως με την αποχώρηση της πλειοψηφίας του κόσμου θα μειωθεί η ανεργία. Στο Λος Ράλος, αν η ζωή συνεχίζεται
κανονικά αυτό οφείλεται στα συσσίτια του Πόλο Ομπρέρο. Σε όλο το χωριό δίνονται τρία συσσίτια. «Χάρη στα κομεδόρες», μάς είπε ένας κάτοικος του χωριού, «η ζωή μας έχει ηρεμήσει». Σ ένα από αυτά η πρόεδρος Ντολόρες Ντίαλ κι ο οικονομικός υπεύθυνος Αμέρικο Κάσερες μάς εξηγούν τις
υπεράνθρωπες προσπάθειες που καταβάλλουν για να ταίσουν 136 παιδιά για είκοσι ημέρες με 1.439 πέσος. Δηλαδή με 0,53 πέσος την ημέρα ανά παιδί (ή 53 δραχμές)! Με ανεξήγητη επιμονή επιδεικνύουν το βιβλίο εσόδων και εξόδων, που χαρακτηρίζεται από μία τάξη εντελώς ασύμβατη με τις αργεντίνικες
συνήθειες. Ο λόγος της επιμονής τους ερμηνευόταν αν κάποιος κοίταγε τα πρωτοσέλιδα του επαρχιακού τύπου εκείνης της ημέρας, Τετάρτη 4 Δεκεμβρίου, που όλα αναφέρονταν στον υπεύθυνο συσσιτίων της τοπικής κυβέρνησης, ο οποίος πήρε τα λεφτά και εξαφανίστηκε! Στο πρώτο άκουσμα απίστευτο,
στην Αργεντινή όμως της γενικευμένης διαφθοράς πέρα για πέρα συνηθισμένο. Στελέχη του Παρτίδο Ομπρέρο από το Τουκουμάν μάς έλεγαν ότι, κοινώς, ο κόσμος το χε τούμπανο επί μήνες πως τα κρατικά βοηθήματα έμπαιναν στις τσέπες επιτήδειων. Η έκταση της διαφθοράς στην Αργεντινή ξεπερνάει
οποιαδήποτε εμπειρία αν σκεφτούμε επιπλέον ότι στο Τουκουμάν τις τελευταίες εβδομάδες έχει εγκατασταθεί και η γυναίκα του προέδρου της χώρας, η Τσίτσε Ντουάλντε, προσπαθώντας να συντονίσει την ανθρωπιστική βοήθεια που καταφθάνει. Στην πραγματικότητα για να κερδίσει τις πολιτικές
εντυπώσεις. Και παρ όλα αυτά η βοήθεια μπαίνει στις τσέπες κυβερνητικών αξιωματούχων με κάθε επισημότητα
Πρέπει τέλος να αναφερθεί ότι τα συσσίτια των πικετέρος βρίσκονται σε ανταγωνιστική τροχιά ακόμη και με αυτές τις κυβερνητικές διακηρύξεις για την αντιμετώπιση της πείνας. Όχι μόνο στο Τουκουμάν, αλλά και σε ολόκληρη τη χώρα, η κυβέρνηση και ο κομματικός μηχανισμός των περονιστών
αρνείται να προσφέρει οικονομικά βοηθήματα σε όσους γονείς στέλνουν τα παιδιά τους σε συσσίτια του Πόλο Ομπρέρο, δηλώνοντας ότι όποιος πάει εκεί μπαίνει σε μαύρη λίστα.
