Ο Μεγάλος Ανατολικός

Βιβλίο

Αρχείο

Κεντρική Σελίδα

Στείλε άρθρο

FORUM

Ελάτε να τα πούμε

Ζαν Βαν Χάιγενουρτ σε ηλικία είκοσι χρονών εγκατέλειψε μια επιστημονική καριέρα για να ενώσει τις δυνάμεις του με τον Λέοντα Τρότσκι, εξόριστος τότε στην Τουρκία. Ο σύντροφος έγινε μέλος του στενού κύκλου του Τρότσκι σωματοφύλακας και γραμματέας του.
Ακολουθώντας τον αρχηγό του και ζώντας μαζί του στη Γαλλία, τη Νορβηγία και το Μεξικό, υπήρξε μάρτυρας και συνένοχος στη σκηνή της παγκόσμιας πολιτικής του '30, με πρωταγωνιστές κάποιους απρόβλεπτους χαρακτήρες, όπως ο Ντιέγκο Ριβέρα, η Φρίντα Κάλο, ο Αντρέ Μπρετόν κι ο Τζων Ντιούι. Αν και σοβαρά κλονισμένος από τη δολοφονία του Τρότσκι το 1940, ο Βαν Χάιγενουρτ, που τότε βρισκόταν στη Νέα Υόρκη, παρέμεινε πλήρως στρατευμένος στην επαναστατική πολιτική. Αλλά το 1948, υπό την
πίεση σκληρών διώξεων και σοβαρών αποτυχιών του Μαρξισμού στην πράξη απαρνήθηκε την ιδεολογία που κάποτε τον πάθιαζε. 
Ο Βαν Χάιγενουρτ επέστρεψε στον κόσμο των Μαθηματικών. Έγινε καθηγητής σε πανεπιστήμια της Αμερικής κι απέκτησε παγκόσμια φήμη ως ιστορικός της μαθηματικής λογικής. Ταυτόχρονα, ήταν ανεκτίμητης
βοήθειας σύμβουλος στα αρχεία του Τρότσκι στα Πανεπιστήμια του Χάρβαρντ και του Στάνφορντ.
 Ρασιοναλιστής σε διανοητικό επίπεδο, στα συναισθηματικά του ο Βαν Χάιγενουρτ διακατεχόταν από πάθος και παρορμητισμό. Ένας ρομαντικός, που δεν μπορούσε να ζήσει ούτε με αλλά ούτε χωρίς γυναίκα, με τέσσερις
ταραγμένους γάμους και πολλές σχέσεις, βρήκε τραγικό θάνατο, στην πόλη του Μεξικού, από τα ίδια τα χέρια της τελευταίας του γυναίκας, η οποία κατόπιν αυτοκτόνησε.
 Από το βάθος του παρελθόντος του, η Ανίτα Μπέρντμαν Φέφερμαν ανασυνθέτει την οδύσσεια του Ζαν Βαν Χάιγενουρτ από την τραυματική του παιδική ηλικία και μέσα από τη ζωή του ως φοιτητή, επαναστάτη κι
επιστήμονα. Με κατανόηση, εξυπνάδα και οίστρο, ξαναζωντανεύει αυτόν τον πρισματικό άνθρωπο, μέσα από μια συγκλονιστική αφήγηση, που πετυχαίνει
να δημιουργήσει από την πραγματικότητα αυτό που συχνά αναζητείται στη φαντασία. Υπέροχο ανάγνωσμα, αποτελεί επίσης μια αυθεντική συμβολή από μιαν απρόσμενη οπτική γωνία στην ιστορία της εποχή μας.

Το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ συχνά παρουσιάζει κριτικές για εκλεκτά βιβλία σύγχρονων και κλασικών συγγραφέων. Το 1997 κυκλοφόρησε ένα εξαιρετικό βιβλίο της Ανίτα Μπέρντμαν Φέφερμαν, με τίτλο "ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΕΡΩΤΑΣ". Ενα βιβλίο για την Ζωή του Ζαν Βαν Χάιγενουρτ, παλιού γραμματέα του ΤΡΟΤΣΚΙ, από τις εκδόσεις "ΕΚΚΡΕ-ΜΕΣ", σε μετάφραση της Λητούς Ιωακειμίδου. Σήμερα θα δημοσιεύσουμε την εισαγωγή που έγραψε ο συνεργάτης μας, σ. ΣΑΒΒΑΣ ΜΙΧΑΗΛ.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ (τελευταίο)

Είναι σ΄ αυτό το πνεύμα που ο Τρότσκι δίνει και τις τελευταίες του πολιτικές οδηγίες στον νεαρό σύντροφο Βαν, όταν φεύγει το 1939 από το Μεξικό για τη Νέα Υόρκη. Του επισημαίνει ότι η πιστή σ΄ αυτόν πλειοψηφία του SWP υπό τον Κάννον έχει την τάση να αντιμετωπίσει τη μειοψηφία των Μπάρναμ και Σάχτμαν με οργανωτικά μέτρα αντί να προωθήσει τη θεωρητική συζήτηση, ιδιαίτερα πάνω στην υλιστική διαλεκτική και τον κίνδυνο από την πίεση του αμερικανικού πραγματισμού και της αγγλοσαξονικής παράδοσης του εμπειρισμού, που αποσυντίθεντο σε νεοθετικισμό.

Ο Τρότσκι επεδίωκε να προωθήσει αυτή τη συζήτηση για τη διαλεκτική, που δεν την ήθελε ούτε η μειοψηφία αλλά ούτε και η πλειοψηφία, ασκώντας συν τοις άλλοις κάποια πίεση και με την παρουσία του Ζαν βαν Χάιγενουρτ, λόγω του κύρους που είχε ο τελευταίος ως στενός συνεργάτης του εξόριστου μπολσεβίκου ηγέτη επί μία επταετία, αλλά και λόγω των αναμφισβήτητων θεωρητικών ικανοτήτων του ως διανοούμενου. Ο Βαν συμφωνούσε με τον Τρότσκι. Γρήγορα, όμως, βρέθηκε κάτω από πανίσχυρες πιέσεις στη Νέα Υόρκη, πολιτικά απογοητευμένος μέσα στο γενικό κλίμα αποθάρρυνσης και ιστορικού πεσιμισμού της νεοϋορκέζικης διανόησης, που τόσο ανάγλυφα αποτυπώνει η βιογραφία της Φέφερμαν. Η αδιαφορία απέναντι στη θεωρία που κυριαρχούσε στο αμερικανικό τροτσκιστικό κίνημα, κρυμμένη κάτω από το ένδυμα της μαρξιστικής "ορθοδοξίας" και του εργατισμού, επιδείνωνε την κατάσταση.

Ο Τρότσκι θεωρούσε τη διαρκή εκπαίδευση των επαναστατών στη διαλεκτική "τόσο απαραίτητη όσο η άσκηση των δακτύλων για τον πιανίστα", να αποκτά ζωτική σημασία λόγω της πολυπλοκότητας που θα παρουσίαζε η πορεία του πολέμου και η έκβασή του. Αντίθετα, η συντριπτική πλειοψηφία των οπαδών του, ακόμα κι αν τυπικά αποδέχονταν τον διαλεκτικό υλισμό, προσέγγιζε μ΄ ένα μυστικιστικό τρόπο την προοπτική που χάραζε ο Τρότσκι. Νομίζοντας ότι η έκβαση του πολέμου θα φέρει τη μαχανική επανάληψη όσων ακολούθησαν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, περίμεναν μια νέα νικηφόρα Οκτωβριανή Επανάσταση, την πτώση του σταλινισμού, το θρίαμβο της Τέταρτης Διεθνούς. Τα πράγματα εξελίχτηκαν εντελώς διαφορετικά: η επαναστατική κρίση γεννήθηκε από τον πόλεμο αλλά αναχαιτίστηκε (Γαλλία, Ιταλία) ή σφαγιάστηκε (Ελλάδα) χάρη στη συνεργασία των σταλινικών μηχανισμών με τους Συμμάχους.

Όσοι έμειναν στην επιφάνεια μιας κατάστασης εξαιρετικά αντιφατικής απογοητεύτηκαν και αποπροσανατολίστηκαν. Μια πρώτη εκδήλωση αυτής της διαδικασίας στους κόλπους του αμερικανικού SWP - που ήταν το μεγαλύτερο τμήμα της Τετάρτης Διεθνούς - ήταν ο σχηματισμός μιας νέας εσωτερικής αντιπολίτευσης, της ομάδας των Felix Morrow - Albert Goldman που προσέγγιζε τις θέσεις του Σάχτμαν και το Εργατικό Κόμμα, το οποίο σχημάτισε μετά τη ρήξη της αντιπολίτευσης του 1939-40 με το SWP. Αυτή τη φορά, ο Ζαν βαν Χάιγενουρτ, που το 1939 συμφωνούσε με τον Τρότσκι και δεχόταν πρόθυμα τις οδηγίες του για το πως θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί η ομάδα των Μπάρναμ και Σάχτμαν, βρέθηκε κοντά στον Φέλιξ Μόροου και την ομάδα του.

Δεν συμμερίζονταν μόνο τις πολιτικές τους θέσεις (τόνιζαν την ανάγκη ενός προγράμματος αστικής δημοκρατίας, θεωρώντας ότι η προοπτική του σοσιαλισμού είχε χαθεί για μια ολόκληρη εποχή τουλάχιστον...). Μαζί με μια βαθιά ιστορική απαισιοδοξία, συμμερίζονταν σε μεγάλο βαθμό και την απόσταση που έπαιρναν απέναντι στη μαρξιστική φιλοσοφία, την υλιστική διαλεκτική. Το 1943 ο Βαν έγραφε στο Εσωτερικό Δελτίο του SWP τα εξής χαρακτηριστικά:

Όλα τα θέματα της διαλεκτικής έχουν μεγάλη αξία στο επιστημολογικό πεδίο, αλλά γίνονται κενές αφαιρέσεις έξω από αυτό {...}. Το γενικό συμπέρασμα είναι: η υλιστική διαλεκτική ανήκει στο πεδίο της επιστημολογίας. Έχει να κάνει με την ανάπτυξη της γνώσης. Σ΄ αυτό το πεδίο κάνει εξαιρετικά αξιόλογη συμβολή. Αλλά όταν μεταφέρεται στον εξωτερικό κόσμο, μπορεί μόνο να διατυπώνει εξαιρετικά αόριστες αφαιρέσεις, σαν ένα αντίγραφο ή υποκατάστατο των ειδικών επιστημονικών νόμων, οι οποίες δεν έχουν καμιά ή χρησιμότητα. Επιχειρώντας αυτή τη μεταφορά κάποιος κινδυνεύει πάντοτε να πέσει στην παλιά παγίδα της μεταφυσικής. (SWP, Internal Bulletin, τομ. 5, αρ. 2, Ιούλιος 1943, σελ. 4-5).

Ο περιβόητος "ορθόδοξος μαρξισμός" της Δεύτερης Διεθνούς, με "πρωθιερέα" τον Karl Kautsky, και αργότερα τα αλήστου μνήμης σταλινικά εγχειρίδια του Dia-Mat είχαν όντως εκχυδαϊσει τον μαρξισμό σε μια αντιδιαλεκτική εξελιξιαρχία και την ίδια τη διαλεκτική, όταν δεν την απέρριπταν (Κάουτσκι), τη μετέτρεπαν σε μεταφυσική οντολογία (σταλινισμός.

Ο Ζαν βαν Χάιγενουρτ (και όχι μόνο) αντιστρέφει το λάθος, παρουσιάζοντας την άλλη του όψη: η υλιστική διαλεκτική δεν είναι οντολογία αλλά αποκλειστικά "επιστημολογία" (όπως ονομάζεται συνήθως η θεωρία της γνώσης από τους Αγγλοσάξονες). Μια τέτοια άποψη, προσπαθώντας να αποφύγει τη μεταφυσική επιστρέφει στον Καντ, που βλέπει τη λογική ως "την επιστήμη της μορφής απλώς της διανοητικής μας γνώσης" αλλά "με κανένα τρόπο του αντικειμένου της". Η διαλεκτική λογική, όμως, ανατρέπει ή ξεπερνά αυτήν ακριβώς την άποψη: "η μέθοδος", γράφει ο Χέγκελ στη Λογική του, ενάντια στον Κάντ, "είναι η συνείδηση της μορφής της εσωτερικής αυτο-κίνησης του περιεχομένου της λογικής" (Science of Logic, Humanities Press, New York-London 1969, sel. 53). H μαρξιστική διαλεκτική αυτή την αντίληψη αναπτύσσει, αναπλάθοντάς την υλιστικά και συλλαμβάνοντας ως περιεχόμενο της Λογικής όχι την αναπτυσσόμενη Ιδέα αλλά τον μεταβαλλόμενο υλικό φυσικο-ιστορικό κόσμο.

H Λογική είναι η επιστήμη όχι των εξωτερικών μορφών της σκέψης αλλά των νόμων της ανάπτυξης "όλων των υλικών, φυσικών και πνευματικών πραγμάτων", δηλαδή της ανάπτυξης ολόκληρου του συγκεκριμένου περιεχομένου του κόσμου και της γνώσης του. Το σύνολο, το συμπέρασμα της Ιστορίας της γνώσης του κόσμου. (Β. Ι. Λένιν, Φιλοσοφικά Τετράδια, Collected Works, τομ. 58, σελ. 92-93, Μόσχα 1981). Μια τέτοια προσέγγιση υπερβαίνει τον κλασικό διαχωρισμό ανάμεσα σε οντολογία, λογική και θεωρία της γνώσης (επιστημολογία), που χαρακτηρίζει, σε όλη τη διαδρομή της, ακριβώς τη μεταφυσική - την παγίδα της οποίας ο βαν Χάιγενουρτ θέλει να αποφύγει.

Ο Βαν, ταλαντευόμενος ακόμα, κάτω από τις ισχυρές υλικές και πνευματικές πιέσεις των χρόνων του πολέμου, ανάμεσα στον μαρξισμό και την απόρριψή του επιστρέφει, ουσιαστικά, στον Καντ. Από το σημείο αυτό ξεκινούν, ως γνωστόν, δύο παραδόσεις: η μία από τον Καντ οδηγεί στον Χέγκελ και τον Μάρξ, ενώ η άλλη, διαμέσου του Φρέγκε και της λεγόμενης "γλωσσολογικής στροφής" (linguistic turn), θα εγκαινιάσει την αναλυτική φιλοσοφία. Αν το δούμε από τη σκοπιά αυτή το κείμενο του Ζαν βαν Χάιγενουρτ του 1943, που προαναφέραμε, αποτελεί τον πρόλογο τόσο της ανοικτής και οριστικής ρήξης του με το μαρξισμό το 1947-48 όσο και της αφιέρωσης της ζωής του, από κει και πέρα, στη μελέτη της μαθηματικής λογικής, όπου το magnum opus του θα είναι το ιστοριογραφικό έργο για τη μετάβαση από τον Frege στον Goedel (From Frege to Goedel: A Source Book in Mathematikal Logic 1879-1931, Harvard University Press, Cambrige MA 1967). Ετσι ανάμεσα στο επιστημονικό αυτό έργο και το πολιτικό άρθρο "Ισολογισμός ενός αιώνα" στο Partisan Review το 1948, όπου μαζί με τη "θεμελιώδη υπόθεσή" του για το ρόλο της εργατικής τάξης απορρίπτεται και ολόκληρος ο μαρξισμός, δεν υπάρχει μόνο ένα χάσμα ανάμεσα σε δυό κείμενα με εντελώς διαφορετικό θέμα. Υπάρχει και λογική σύνδεση.

Η εγκατάλειψη του επαναστατικού στρατοπέδου δεν ήταν μηχανικό αποτέλεσμα της άσκησης των εξωτερικών πιέσεων μιας δυσμενούς συγκυρίας. Πρόκειται για μια πολύ πιο πολύπλοκη διαδικασία που έχει και τις ιδιαίτερες επιστημολογικές ρίζες της. Η μαθηματική λογική, βέβαια, είναι ένας εξαιρετικά σημαντικός κλάδος της γνώσης και δεν αντιπαρατίθεται ούτε υποκαθιστά τη διαλεκτική. Η τελευταία δεν απορρίπτει ούτε την τυπική λογική ούτε τα πιο εκλεπτυσμένα μοντέρνα συστήματά της. Τα θεωρεί περιπτώσεις της ιδίας μέσα σε ορισμένα πλαίσια, που έχουν ορισμένη "ανοχή". Ισχύουν κάτω από ορισμένους όρους και όχι πέρα απ΄ αυτούς. Οπως μπορούν να δείξουν οι ίδιες οι εργασίες του όψιμου "απολίτικου" καθηγητή Τζων βαν Χάιγενουρτ πάνω στην ιστορική εξέλιξη της μαθηματικής λογικής μετά τον Φρέγκε, οι αντιφάσεις μέσα από τις οποίες συντελείται η εξέλιξη αυτή, αποκαλύπτουν τα όρια και την κρίση της τυπικής λογικής στον αιώνα μας. Θέτουν με τον τρόπο τους το αίτημα μιας λογικής των αντιφάσεων. Σε μια ιστορική εποχή της πιο κρίσιμης μετάβασης, όπως είναι η δική μας, οι υπερώριμες αντιφάσεις της κοινωνικής φυσικο-ιστορικής ολότητας διεισδύουν και εκδηλώνονται σε όλα τα επίπεδα - με τρόπο, φυσικά, ανόμοιο, μη αναγώγιμο, ανεπανάληπτο. Η συνάφεια, όμως, των πιο διαφορετικών μορφών κρίσης υπάρχει και έγκειται ακριβώς στις κινητήριες αντιφάσεις της εποχής.

Στην περίπτωση του Zαν βαν Χάιγενουρτ υπάρχει μια αλληλοδιείσδυση και μια μετάπτωση από την κρίση της τυπικής λογικής μέσα στο επαναστατικό μαρξιστικό κίνημα, στις αρχές, στη διάρκεια και το τέλος του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, στην κρίση της τυπικής λογικής μέσα στα μαθηματικά και τη φιλοσοφία τους τα τελευταία εκατό χρόνια. Η μια κρίση δεν ανάγεται στην άλλη, κινούνται σε εντελώς διαφορετικά επίπεδα, αλλά η συγχρονικότητά τους μαρτυρά για μια άλλη βαθύτερη και καθολικότερη κρίση: την κρίση της μεταβατικής μας εποχής, την κρίση της μετάβασης στην εποχή μας. Μέσα σ΄ αυτή την εποχή άπλωσε τα φτερά του ο σύντροφος Βαν και βγήκε χτυπημένος, "ένα μεγάλο λαβωμένο πουλί", όπως έλεγε ο συνάδελφός του στο Πανεπιστήμιο της Κολούμπια Sidney Morgenbesser. "Darkness set in" - "απλώθηκε σκοτάδι". Με αυτά τα δραματικά λόγια, τόσο παράταιρα στο συνήθως ψυχρό στυλ γραφής που χρησιμοποιούσε, κλείνει ο Ζαν βαν Χάιγενουρτ το χρονικό των αναμνήσεών του με τον Τρότσκι από την Πρίγκιπο στο Κογιοακάν.

Ο σύντροφος Βαν δεν συνήλθε ποτέ από το Μεγάλο Πλήγμα, τη δολοφονία του Τρότσκι το 1940. Επτά χρόνια αργότερα θα κόψει και το τελευταίο νήμα που τον έδενε με τη θεωρία και την πράξη του Τρότσκι και του Μαρξ. Η Φέφερμαν στη βιογραφία της, με όλη την αγάπη που τρέφει για τον Ζαν βαν Χάιγενουρτ και παρά την αποξένωσή του από οτιδήποτε έχει να κάνει με τον Μαρξ και την επαναστατική πολιτική, δεν διστάζει να ρίξει κάποιο φώς σε ορισμένες από τις σκοτεινότερες γωνιές του δρόμου που διανύει ο βιογραφούμενος αφότου "απλώθηκε σκοτάδι".

Έτσι, με εντιμότητα, ψάχνει την αλήθεια για το ρόλο του FBI στη ζωή του Ζαν βαν Χάιγενουρτ. Έχει να μας πει πολύ ενδιαφέροντα πράγματα. Λόγου χάρη ότι το FBI και ο διαβόητος κομμουνιστοφάγος αρχηγός του Χούβερ ανησυχούσαν πάντα για τον κίνδυνο που αντιπροσώπευε για τα "αμερικανικά συμφέροντα" η ολιγομελής Τετάρτη Διεθνής κι έτσι, αδιάκοπα, και μετά τη δολοφονία του Τρότσκι, διέθεταν δυνάμεις και κόπο για να παρακολουθούν και να εξουδετερώνουν τους οπαδούς της στην Αμερική. Παρατίθενται έγγραφα που δείχνουν ότι ο ίδιος ο σύντροφος Βαν ήταν στόχος από τότε που εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη και δρούσε ως Γραμματέας των επαφών της Τετάρτης Διεθνούς. Είναι χαρακτηριστικό ότι παρόλο που τον γνώριζαν, τον πλησίασαν μόνο όταν έφτασε στο ακραίο σημείο της αποθάρρυνσής του και της ρήξης με το μαρξισμό. Τότε με την τεχνική του καρότου και του ρόπαλου, απειλώντας τον ότι θα τον απελάσουν και τάζοντάς του την αμερικανική υπηκοότητα, του ζήτησαν να "συνεργαστεί"... Ο ίδιος ο Ζαν βαν Χάιγενουρτ, αργότερα, αρνιόταν επίμονα ότι το έκανε. Η βιογραφία του λέει το αντίθετο, βάζοντας και κάποιες αποχρώσεις. Σύμφωνα με τα αρχεία του FBI, ο βαν Χάιγενουρτ δήλωσε ότι παρά τη ρήξη του με τον κομμουνισμό παραμένει "προσωπικά πιστός στους παλιούς φίλους και συντρόφους που δεν θέλει να τους βλάψει". Πέρα από αυτό, δέχτηκε όντως να δώσει πληροφορίες για την Τετάρτη Διεθνή και το SWP καθώς και να καθοδηγήσει τις υπηρεσίες της ασφαλείας του αμερικανικού κράτους στην περιδιάβαση των Αρχείων του Τρότσκι, που είχαν παραδοθεί στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, αφού "έσπασε", πέρασε τη διαχωριστική γραμμή του οδοφράγματος.

Όσον αφορά τη συμμετοχή του στις δίκες της Γκεπεού τη δεκαετία του ΄50, αυτή φαίνεται να έγινε βασικά με δική του πρωτοβουλία: γνώριζε από παλιά τους αδελφούς Σομπολεβίτσιους και προπαντός τον Μαρκ Ζμπορόφσκυ, που δούλευαν στην δεκαετία του ΄30 σαν πρωτοκλασάτα στελέχη του τροτσκιστικού κινήματος στην Ευρώπη, ενώ, παρασκηνιακά, όχι μόνο πληροφορούσαν αλλά και καθοδηγούσαν τους εκτελεστές της μυστικής αστυνομίας του Στάλιν στις δολοφονίες τροτσκιστών ηγετών, μαζί και του Λέοντα Σέντοφ, γιού του Τρότσκι. Το FBI δεν είδε με καλό μάτι το ζήλο του Βαν να ξεσκεπάσει τους δολοφόνους των παλιών συντρόφων του. Ετσι κι αλλιώς, ξεμπέρδεψαν με ελαφριές ποινές, μια και τώρα πουλούσαν τις υπηρεσίες τους όχι στον Στάλιν αλλά στον Χούβερ. Οσο κι αν προσπάθησε, ο Ζαν βαν Χάιγενουρτ δεν κατάφερε να απαλλαγεί από την εμπλοκή του στην Ιστορία.

Παρέμεινε πάντα μια υπόκωφη ένταση ανάμεσα στα δύο ασυμφιλίωτα αντίθετα και παρ΄ όλα αυτά αλληλένδετα μέρη της διχασμένης ζωής του. Μια ιδιότητά του παρέμεινε αναλλοίωτη σε όλη τη διαδρομή: εκείνη του αρχειοθέτη. Ο Τρότσκι ο ίδιος, ανάμεσα σε πολλά "παρατσούκλια", του έδωσε και την επωνυμία "σύντροφος Αρχειοθέτης". Από τη στιγμή που πάτησε το πόδι του στην Πρίγκιπο, ο σύντροφος Βαν έκανε τα πάντα για τη διάσωση και την ταξινόμηση των πάμπολλων χειρογράφων και ντοκουμέντων που βρίσκονταν στο σπίτι του Τρότσκι. Οταν χρειάστηκε να έρθουν στο φως ντοκουμέντα ως αποδεικτικά στοιχεία στη διάρκεια των εργασιών της Επιτροπής Ντιούι, που απέδειξε ότι οι δίκες της Μόσχας ήταν σκευωρία και οι παλιοί μπολσεβίκοι κατηγορούμενοι, και πρώτα πρώτα ο Τρότσκι, ήταν εντελώς αθώοι, η αρχειοθετική ικανότητα του Βαν αποδείχτηκε εξαιρετικά πολύτιμη, αναντικατάστατη.

Δεκαετίες αργότερα, έχοντας ανατινάξει και τα γεφύρια με το παρελθόν και τον Τρότσκι, παρόλα αυτά, ο Ζαν βαν Χάιγενουρτ ολομόναχος οργανώνει και κατευθύνει το γιγάντιο έργο της καταλογράφησης του απέραντου αρχείου του Τρότσκι στο Χάρβαρντ. Ανεξάρτητα από προθέσεις, αντικειμενικά, αποτελεί μια ανυπολόγιστης αξίας συνεισφορά στη μελέτη της Ιστορίας του 20ού αιώνα γενικά και στη μελέτη του ρόλου του ΤΡότσκι σ΄ αυτήν ειδικά. Ο Βαν φαίνεται να διακατέχεται πάντα απ΄ αυτό που στις μέρες μας ο Jaques Derrida ονόμασε Mal d΄ Αrchive - "άλγος του αρχείου", νόσος του αρχειοθέτη:...θυμίζει αναμφίβολα ένα σύμπτωμα, μια οδύνη, ένα πάθος: το αρχείο του κακού αλλά επίσης εκείνο που καταστρέφει, εξορίζει, παρασύρει ακόμα και στην αρχή του αρχείου, ήτοι το ριζικό κακό. Εγείρεται τότε άπειρη, ασύγκριτη, πάντα σε ένταση, "σαν άλγος του αρχείου", η προσδοκία χωρίς ορίζοντα προσδοκίας, η απόλυτη ανυπομονησία μιας λαχτάρας για μνήμη. (Ζακ Ντεριντά, Η έννοια του αρχείου, Εκκρεμές, Αθήνα 1996, σ. 13).

13/03/2003

Δωρεάν ανταποδοτική διαφήμιση (επικοινωνήστε με τον webmaster)