ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΤΖΟΡΤΖ ΟΡΓΟΥΕΛ

Ένας υαλοκαθαριστής της ελευθερίας

Το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ από σήμερα δημοσιεύει ένα μικρό αφιέρωμα στο GEORGE ORWELL (ΤΖΟΡΤΖ ΟΡΓΟΥΕΛ) με άρθρα γνωστών δημοσιογράφων και κριτικών. Σήμερα δημοσιεύει ένα άρθρο του ΤΙΜΟΘΙ ΓΚΑΡΤΟΝΑΣ

Γιατί θα 'πρεπε να διαβάζουμε ακόμη τον πολιτικό Όργουελ; Μέχρι το 1989 η απάντηση ήταν σαφής. Ήταν ο συγγραφέας που συνέλαβε την ουσία του ολοκληρωτισμού.

Σε όλη την κομμουνιστο-κρατούμενη Ευρώπη οι άνθρωποι μου έδειχναν τα αντίγραφα σε samizdat της «Φάρμας των ζώων» ή του «1984», με τις γωνίες των σελίδων τσακισμένες από τη χρήση, και με ρωτούσαν: «Πώς το ήξερε;».

Ωστόσο, ο κόσμος του «1984» τελείωσε το 1989.

Οργουελιανά καθεστώτα παρέμειναν σε λίγες απομακρυσμένες χώρες, όπως η Βόρεια Κορέα, και ο κομμουνισμός επέζησε σε μια μετριασμένη μορφή στην Κίνα. Αλλά οι τρεις δράκοντες εναντίον των οποίων ο Όργουελ έδωσε την καλή του μάχη- ο ευρωπαϊκός και ιδιαίτερα ο βρετανικός ιμπεριαλισμός, ο φασισμός, είτε ήταν γερμανικός, ιταλικός ή ισπανικός, και ο κομμουνισμός, που δεν πρέπει να συγχέεται με το δημοκρατικό σοσιαλισμό, στον οποίο ο ίδιος ο Όργουελ πίστευε -είναι όλοι τους είτε νεκροί είτε θανάσιμα εξασθενημένοι. Σαράντα χρόνια μετά τον οδυνηρό και πρόωρο θάνατό του ο Όργουελ είχε νικήσει. Γιατί χρειαζόμαστε λοιπόν τον Όργουελ;

Μια απάντηση είναι ότι θα πρέπει να τον διαβάζουμε εξαιτίας της ιστορικής του επίδρασης. Γιατί ο Όργουελ υπήρξε ο πολιτικός συγγραφέας που άσκησε τη μεγαλύτερη επίδραση στον 20ό αιώνα. Αυτός είναι ένας παράτολμος ισχυρισμός, αλλά ποιος άλλος θα μπορούσε να τον συναγωνιστεί; Από τους μυθιστοριογράφους, ίσως ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν ή ο Αλμπέρ Καμί. Από τους θεατρικούς συγγραφείς, ο Μπέρτολντ Μπρεχτ.

'Η μήπως ένας φιλόσοφος όπως ο Καρλ Πόπερ, ο Φρίντριχ φον Χάιεκ ή η Χάνα Αρεντ; 'Η ο μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας και φιλόσοφος Ζαν Πολ Σαρτρ, τον οποίο ο Όργουελ στις ιδιωτικές του συνομιλίες αποκαλούσε «φαφλατά»; Πάρτε τους έναν προς έναν και θα ανακαλύψετε ότι καθένας τους άσκησε μιαν επίδραση πιο περιορισμένη σε διάρκεια ή σε γεωγραφική έκταση από όση άσκησε αυτός ο βραχύβιος παλιομοδίτικος Άγγλος διανοούμενος.

Η παγκόσμια εξοικείωση με τη λέξη «οργουελιανός» είναι μια απόδειξη αυτής της επίδρασης.

Η λέξη «οργουελιανός» χρησιμοποιείται ως ένα μειωτικό επίθετο, για να αναφερθούμε στον τρόμο του ολοκληρωτισμού, στη διαστρέβλωση της Ιστορίας από τα κρατικά οργανωμένο ψεύδος και, με λιγότερη ακρίβεια, σε κάθε δυσάρεστο παράδειγμα καταπίεσης ή χειραγώγησης. Χρησιμοποιείται σαν ουσιαστικό για να περιγράψει έναν θαυμαστή και συνειδητό οπαδό του έργου του. Περιστασιακά επεκτείνεται σαν εγκωμιαστικό επίθετο για να υποδείξει την «ειλικρινή διανοητική εντιμότητα», όπως εκείνη του Όργουελ. Πολύ λίγοι άλλοι συγγραφείς έχουν αποκτήσει αυτή τη διπλή τιμή να γίνουν και επίθετο και ουσιαστικό.

Παντού όπου οι άνθρωποι έζησαν κάτω από ολοκληρωτικές δικτατορίες αισθάνθηκαν ότι ο Όργουελ ήταν ένας δικός τους άνθρωπος. Η Ρωσίδα ποιήτρια Ναταλία Γκορμπανιέφσκαγια μου είπε κάποτε ότι ο Όργουελ ήταν ένας Ανατολικοευρωπαίος. Στην πραγματικότητα ήταν ένας πολύ Άγγλος συγγραφέας, ο οποίος ποτέ δεν πήγε κάπου κοντά στην Ανατολική Ευρώπη. Η γνώση του για τον κομμουνιστικό κόσμο πήγαζε σε μεγάλο βαθμό από το διάβασμα. Τρεις προσωπικές εμπειρίες είχαν μετασχηματίσει την αντίληψή του. Πρώτον, ως Βρετανός αυτοκρατορικός αστυνομικός, για πέντε χρόνια στην Μπούρμα, υπηρέτησε ο ίδιος ένα καταπιεστικό, αν και μη ολοκληρωτικό, καθεστώς.

Όταν παραιτήθηκε είχε αποκτήσει ένα ισόβιο μίσος για τον ιμπεριαλισμό, καθώς και μια βαθιά επίγνωση της ψυχολογίας τού καταπιεστή. Έπειτα, πήγε να ζήσει μαζί με τους ανέργους και τους απένταρους στην Αγγλία και στο Παρίσι. Έτσι γνώρισε από πρώτο χέρι την ταπεινωτική ελευθερία που γεννιέται από τη φτώχεια. Τέλος, υπήρξε ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος. Η Ισπανία για τον Όργουελ σήμαινε την εμπειρία να παλεύεις ενάντια στο φασισμό και να τρως μια σφαίρα στα λαιμό σου. Αλλά ακόμη πιο σημαντική ήταν η αποκάλυψη του καθοδηγούμενου από τη Ρωσία κομμουνιστικού τρόμου και της διπροσωπίας, καθώς αυτός και οι σύντροφοί του στο ετερόδοξο μαρξιστικό POUM κυνηγήθηκαν στους δρόμους της Βαρκελώνης από τους κομμουνιστές, οι οποίοι υποτίθεται ότι ήσαν σύμμαχοί τους. Για το Ρώσο πράκτορα στη Βαρκελώνη, που ανέλαβε το καθήκον να συκοφαντήσει τους αγωνιστές του POUM ως τροτσκιστές-φρανκιστές προδότες, ο Όργουελ γράφει στο έργο του «Φόρος τιμής στην Καταλωνία»: «Ήταν η πρώτη φορά που είχα δει ένα πρόσωπο του οποίου το επάγγελμα ήταν να λέει ψέματα -με εξαίρεση τους δημοσιογράφους». Η δηκτική αναφορά στους δημοσιογράφους είναι τυπικό δείγμα μαύρου χιούμορ.

Αντανακλά επίσης της δυσφορία του για τον τρόπο με τον οποίο όλος ο αριστερός Τύπος στη Βρετανία διαστρέβλωνε γεγονότα που αυτός είχε δει με τα ίδια του τα μάτια.

Όπως λέει το 1946 στο δοκίμιό του «Γιατί γράφω», μετά την Ισπανία γνώριζε ποια ήταν η θέση του. Πρωτύτερα είχε υιοθετήσει το φιλολογικό ψευδώνυμο Τζορτζ Όργουελ, προτιμώντας το από το δικό του όνομα Ερικ Μπλερ, αλλά μόνο μετά την Ισπανία έγινε πραγματικά Όργουελ. Κάθε γραμμή που έγραφε είχε στο εξής έναν πολιτικό σκοπό. Ο ιμπεριαλισμός και ο φασισμός θα παρέμεναν οι μεγαλύτεροι στόχοι της γενναιόδωρης οργής του. Αλλά ο πρώτος εχθρός θα ήταν η τύφλωση ή η διανοητική ανεντιμότητα εκείνων στη Δύση που υποστήριζαν ή παρέβλεπαν το σταλινικό κομμουνισμό, ιδιαίτερα από τότε που η Σοβιετική Ένωση έγινε ο σύμμαχος της Δύσης στον πόλεμο εναντίον του Χίτλερ. Και έτσι κάθισε να γράψει μιαν εμπνεόμενη από τον Σουίφτ σάτιρα για τη σταλινική Ρωσία, με τους κομμουνιστές σαν γουρούνια σε μια φάρμα που διευθύνεται από ζώα. «Η προθυμία να ασκήσει κανείς κριτική στη Ρωσία και στον Στάλιν -έγραφε τον Αύγουστο του 1944- είναι η δοκιμασία της διανοητικής εντιμότητας». Η απόρριψη της «Φάρμας των ζώων» από αρκετούς Βρετανούς εκδότες, επειδή δεν ήθελαν να ασκήσουν κριτική στον ηρωικό σύμμαχο της Βρετανίας, έδειχνε ότι και πάλι είχε δίκιο.

Όταν τελικά δημοσιεύτηκε στη Βρετανία το 1945 (και στις ΗΠΑ το 1946), το βιβλίο ήταν ένα πολιτικό γεγονός, που βοήθησε να ανοίξουν τα μάτια της αγγλόφωνης Δύσης και να δουν τον αληθινό χαρακτήρα του σοβιετικού καθεστώτος. Το «1984», με την πιο γενικευμένη δυστοπία του, έγινε άλλο ένα κείμενο που προσδιόριζε τον ψυχρό πόλεμο. Διόλου τυχαία η πρώτη χρήση της φράσης «ψυχρός πόλεμος» που καταγράφεται στο αγγλικό λεξικό της Οξφόρδης προέρχεται από ένα άρθρο του Όργουελ.

Με δυο λόγια, ο Όργουελ είχε περισσότερο αξιομνημόνευτα και δραστικά -αλλά και νωρίτερα- δίκιο από κάθε άλλον για τη μεγαλύτερη πολιτική απειλή του δεύτερου ημίσεως του 20ού αιώνα, όπως είχε διαβλέψει και τους δύο μεγαλύτερους τρόμους του πρώτου ημίσεως. Αλλά αυτά τα τέρατα είναι νεκρά ή αργοπεθαίνουν. Το να λέμε «διαβάστε τον επειδή είχε μεγάλη σημασία στο παρελθόν» δύσκολα θα προσελκύσει νέους αναγνώστες για τον Όργουελ.

Ευτυχώς υπάρχει ένας πιο επιτακτικός λόγος για τον οποίο θα έπρεπε να διαβάζουμε τον Όργουελ στον 21ο αιώνα. Αυτός ο λόγος είναι το ότι παραμένει ένα υπόδειγμα πολιτικού συγγραφέα. Και τα δύο νοήματα της λέξης «υπόδειγμα» υπονοούνται εδώ. Ο Όργουελ είναι ένα πρότυπο του πώς να γράφει κανείς καλά, αλλά είναι επίσης κι ένα παράδειγμα του πόσο δύσκολο είναι αυτό.

Στο «Γιατί γράφω» λέει ότι ο σκοπός του μετά την Ισπανία ήταν να «μετατρέψει το πολιτικό γράψιμο σε τέχνη». Η «Φάρμα των ζώων» είναι το έργο στο οποίο τα κατάφερε πληρέστερα. Σε αυτό το «μικρό παραμύθι» του η καλλιτεχνική μορφή και το πολιτικό περιεχόμενο εναρμονίζονται τέλεια -εν μέρει επειδή βρίσκονται με τόσο γκροτέσκο τρόπο σε δυσαρμονία. Τι θα μπορούσε να είναι πιο μακρινό από τη σταλινική Μόσχα και μιαν αγγλική εξοχική αγροικία; Ο Όργουελ ενδιαφέρθηκε με πάθος για την αγγλική ύπαιθρο και έζησε εκεί τα τέλη της δεκαετίας του 1930. «Η φάρμα των ζώων» είναι γεμάτη τρυφερά καταγραμμένες φυσικές λεπτομέρειες της αγροτικής ζωής. Αλλά έπειτα από το στόμα του γουρουνιού Μέιτζορ ξεπετάγεται μια τέλεια παρωδία ενός κομμουνιστικού λόγου (ο καρπός πολλών ωρών που ξόδεψε ο Όργουελ μελετώντας προσεκτικά τις πολιτικές μπροσούρες που είχε συλλέξει). Μόνον αυτός θα μπορούσε να διαθέτει αυτόν τον ιδιαίτερο συνδυασμό επιδεξιοτήτων.

Μόνον ο Όργουελ θα μπορούσε να ξέρει τόσο το πώς να αρμέγει μια κατσίκα όσο και το πώς να στιγματίζει έναν ρεβιζιονιστή. Οι στροφές και οι μεταβολές αυτού του καθεστώτος των ζώων ακολουθούν πιστά τον εκφυλισμό της Ρωσικής Επανάστασης σε τυραννία. Δεν υπάρχει εδώ ασφισημία: το γουρούνι Ναπολέων είναι ο Στάλιν, το γουρούνι Σνόουμπολ είναι ο Τρότσκι. Και υπάρχει το χιούμορ του, μια υποτιμημένη πλευρά της γραπτής γοητείας τού Όργουελ. (Όταν πυροβολήθηκε στο λαιμό του στην Ισπανία, ο επικεφαλής αξιωματικός τού ανέφερε με οξύνοια: «Αναπνοή απολύτως κανονική. Αίσθηση του χιούμορ ανέγγιχτη».) Αξέχαστη είναι αυτή η τέλεια φράση, που είναι ταυτόχρονα κωμική και βαθύτατα σοβαρή: «Όλα τα ζώα είναι ίσα, αλλά ορισμένα ζώα είναι πιο ίσα από τα άλλα».

«Η φάρμα των ζώων» είναι μια διαχρονική σάτιρα της κεντρικής κωμικο-τραγωδίας κάθε πολιτικής, που είναι η κωμικο-τραγωδία της διαφθοράς από την εξουσία. Αυτή η ικανότητα να κινείται από το ιδιαίτερο προς το οικουμενικό χαρακτηρίζει και τα δοκίμιά του, το άλλο είδος στο οποίο έγραψε θαυμάσια για την πολιτική. Αυτό που αποστρέφεται ίσως περισσότερο και από τη βία ή την τυραννία είναι η ανεντιμότητα.

Βαδίζοντας πάνω και κάτω στα σύνορα μεταξύ λογοτεχνίας και πολιτικής, σαν ένας φρουρός της ηθικότητας, μπορεί να διακρίνει ένα κάλπικο νόμισμα στα πεντακόσια μέτρα με κακό φωτισμό. Ζητάει ένας συντηρητικός Τόρι ελευθερία για την Πολωνία, ενώ παραμένει σιωπηλός για την Ινδία; Ο φρουρός Όργουελ αρχίζει μια χειμαρρώδη καταγγελία. Ο Όργουελ, ο φρουρός της ηθικότητας, γοητεύεται από την αναζήτηση όχι απλώς της αλήθειας, αλλά των πιο περίπλοκων και δύσκολων αληθειών. Αρχίζει ήδη με το νεανικό του δοκίμιο «Πυροβολώντας έναν ελέφαντα», όπου υποστηρίζει με βεβαιότητα ότι η βρετανική αυτοκρατορία πεθαίνει, αλλά αμέσως προσθέτει ότι είναι «πολύ καλύτερη από τις νεότερες αυτοκρατορίες που πρόκειται να την αντικαταστήσουν». Μερικές φορές φαίνεται να αντλεί μια σχεδόν μαζοχιστική απόλαυση όταν αναμετριέται με ενοχλητικές αλήθειες.

Όχι ότι η πολιτική του κρίση ήταν πάντοτε ορθή. Η δραστήρια και οξύνους σύζυγός του Αϊλίν έγραψε ότι αυτός διατηρούσε μια ιδιόμορφη πολιτική αφέλεια». Υπάρχουν εντυπωσιακές εσφαλμένες κρίσεις στο έργο του. Αιφνιδιαζόμαστε όταν βλέπουμε ότι στα νεανικά του κείμενα επαναλαμβάνει την κομμουνιστική γραμμή ότι «φασισμός και καπιταλισμός είναι στο βάθος το ίδιο πράγμα». Αλλά η ειδικότητά του είναι η σκανδαλώδης υπερβολή: «Κανένας αληθινός επαναστάτης δεν υπήρξε ποτέ διεθνιστής». «Όλα τα αριστερά κόμματα στις βιομηχανικά αναπτυγμένες χώρες είναι στο βάθος μια απάτη». «Ένας ανθρωπιστής είναι πάντα υποκριτής». Όπως παρατήρησε ο Πρίτσετ, ο Όργουελ «είναι ικανός να υπερβάλλει με την αφέλεια και την αθωότητα ενός πρωτόγονου». Αλλά αυτό κάνουν οι σατιρικοί συγγραφείς. Έτσι, αυτή η αδυναμία του μη μυθοπλαστικού έργου του είναι μία από τις μεγάλες αρετές της μυθοπλασίας του.

Τόσο η ζωή του όσο και το έργο του είναι παραδειγματικές περιπτώσεις σε ό,τι αφορά τις επιταγές της πολιτικής στράτευσης. Στο «συγγραφείς και Λεβιάθαν» περιγράφει το δίλημμα του πολιτικού συγγραφέα: «να βλέπει την ανάγκη στράτευσης στην πολιτική, ενώ βλέπει επίσης το πόσο βρώμικη κι εξευτελιστική δουλειά είναι αυτή». Αφού για ένα σύντομο διάστημα υπήρξε μέλος του Ανεξάρτητου Εργατικού Κόμματος, συμπεραίνει ότι «ένας συγγραφέας μπορεί να παραμένει έντιμος μόνον αν απαλλαγεί από κομματικές ετικέτες». Συναντάμε πάλι αυτή τη λέξη-κλειδί: «έντιμος». Αλλά σχεδιάζει και γίνεται αντιπρόεδρος μιας μη κομματικής οργάνωσης που αποκαλείται «Επιτροπή υπεράσπισης της Ελευθερίας», η οποία υπερασπίζεται την ελευθερία ενάντια στον ιμπεριαλισμό και το φασισμό φυσικά, αλλά τώρα πάνω απ' όλα ενάντια στον κομμουνισμό.

Πρέπει να πούμε δυο λόγια για την ήδη πασίγνωστη λίστα των κρυπτοκομμουνιστών και συνοδοιπόρων, που θεωρείται ότι παρέδωσε στη βρετανική μυστική υπηρεσία. («Είδωλο του σοσιαλισμού που έγινε καταδότης», διαλαλούσε η «Daily Telegraph», όταν πρωτοδημοσίευσε την ιστορία, το 1998). Τα γεγονότα έχουν ως εξής: ο Όργουελ διατηρούσε ένα γαλάζιο σημειωματάριο, στο οποίο σημείωνε ονόματα και λεπτομέρειες για ύποπτους κομμουνιστές πράκτορες ή συμπαθούντες. Το περιεχόμενο αυτού του σημειωματάριου προκαλεί αναστάτωση με τις δηκτικές κρίσεις του -«είναι σχεδόν βέβαιο ότι είναι πράκτορας κάποιου είδους», «παρακμασμένος φιλελεύθερος», «εφησυχασμένος μόνον»- και ιδιαίτερα με τους εθνικούς, φυλετικούς χαρακτηρισμούς του: «Εβραίος;» (Τσάρλιν Τσάπλιν) ή Αγγλο-εβραίος» (Τομ Ντρίμπεργκ) καθώς και «Πολωνός», «Γιουγκοσλάβος», «Αγγλοαμερικάνος» κ.ο.κ. Υπάρχει κάτι το ενοχλητικό -μια μέθοδος του παλιού αυτοκρατορικού αστυνομικού- για έναν συγγραφέα ο οποίος μπορούσε να γευματίσει με έναν φίλο, όπως ο ποιητής Στίβεν Σπέντερ, κι έπειτα να πάει σπίτι του και να σημειώσει: « Συναισθηματικά συμπαθών και πολύ αναξιόπιστος. Επηρεάζεται εύκολα. Τάση προς την ομοφυλοφιλία». Ωστόσο, πρέπει να ειπωθούν δύο πολύ σημαντικά πράγματα ως εξήγηση.

Πρώτον, διεξαγόταν ένας ψυχρός πόλεμος. Υπήρχαν Σοβιετικοί πράκτορες και συμπαθούντες τριγύρω και είχαν επιρροή. Το πιο τρανταχτό παράδειγμα είναι ο άνθρωπος για τον οποίο ο Όργουελ έγραψε: «Σχεδόν βέβαιο ότι είναι πράκτορας κάποιου είδους». Το όνομά του ήταν Πίτερ Σμόλετ. Στη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου ήταν ο επικεφαλής του ρωσικού τμήματος στο υπουργείο Πληροφοριών και με δική του συμβουλή ο Τ.Σ. Ελιοτ απέρριψε την έκδοση της «Φάρμας των ζώων». Σήμερα, γνωρίζουμε ότι ο Σμόλετ ήταν πράγματι Σοβιετικός κατάσκοπος. Δεύτερον, ο Όργουελ δεν έδωσε αυτό το σημειωματάριο στη βρετανική μυστική υπηρεσία. Εδωσε μια λίστα 35 ονομάτων, που αντλήθηκαν από αυτό, στο «Information Research Department», έναν ημι-μυστικό τομέα του υπουργείου Εξωτερικών, που ειδικευόταν στο να συγκεντρώνει συγγραφείς στη δημοκρατική Αριστερά, προκειμένου να αντιταχθούν στην καλά οργανωμένη τότε επίθεση της σοβιετικής κομμουνιστικής προπαγάνδας. Ολο κι όλο αυτό που έκανε ο Όργουελ στην πραγματικότητά ήταν να πει: «Μη χρησιμοποιείτε αυτούς τους ανθρώπους για αντικομμουνιστική προπαγάνδα, επειδή πιθανότατα είναι κομμουνιστές ή συμπαθούντες των κομμουνιστών».

Ο Όργουελ έκρινε ότι αυτή ήταν μια ηθικά δικαιολογημένη ενέργεια για έναν συγγραφέα σε μια περίοδο έντονης πολιτικής πάλης, ακριβώς όπως προηγούμενα είχε κρίνει ότι ήταν σωστό για έναν πολιτικά στρατευμένο συγγραφέα να πάρει τα όπλα ενάντια στον Φράνκο. Νομίζω ότι είχε δίκαιο.

Μπορεί να νομίζετε ότι είχε άδικο. Σε κάθε περίπτωση χρησιμεύει σε μας ως παράδειγμα -αυτός ο ίδιος είναι το παράδειγμα- των διλημμάτων του πολιτικού συγγραφέα.

Τελικά βέβαια η λίστα του Όργουελ και η ζωή του Όργουελ είναι πολύ λιγότερο σημαντικά από το έργο του Όργουελ. Εχει σημασία να είμαστε βέβαιοι ότι δεν υπάρχει κατάφωρη αντίθεση ανάμεσα στο έργο και τη ζωή, όπως συχνά συμβαίνει με τους πολιτικούς διανοούμενους.

Σε αυτήν την περίπτωση, η φωνή του Όργουελ, που τοποθετεί την εντιμότητα και την ειλικρίνεια πάνω απ' όλα, θα έχανε τη δύναμή της. Αλλά αυτό που διαρκεί είναι το έργο.

Αν θα έπρεπε να ονομάσω μία μοναδική ιδιότητα που κάνει τον Όργουελ ένα θεμελιώδες ακόμη ανάγνωσμα στον 21ο αιώνα, θα ήταν η αντίληψη που είχε για τη χρήση και την κατάχρηση της γλώσσας. Αν έχετε χρόνο για να διαβάσετε μόνον ένα δοκίμιο, διαβάστε το «Η πολιτική και η αγγλική γλώσσα». Αυτό το δοκίμιο συνοψίζει με λαμπρό τρόπο το κεντρικό οργουελιανό επιχείρημα ότι η διάβρωση της γλώσσας είναι ένα θεμελιώδες στοιχείο της καταπιεστικής ή εκμεταλλευτικής πολιτικής.

«Η υπεράσπιση του απαράδεκτου» υποστηρίζεται από μια συστοιχία ευφημισμών, φραστικών ακρωτηριασμών, προκατασκευασμένων φράσεων και από όλα τα άλλα παραφερνάλια της απάτης, που αυτός επισημαίνει και παρωδεί. Η ακραία ολοκληρωτική παραλλαγή, που σατίρισε ως «Νέα Ομιλία», συναντάται λιγότερο συχνά στις μέρες μας, με εξαίρεση χώρες όπως η Βιρμανία ή η Βόρεια Κορέα.

Αλλά η εμμονή των δημοκρατικών εκλεγμένων κυβερνήσεων, ειδικά στη Βρετανία και στην Αμερική, να ελέγχουν τα μέσα μαζικής επικοινωνίας είναι σήμερα ένα από τα κύρια εμπόδια στην κατανόηση όσων γίνονται στο όνομά μας. Υπάρχουν επίσης διαστρεβλώσεις που προέρχονται μέσα από τον ίδιο τον Τύπο, το Ραδιόφωνο και την Τηλεόραση, εν μέρει εξαιτίας των κρυφών ιδεολογικών προκαταλήψεων, αλλά όλο και περισσότερο κι εξαιτίας του άγριου εμπορικού ανταγωνισμού και της αμείλικτης ανάγκης για «διασκέδαση». Διαβάστε τον Όργουελ και θα καταλάβετε ότι κάτι το ανήθικο πρέπει να κρύβεται πίσω από τον ευφημισμό που χρησιμοποίησε ο εκπρόσωπος Τύπου του ΝΑΤΟ στη διάρκεια του πολέμου στο Κόσοβο: «παράπλευρες απώλειες» (που σημαίνει ότι αθώοι πολίτες σκοτώθηκαν). Δεν μας εξοπλίζει απλώς ώστε να ανιχνεύουμε αυτήν την κατάχρηση των λέξεων και των εννοιών. Μας υποδεικνύει επίσης και το πώς οι συγγραφείς μπορούν να αντεπιτεθούν.

Γιατί οι καταχραστές της εξουσίας χρησιμοποιούν σε τελευταία ανάλυση τα δικά μας όπλα: λέξεις. Στο «Η πολιτική και η αγγλική γλώσσα» ο Όργουελ μας δίνει ακόμη και ορισμένους στιλιστικούς κανόνες για έντιμο και αποτελεσματικό πολιτικό γράψιμο. Συγκρίνει την καλή αγγλική πρόζα με ένα καθαρό τζάμι παραθύρου. Μέσα από αυτά τα παράθυρα οι πολίτες μπορούν να δουν τι πραγματικά σχεδιάζουν οι κυβερνήτες τους. Έτσι οι πολιτικοί συγγραφείς θα πρέπει να είναι οι υαλοκαθαριστές της ελευθερίας. Ο Όργουελ μας λέει και μας δείχνει πώς να το κάνουμε.

Γι' αυτό τον χρειαζόμαστε ακόμη, επειδή το έργο του Όργουελ δεν τελειώνει ποτέ.

* Το κείμενο αυτό του Βρετανού ιστορικού Τίμοθι Γκάρτον Ας είναι η εισαγωγή στο βιβλίο που επιμελήθηκε ο Peter Davison «Orwell and Politics» («Penguin Books», 2001).

Εργα του Τζορτζ Όργουελ που έχουν μεταφραστεί στη γλώσσα μας

- «1984» μετάφραση Νίνα Μπάρτη, εκδ. «Κάκτος», 1978.

- «Οι αλήτες του Παρισιού και του Λονδίνου» μετάφρ.: Δημήτρης Κωστελένος, εκδ. «Ελεύθερος Τύπος», 1978.

- «Στις φάμπρικες του Γουίγκαν Πάιαρ» μετάφρ.: Τασούλα Καραϊσκάκη, «Ελεύθερος Τύπος», 1979.

- «Φόρος τιμής στην Καταλωνία» μετάφρ.: Νίκος Αλεξίου, «Ελεύθερος Τύπος», 1980.

- «Μέρες της Μπούρμα» μετάφρ.: Νίκος Αλεξίου, «Ελεύθερος Τύπος», 1980.

- «Τέσσερα δοκίμια» μετάφρ.: Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος, «Υψιλον», 1981.

- «Ο Τολστόι, ο Βασιλιάς Ληρ και ο τρελός» μετάφρ.: Νίνα Μπάρτη, «Γνώση», 1983.

- «Η φάρμα των ζώων» μετάφρ.: Αγγελική Πετρή, «Λιβάνης», 1995.

03/10/2003

AddFreeStats.com Free Web Stats in real-time !