ΣΑΒΒΑΣ  ΜΙΧΑΗΛ: ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗΣ

 [Σημειώσεις για  την εκδήλωση παρουσίασης και το βιβλίο]

Το βράδυ της Δευτέρας 27 Σεπτέμβρη, στη μεγάλη αίθουσα της Στοάς του Βιβλίου, έγινε η παρουσίαση του βιβλίου του σ. Σάββα Μιχαήλ, ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗΣ,  το οποίο κυκλοφόρησε τον περασμένο Ιούνιο από τις εκδόσεις ΑΓΡΑ.

 ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ι. ΚΑΤΣΑΓΑΝΗΣ

Ο χώρος ήταν ασφυκτικά γεμάτος, αλλά και στο φουαγιέ πολλοί ήταν εκείνοι που παρακολουθούσαν από τα μεγάφωνα τις αναλύσεις των παρουσιαστών. Πρώτη μίλησε η Ρένα Μόλχο, ιστορικός του Παντείου Πανεπιστημίου, και στη συνέχεια η Πέπη Ρηγοπούλου με την Μυρτώ Ρήγου, αναπληρώτριες καθηγήτριες του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η Ρένα Μόλχο έκανε μια ενδελεχή συνθετική αναφορά στα κύρια σημεία του βιβλίου καταλήγοντας με σπάνια ταπεινότητα, ότι αισθάνεται μαθήτρια του συγγραφέα γιατί τα γραπτά του ανοίγουν νέους δρόμους στη θεώρηση της ιστορικής και φιλοσοφικής εξέλιξης. Η Πέπη Ρηγοπούλου και η Μυρτώ Ρήγου με βάση τα κείμενα του βιβλίου συνέθεσαν έναν εμπνευσμένο ποιητικό - κριτικό λόγο δίνοντας μια άλλη διάσταση που πηγάζει από την Γραφή του Σάββα Μιχαήλ. Μάλιστα απόσπασμα της ομιλίας της κ. Ρηγοπούλου δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ την περασμένη εβδομάδα. Στο ακροατήριο βρέθηκαν άνθρωποι όλων των ηλικιών με τους νεολαίους να κατέχουν τις μισές σχεδόν θέσεις των καθισμένων και των ορθίων.

Το βιβλίο ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗΣ είναι το τρίτο της σειράς που έχουν εκδοθεί από την ΑΓΡΑ. Το 1996 εκδόθηκε το ΠΛΟΥΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΛΟΥΣ ΤΟΥ «ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΥ», με αφορμή την έκδοση και τις θεωρητικές διαμάχες του ομώνυμου βιβλίου του Ανδρέα Εμπειρίκου. Το 1999 μια σειρά ομιλιών του κυκλοφόρησαν με τον τίτλο ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ ΜΕΣΣΙΑΝΙΚΟΥ. Ο Σάββας Μιχαήλ με αυτό το βιβλίο κάνει μια τομή στη σχετική ελληνική τουλάχιστον βιβλιογραφία αφού «το μεσσιανικό, εδώ, δεν εκ-τοπίζεται σ’ ένα μυθολογικό υπερπέραν. Εν-τοπίζεται στην εμμένεια της Φύσης, του κόσμου των ανθρώπων και των βασάνων τους, σαν κενό υποδοχής, σαν αυτό που του λείπει ακόμα, ο Τόπος για να σταθεί η προσδοκία της επαναστατικής Ρήξης της Ιστορίας». Το μεσσιανικό μοιάζει να συνοψίζει τα ιστορικά αιτήματα που έγιναν μορφοποιημένος λόγος και καραχωρίστηκαν συντεθειμένα από έναν επαναστάτη για τον σύγχρονο θεωρητικό εξοπλισμό όσων μάχονται «προσδοκώντας –μαζί-το Απροσδόκητο». Ο Ντυμπούκ [ο μεταξύ δύο κόσμων], το Ταλμούδ, ο Σπινόζα, ο Γιοσέφ Ελιγιά, ο Τζούλιο Καίμης, ο Ανδρέας Εμπειρίκος, ο Πάουλ Τσελάν, ο Έρνστ Μπλόχ, ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, ο Πρίμο Λέβι «ανακαλούνται» στις σελίδες του βιβλίου με αποτέλεσμα «Η Μορφο-Ποίηση αυτή, η ποίηση των Μορφών του Μεσσιανικού συντελείται μέσα από το «δούναι και λαβείν» του ανθρώπου και του φυσικού-ιστορικού κόσμου. Είναι η Μορφο-γέννεση της απελευθέρωσής τους».

   Η ίδια και πολλές φορές οξύτερη αναγκαιότητα της επαναστατικής επιστροφής στα μεγάλα κείμενα του παρελθόντος ώθησαν τον Σάββα Μιχαήλ στην συνέχιση της δύσκολης διάβασης της διαρκώς ανυψούμενης ατραπού της διαλεκτικής γνώσης. Οι ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗΣ κυκλοφορούν στην εποχή των κολαστηρίων του Γκουντανάμο και του Αμπού Γκράιμπ που σχεδιάστηκαν, κατασκευάστηκαν και επιβλέπονται από τον «αρχιτέκτονα - πολιτικό μηχανικό» του Άουσβιτς. Στην σελίδες περιπλανώνται απαιτητικά «μορφές αντικειμενικής υλικής ιστορικής ύπαρξης και συνάμα μορφές της μεταβαλλόμενης αυτοσυνείδησης της Ιστορίας στην κίνηση και στην αλλαγή της. Το πρόσωπό της αναζητά ψηφίδα - ψηφίδα τα κείμενα αυτά. Το αινιγματικό πρόσωπο του  νυν καιρού».

   Στις τριακόσιες εβδομήντα πέντε σελίδες του βιβλίου, ο Σάββας Μιχαήλ, με κεντρική «γραμμή» το ότι «κάθε μορφή είναι διαφορετική ιστορική εμπειρία της περιπλάνησης, αλλά και διαφορετική αντίληψη για την περιπλάνηση μέσα στην Ιστορία και μια άλλη, κάθε φορά, αφήγησή της» στρέφεται στη ζωή και στο έργο κορυφαίων δημιουργών και επαναστατών των νεώτερων χρόνων. Έτσι συνθέτει δοκίμια για τον Τζόϋς, τον Θερβάντες, τον Χ. Μέλβιλ, τον Ανδρέα Εμπειρίκο, για την Τζίνα Πολίτη, τον  Κάρλ Μάρξ, το Λένιν, τον Τρότσκι, τον Μπένγιαμιν, τους Μπλόχ - Λούκατς, τον Αρτώ, τον Μαγιακόβσκι και τον ζωγράφο Γ. Χατζημιχάλη.

  Τα κείμενα αυτά του Σάββα Μιχαήλ πραγματοποιούν με απόλυτη καθαρότητα την υλική χάραξη της οδού με τη μέθοδο «της Εξ-όδου». Από την εποχή των Αρχειομαρξιστών και του Π. Πουλιόπουλου που πρόσφεραν σημαντικά στην θεωρητική ανάπτυξη της εργατικής τάξης που παραμερίστηκαν από την κυριαρχία της σταλινικής «διανόησης», τα βιβλία του Σάββα Μιχαήλ έρχονται να ξαναπιάσουν το μίτο της μαρξιστικής – τροτσκιστικής θεώρησης του γίγνεσθαι της ιστορίας ως επαναστατικό εργαλείο στη συγκεκριμένη φύση της εποχής. Απ’ αυτή την άποψη, αποδεικνύεται ο αποκαλυπτικός χαρακτήρας τους που δηλώθηκε από τους παρουσιαστές του βιβλίου, αλλά και από παλιούς και νέους ακροατές στην εκδήλωση. Η ίδια η φύση της εποχής, που στο νου του συγγραφέα φανερώνεται σε όλα τα μεγέθη και τις πτυχές, δημιουργεί την ανάγκη να στραφεί ο κάθε συνειδητός επαναστάτης στις ιστορικές αντιστοιχίες, όχι μόνο ως δήλωση ποσοτικής γνώσης, αλλά, κυρίως, να αποδειχθεί η συνέχεια του επαναστατικού Λόγου μέσα από τις πιο αντίξοες συνθήκες της ανθρώπινης ιστορίας.

   Η «επίσημη», δηλαδή η νομιμοπαθής εν γένει σταλινική αριστερά, αισθάνονταν απόμακρη για να μην πούμε απέχθεια για τους περισσότερους μεγάλους και μικρότερους δημιουργούς της λογοτεχνίας, της ποίησης και της τέχνης, ακολουθώντας κατά πόδας την επίσημη αστική ιδεολογία και το κράτος της. Ο Σάββας Μιχαήλ αποκαθιστά επιθετικά αυτή τη αντεπαναστατική αδικία, δείχνοντας με μοναδικό τρόπο πως η επαναστατική μαρξιστική πρωτοπορία πρέπει να ενσωματώσει στην πολιτική της πρακτική «διαμάντια» από τη σκέψη των «συνοδοιπόρων» της όπως σημείωνε και ο ίδιος Τρότσκι στα κείμενα του για την «Λογοτεχνία και Επανάσταση». Αν ολόκληρη η ανθρωπότητα ζει με το παρελθόν της, γιατί η εργατική τάξη – επαναστατική τάξη να μην διευρύνει τους ορίζοντες της  με την τέτοια γνώση;

   Ωστόσο, τα εξαγόμενα από αυτά τα βιβλία «αρπάζουν» και μέρος της  ευρύτερης διανόησης που δεν υποτάσσεται  στη «μέθοδο» Αμπού Γκράιμπ. Στη «μέθοδο» αυτή που εκδηλώνει το διευρυμένο περιεχόμενο των καπιταλιστικών «εξόδων» αντιπαρατίθεται μια πλήρως εξοπλισμένη τόσο μακρο - ιστορική, θα έλεγα, απάντηση όσο και άμεση. Ζούμε το τότε του Τώρα. Είναι γνωστό, ότι ο γράφων είναι μαζί με το Σάββα Μιχαήλ. Οι σημειώσεις αυτές έγιναν με την «υπόδειξη» του Τρότσκι σύμφωνα με την οποία «έφτασε στο Λένιν παλεύοντάς τον» και ως εκ τούτου δε χαρίζουμε τις λέξεις σ’ αυτούς που τις λένε χωρίς να τις πιστεύουν. Όπως, επίσης, ο αληθινός έπαινος σημαίνει πρόταση για συνέχεια στο συγγραφέα που ταυτόχρονα αντιλαλεί τις δικές μας αναλήψεις και αναζητήσεις