ΛΑΪΚΗ ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΣΤΟ ΕΚΟΥΑΝΤΟΡ ΑΝΑΤΡΕΠΕΙ ΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΓΚΟΥΤΙΕΡΕΣ

Του συνεργάτη μας ΓΙΩΡΓΟΥ ΧΛΩΡΟΥ

Η λαϊκή εξέγερση του Απριλίου στο Εκουαντόρ (Ισημερινό), έφερε ξανά στο προσκήνιο τις τόσο γνώριμες και σχεδόν καθιερωμένες σκηνές, που χαρακτηρίζουν το σύνολο των χωρών της Λατινικής Αμερικής τα τελευταία χρόνια: λαϊκές κινητοποιήσεις σε όλη την χώρα, βίαιες συγκρούσεις, χρήση όπλων από μεριάς της αστυνομίας, αλλά ενίοτε και εκ μέρους των διαδηλωτών, απειλή επέμβασης του στρατού, νεκροί, τραυματίες και συλληφθέντες, παραίτηση του προέδρου και της κυβέρνησής του, φυγάδευσή του κακήν κακώς υπό το κυνηγητό των διαδηλωτών προς άγνωστη κατεύθυνση στο εξωτερικό, και προσωρινή εκτόνωση της πολιτικής κρίσης με την ορκωμοσία νέας κυβέρνησης. Αυτό έγινε ξανά στο Εκουαντόρ το 2000, στην Παραγουάη το 2000, στην μεγαλειώδη εξέγερση της Αργεντινής τα Χριστούγεννα του 2001, και στην Βολιβία το φθινόπωρο του 2003 με την ένοπλη εξέγερση των ανθρακωρύχων και των αγροτών «κοκαλέρος».

Την ίδια στιγμή στη Νικαράγουα, το εργατικό και λαϊκό κίνημα έχει αναθαρρέψει και απειλεί ξανά την αστική εξουσία, στο Ελ Σαλβαντόρ οι λαϊκές κινητοποιήσεις έχουν πάρει την μορφή χιονοστιβάδας, στη Χιλή η φοιτητική εξέγερση συνεχίζεται αμείωτη, και στο ίδιο το Μεξικό μόλις προ ολίγων ημερών μία διαδήλωση 750.000 κατοίκων στην πρωτεύουσα, ενάντια στο σκάνδαλο αποκλεισμού του αριστερού υποψηφίου δημάρχου από τα δύο μεγάλα αστικά κόμματα προκαλεί τον σκεπτικισμό των ντόπιων αστικών τάξεων και των βορειοαμερικάνων πατρόνων τους.

Και μπορεί τα γεγονότα να μοιάζουν αναμεταξύ τους, αλλά ετούτη την φορά η εξέγερση του λαού του Εκουαντόρ κατά του προέδρου Γκουτιέρες, έχει εντελώς διαφορετικά ποιοτικά – πολιτικά χαρακτηριστικά. Και αυτό γιατί σε αντίθεση με όλες τις προηγούμενες που προαναφέραμε, που έριχναν τις δεξιές κυβερνήσεις ανεβάζοντας κυβερνήσεις της κεντροαριστεράς (που συμμετέχουν και στο Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ), η τωρινή εξέγερση στο Εκουαντόρ ρίχνει από τα «κάτω και από τα αριστερά», μια κυβέρνηση της κεντροαριστεράς.

Μία κυβέρνηση, η οποία έχαιρε έως τώρα της υποστήριξης ενός σημαντικού μέρους των κοινωνικών κινημάτων (σωματεία εργαζομένων, αγροτικά κινήματα, ινδιάνικες οργανώσεις ιθαγενών πληθυσμών κλπ), που αρχικά ήταν αυτά που την είχαν αναδείξει. Από αυτή την άποψη θα ήταν να λάθος να ερμηνεύσουμε την τωρινή εξέγερση του λαού του Εκουαντόρ, ως μια απλή συνέχεια στο γαϊτανάκι των λαϊκών εξεγέρσεων που συγκλονίζουν ολόκληρη την Λατινοαμερικάνικη ήπειρο. Είναι βέβαια και τέτοια (καθώς οι ίδιες κοινωνικές δυνάμεις κινητοποιήθηκαν και τώρα, στη βάση των άλυτων κοινωνικών ζητημάτων της φτώχειας, της ανέχειας, της ανεργίας, της ιμπεριαλιστικής καταπίεσης τους από τις ΗΠΑ κλπ), αλλά ταυτόχρονα σηματοδοτεί και την απαρχή, μίας νέας πολιτικής διαδικασίας χειραφέτησης του ίδιου κοινωνικού δυναμικού που εξεγείρεται, από τα πολιτικά όρια τα οποία έχει και μέσα στα οποία κινήθηκε έως τώρα, υπό την ηγεσία της επίσημης κεντροαριστεράς, μέσα σε μία λογική συμβιβασμού με τις επιταγές του ΔΝΤ και των ΗΠΑ, και διαχείρισης της κληρονομημένης κρίσης, με σεβασμό της ατομικής ιδιοκτησίας, των ντόπιων και ξένων επενδύσεων, και των διεθνών δεσμεύσεων της χώρας.

Διόλου τυχαία άλλωστε, δύο από τα κορυφαία στελέχη της Λατινοαμερικάνικης κεντροαριστεράς, οι πρόεδροι της Βραζιλίας και της Αργεντινής, Λούλα και Κίρχνερ, έσπευσαν από τη μια μεριά να φυγαδεύσουν και να δώσουν πολιτικό άσυλο στη Βραζιλία στον Γκουτιέρες, και από την άλλη μεριά να μην αναγνωρίσουν τη νέα κυβέρνηση που ανέλαβε προσωρινά την διακυβέρνηση του Εκουαντόρ, καλώντας μάλιστα και το σύνολο των Λατινοαμερικάνικων χωρών να κάνουν το ίδιο. Άλλωστε η νέα προσωρινή διακυβέρνηση υπό τον έως τότε αντιπρόεδρο Αλφρέντο Παλάσιο έχει ήδη προκαλέσει την οργή των ΗΠΑ που κάλεσαν ανοιχτά τον στρατό του Εκουαντόρ να «αναλάβει τις ευθύνες του», και να προκαλέσει νέες εκλογές. Αυτό γίνεται επειδή η νέα κυβέρνηση που προέκυψε από τη λαϊκή εξέγερση, ανακοίνωσε ανάμεσα στα άλλα, ότι θα σταματήσει την διαδικασία ιδιωτικοποίησης των πετρελαϊκών κοιτασμάτων της χώρας, θα παγώσει προσωρινά την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους μέχρι να μπει μία τάξη στα δημοσιονομικά και (κυρίως) θα απαγορεύσει στον αμερικάνικο στρατό να χρησιμοποιεί τις βάσεις που έχει εντός του Εκουαδοριανού εδάφους, από τις οποίες διεξάγει τμήμα των επιχειρήσεων του «Σχεδίου για την Κολομβία» (Plan Colombia), όπως λέγεται ο ακήρυχτος πόλεμος των ΗΠΑ, ενάντια στο αριστερό αντάρτικο των FARC της Κολομβίας, που γίνεται υπό το πρόσχημα της πάταξης του ναρκοεμπορίου.

Αναμφίβολα, η νέα κυβέρνηση του Παλάσιο, δεν μπορεί να διαφέρει ταξικά, από αυτή του Γκουτιέρες, καθώς αποτελεί «σάρκα εκ της σαρκός» της απερχόμενης, ωστόσο στην προσπάθεια της να κατευνάσει την λαϊκή κατακραυγή, είναι υποχρεωμένη να δηλώσει τα παραπάνω, που εξοργίζουν τις ΗΠΑ και τις άλλες λατινοαμερικάνικες κυβερνήσεις, για να μην επαναληφθεί στην χώρα το «αργεντίνικο σενάριο» του 2001, όταν σε δέκα μέρες, έπεσαν πέντε κυβερνήσεις, μέχρι να υπάρξει προσωρινή πολιτική σταθεροποίηση.

Ήδη το κοινοβούλιο του Εκουαντόρ με ψήφους 62 έναντι μόλις 2, έπαυσε τον Γκουτιέρες και έδωσε ψήφο εμπιστοσύνης στον Παλάσιο. Η τύχη του Γκουτιέρες παραμένει ασαφής, καθώς σε μια ιδιαίτερα εξευτελιστική σκηνή, φυγαδεύτηκε ντυμένος αστυνομικός, αρκετές μέρες μετά την πτώση του και αφού σε όλο αυτό το διάστημα κρύβονταν στην βραζιλιάνικη πρεσβεία στην πρωτεύουσα του Εκουαντόρ, Κίτο. Το αστείο της υπόθεσης συνίσταται, στο ότι το προεδρικό αυτοκίνητο, με επιβάτες τη φρουρά του προέδρου, είχε κυνηγηθεί έως το προεδρικό αεροπλάνο από μαινόμενους διαδηλωτές που κατέλαβαν το διεθνές αεροδρόμιο του Κίτο, και που νόμιζαν ότι μέσα βρίσκονταν ο απερχόμενος πρόεδρος. Τούτη την φορά οι ελίτ της Λατινικής Αμερικής φαίνεται πως προχώρησαν λίγο παραπάνω, καθώς σε αντίθεση με την φυγή του Αργεντινού Ντε Λα Ρούα με ελικόπτερο την τελευταία στιγμή από την ταράτσα του προεδρικού μεγάρου που είχε καταληφθεί από διαδηλωτές, και σε αντίθεση με την φυγάδευση την τελευταία στιγμή του Βολιβιανού Λοσάδα από παράδρομους και χωματόδρομους προς το αεροδρόμιο, όταν οι «κοκαλέρος» και οι ανθρακωρύχοι είχαν αποκλείσει την εθνική οδό, ο Γκουτιέρες έπρεπε να στήσει μια ολόκληρη φαρσοκωμωδία για να γλιτώσει. 

Και αυτό ήταν πολύ λογικό καθώς αντιμετωπίζει βαρύτατες ποινές που φτάνουν έως την κατηγορία του συνταγματικού πραξικοπήματος και τις δολοφονίες των διαδηλωτών, κατά τα τελευταία γεγονότα. Ο άνθρωπος που επικάθισε στην ηγεσία ενός μεγάλου επαναστατικού κοινωνικού κινήματος το 2000, που είχε ρίξει την δεξιά κυβέρνηση του Τζαμίλ Μαχουάντ δύο χρόνια αργότερα, για να το καταστείλει αμέσως μετά, ο άνθρωπος που βγήκε με «αντιαμερικανικές» κορώνες, για να παραδώσει στρατιωτικές βάσεις στον αμερικάνικο στρατό, ο άνθρωπος που υποσχέθηκε να διατηρήσει τον δημόσιο χαρακτήρα των πετρελαϊκών κοιτασμάτων της χώρας, για να κλείσει μετά συμφωνίες ιδιωτικοποίησης τους με πολυεθνικές όπως η TEXACO και η REPSOL, ο άνθρωπος που υποσχέθηκε να παγώσει και να επαναδιαπραγματευτεί την αποπληρωμή του χρέους προς το ΔΝΤ, και που αμέσως μετά έγινε ο καλύτερος εφαρμοστής των εντολών του, φεύγει από την χώρα που κυβερνούσε έως πρόσφατα, ως φυγόδικος.

Είναι ο ίδιος άνθρωπος που στην προεκλογική του εκστρατεία, βρέθηκε στο Μπουένος Άϊρες, προσκεκλημένος των “ακρο-αριστερών κινηματικών” της οργάνωσης “Barrios de Pie” και επίσης, στο Φόρουμ του Πόρτο Αλέγκρε, στην μαμά πατρίδα των απανταχού κεντροαριστερών και «ακρο-αριστερών» κινηματικών μεταρρυθμιστών. Από αυτή την άποψη, μόνο έκπληξη δεν προκαλεί το γεγονός ότι ο Βραζιλιάνος πρόεδρος Λούλα, του έδωσε πολιτικό άσυλο, και τον περιέθαλψε, πρώτα στην πρεσβεία του στο Κίτο, και κατόπιν στην ίδια την Βραζιλία.

Το κίνημα που τον έριξε, αυτή την στιγμή έχει αρχίσει να οργανώνεται κατά τα αργεντίνικα και βολιβιανά πρότυπα, φτιάχνοντας, λαϊκές συνελεύσεις στις γειτονιές, επιτροπές εργατικού ελέγχου στην παραγωγή και πανεθνικά συντονιστικά που ζητούν μια Συντακτική Συνέλευση με αντιπροσώπους, αιρετούς και ανακλητούς, με ένα πρόγραμμα προστασίας του δημόσιου χαρακτήρα των μεγάλων επιχειρήσεων ενέργειας, αναδιανομής της γης, παγώματος του εξωτερικού χρέους και ξηλώματος των αμερικάνικών βάσεων. Επίσης ζητά την σύλληψη και παραδειγματική τιμωρία του Γκουτιέρες. Το που θα καταλήξει αυτό το κίνημα, είναι ακόμη ασαφές, όπως ασαφή είναι και τα όρια της νέας και αδύναμης κυβέρνησης, του αντιπροέδρου Αλφρέντο Παλάσιο.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι η χώρα αυτή, η πιο φτωχή της Λατινικής Αμερικής, είναι η πρώτη που αρχίζει να αναζητά ένα νέο δρόμο κοινωνικού ριζοσπαστισμού που υπερβαίνει τις έως τώρα κεντροαριστερές πολιτικές.

Γιώργος Χλωρός

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΣΤΟ ΕΚΟΥΑΝΤΟΡ

Άνοιξη 2000: Εξέγερση του λαού του Εκουαντόρ, κυρίως των ινδιάνων αγροτών, ενάντια στον δεξιό νεοφιλελεύθερο πρόεδρο Μαχουάντ. Διχασμός του στρατού και συμφιλίωση τμήματος του, υπό την ηγεσία του στρατηγού Γκουτιέρες με τον εξεγερμένο λαό. Οι στρατιωτικές δυνάμεις του Γκουτιέρες, μαζί με τον λαό, πολιορκούν το προεδρικό μέγαρο στο Κίτο. Παραίτηση και φυγή του Μαχουάντ και προκήρυξη πρόωρων εκλογών.

2001: Ίδρυση πολιτικού κεντροαριστερού κόμματος υπό τον Γκουτιέρες, που πλαισιώνεται κυρίως από ινδιάνικα κοινωνικά κινήματα και μεγάλο κομμάτι από τα νέα εργατικά σωματεία και τους αγρότες. Διαδηλώσεις και απεργίες σε όλη την χώρα ενάντια στην δεξιά κυβέρνηση.

Φθινόπωρο 2002: Τα παραδοσιακά αστικά πολιτικά κόμματα του Εκουαντόρ που κατεβαίνουν κατακερματισμένα στον πρώτο γύρο των εκλογών, συντρίβονται. Το κόμμα του Γκουτιέρες παίρνει 21% και περνά στον δεύτερο γύρο, όπου κερδίζει με το εντυπωσιακό 60%.

Τέλη 2002 αρχές 2003: Η νέα κυβέρνηση αρχίζει να «τα σπάει» με τις ινδιάνικες οργανώσεις, τα αγροτικά και εργατικά κινήματα, καθώς συνεχίζει να αποπληρώνει το δημόσιο χρέος και να συζητά με πολυεθνικές εταιρείες για την ιδιωτικοποίηση του πετρελαϊκού πλούτου της χώρας.

Ιανουάριος 2003: Η κυβέρνηση Γκουτιέρες είναι επίσημα προσκεκλημένη στο Πόρτο Αλέγκρε στο Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ.

Φεβρουάριος - Απρίλιος 2003: Συνομιλίες και συμφωνία με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, για την παραχώρηση στον αμερικάνικο στρατό της αεροπορικής βάσης της Μάντα, για το «Plan Colombia».

Ιούνιος - Ιούλιος 2003: Ταξίδι του Γκουτιέρες στην Ουάσιγκτον, και συμφωνία με το ΔΝΤ για την ιδιωτικοποίηση των κοιτασμάτων πετρελαίου, με σκοπό να βρεθούν χρήματα για την εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους του Εκουαντόρ. Απεργίες στον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Συλλήψεις συνδικαλιστών ηγετών, που κατηγορούνται για «τρομοκρατία».

2004: Η οικονομία περνά σε φάση ανοιχτής φιλελευθεροποίησης, επιτυγχάνοντας ρυθμούς ανάπτυξης της τάξης του 6%. Την ίδια στιγμή η ανεργία και η φτώχεια, γιγαντώνονται. Έρχονται στην επιφάνεια οικονομικά σκάνδαλα διαφθοράς του Γκουτιέρες και άλλων κυβερνητικών αξιωματούχων. Η δημοτικότητα του Γκουτιέρες, στα γκάλοπ πέφτει στο 5%.

8 Δεκεμβρίου 2004: Το κοινοβούλιο του Εκουαντόρ με εισήγηση της κυβέρνησης Γκουτιέρες, αλλάζει την σύνθεση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, το οποίο εμπλέκεται και αυτό σε μεγάλα οικονομικά σκάνδαλα.

Δεκέμβριος 2004 – Απρίλιος 2005: Ξεσπάει κοινωνική αναταραχή με συνεχείς λαϊκές διαδηλώσεις και προκαλείται πολιτική κυβερνητική κρίση με την παραίτηση κυβερνητικών αξιωματούχων. Δημιουργούνται επιτροπές λαϊκών συνελεύσεων και άλλοι θεσμοί κοινωνικής αυτο-οργάνωσης από εργάτες, αγρότες, ινδιάνικα κινήματα, υπάλληλους του δημόσιου κλπ.

11 Απριλίου 2005: Κηρύσσεται γενική απεργία διαρκείας από το συντονιστικό των κοινωνικών οργανώσεων που ονομάζεται «Συνέλευση του Κίτο». Εκτός από την πρωτεύουσα η απεργία επεκτείνεται στις περιοχές Καρτσί, Αζουάϋ, Ιμπαρούρα, Πιτσίντσα, Λόχα και Κανιάρ. Μεγάλη πορεία στην πόλη Κουένκα και μπλόκα στην εθνική οδό. Οι διαδηλωτές καταλαμβάνουν τον καθεδρικό ναό του Κίτο, δίπλα από το προεδρικό μέγαρο. Διακηρύττουν την συγκρότηση ενός «πολιτικού αυτόνομου μετώπου αντίθετου προς όλες τις ολιγαρχίες και τα πολιτικά τους κόμματα».

12 Απριλίου 2005: Διαδηλωτές από την ινδιάνικη οργάνωση CO.NA.I.E. («Συνομοσπονδία Ιθαγενικών Εθνοτήτων του Εκουαντόρ») που εκπροσωπούν τα 4 εκατομμύρια ινδιάνων της χώρας, καταλαμβάνουν μετά από συγκρούσεις με την αστυνομία το Υπουργείο Παιδείας. Η CO.NA.I.E. ζητάει ως αιτήματα αιχμής, την αποχώρηση του Εκουαντόρ από το Plan Colombia και την  Συμφωνία Ελευθέρου Εμπορίου με τις χώρες της Νοτίου Αμερικής. Αναπτύσσονται στρατιωτικές δυνάμεις γύρω από το προεδρικό μέγαρο για να το προστατεύσουν.

16 Απριλίου 2005: Ο Γκουτιέρες κηρύσσει το Κίτο σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και παύει πραξικοπηματικά 27 από τα 31 μέλη της ηγεσίας του ανωτάτου δικαστηρίου της χώρας, όταν αυτό επιχειρεί να κινήσει διαδικασία προ-ανάκρισης εναντίον του και εναντίον του Υπουργείου Δικαιοσύνης για οικονομικά σκάνδαλα. Παράλληλα παύει οριστικά την δίωξη που εκκρεμούσε ενάντια στους πρώην προέδρους της δεξιάς, Μαχουάντ και Νομπόα και του πρώην αντιπροέδρου Νταχίκ. Εμφανίζεται στην τηλεόραση με την ηγεσία του στρατού και δηλώνει πως όλο το κέντρο του Κίτο μετατρέπεται σε στρατιωτικά ελεγχόμενη ζώνη. Ο στρατηγός εν αποστρατεία Χόσε Γκαγιάρντο (ήρωας του πολέμου του 1994 με το Περού) καλεί τον στρατό σε ανυπακοή ενάντια στον δικτάτορα.

17 – 20 Απριλίου 2005: Το κοινοβούλιο με ψήφους 60 έναντι 2 παύει τον Γκουτιέρες. Ο αστυνομικός διοικητής της χώρας στρατηγός Χόρχε Ποβέδα παραιτείται, αφού έχει ήδη βάψει τα χέρια του με αίμα, δηλώνοντας πως «δεν μπορεί να είναι μάρτυρας της σύγκρουσης με τον λαό». 100.000 διαδηλωτές καταλαμβάνουν το κοινοβούλιο σπάζοντας τον αστυνομικό κλοιό και καίνε την είσοδο του. Ο δημοσιογράφος της Χιλιανής εφημερίδας «La Bocina», Χούλιο Αγκούστο Ρομέρο ήρωας της αντίστασης ενάντια στην χούντα του Πινοσέτ, πεθαίνει από ασφυξία από τα δακρυγόνα της αστυνομίας. Αναφέρονται 36 τραυματίες από πυρά αστυνομικών (ανάμεσά τους και ένα παιδί 2 ετών) ενώ πάνω από 200 καταφεύγουν με αναπνευστικά προβλήματα στα νοσοκομεία. Μία γυναίκα σκοτώνεται από περιπολικό που πέφτει πάνω της. Οι διαδηλωτές έχουν οπλιστεί με λοστούς, καδρόνια και μαχαίρια, ενώ δεν λείπουν και ορισμένα περίστροφα, που έχουν πάρει από αστυνομικούς που έπεσαν στα χέρια τους. Σημειώνονται εισβολές αστυνομικών ακόμη και σε σπίτια και πολυκατοικίες, όταν οι ένοικοι τους, τους πετάνε γλάστρες και άλλα αντικείμενα. Ο υπουργός Κοινωνικών Παροχών και πρώην ηγέτης των Ινδιάνων Αντόνιο Βάργκας, φέρνει από τον Αμαζόνιο παρακρατικούς ινδιάνους από την προσωπική του φρουρά για να οργανώσουν ένοπλη αντιδιαδήλωση. Ο κόσμος τους διαλύει και παγιδεύει τον Βάργκας στο υπουργείο του, όπου και τον λυντσάρει. Οι ένοπλες δυνάμεις, που εντωμεταξύ είχαν πάρει εντολή να κινηθούν κατά των διαδηλωτών, δηλώνουν ότι δεν αναγνωρίζουν τον Γκουτιέρες ως πρόεδρο.

21 Απριλίου 2005: Το κοινοβούλιο ορίζει ως πρόεδρο τον έως τότε αντιπρόεδρο Παλάσιο. Τα λιμάνια και το αεροδρόμιο καταλαμβάνονται από διαδηλωτές για να εμποδίσουν την φυγή Γκουτιέρες, ο οποίος κρύβεται στην Βραζιλιάνικη πρεσβεία. Λίγες μέρες αργότερα φυγαδεύεται μεταμφιεσμένος σαν αστυνομικός στην Βραζιλία. Ο άνθρωπος που έγινε πρόεδρος μεταμφιεσμένος σαν εξεγερμένος αγρότης, αποχώρησε φυγόδικος και μεταμφιεσμένος σαν αστυνομικός……..