Πολιτικό καφενείο

"Ο Μεγάλος Ανατολικός"

Πρότεινε αυτήν την σελίδα 

Forum

Βιβλίο επισκεπτών

  Καθημερινή ανανέωση.                                         Αποστολή άρθρων στην: Συντακτική επιτροπή                 Τελευταία ενημέρωση 29 May 2005

Θέμα

Αρχείο

Κεντρική Σελίδα

ΠΟΙΟΣ ΕΧΑΣΕ ΤΗΝ ΡΩΣΙΑ?

Το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ δημοσιεύει σήμερα ένα ενδιαφέρον άρθρο του σ. vngelis που μας έστειλε την Κυριακή. Μιλάει για το βιβλίο του Οικονομολόγου ΤΖΟΖΕΦ ΣΤΙΓΚΛΙΤΣ «Globalisation and its Discontents-Η Παγκοσμιοποίηση και οι Αντιδράσεις» , και ειδικότερα για το Κεφάλαιο : «Ποιος Έχασε την Ρωσία?» (σελ. 133-165). Ας το διαβάσουμε με προσοχή!

Ο Τζόζεφ Στίγκλιτς υπήρξε άνθρωπος του Κλίντον, αντι-πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας επί μια δεκαετία και νομπελίστας στα Οικονομικά το 2001.

Πρόσφατα δημοσίευσε κι’ αυτός ένα βιβλίο για την παγκοσμιοποίηση. Αυτό που προκαλεί το ενδιαφέρον δεν είναι οι αναλύσεις του για τον καπιταλισμό, που σαν αστός οικονομολόγος τις βασίζει μόνο στον Κέϋνς, αλλά το τι λέει για την Ρωσία, την μεγάλη χώρα του Οκτώβρη που την ξέχασαν πρώτοι απ’ όλους οι «αριστεροί» φίλοι(?) της.

Μια δεκαετία τώρα διατυμπανίζεται απ’ άκρη σ’ άκρη του πλανήτη πως ο καπιταλισμός αποκαταστάθηκε στη πρώην ΕΣΣΔ και εδραιώθηκε για τα καλά. Ο Στίγκλιτς, αν και έμμισθος υπάλληλος της Παγκόσμιας Τράπεζας και οικονομολόγος της αστικής σχολής– απ’ τους πιο έμπιστους του Κλίντον – έχει άλλη άποψη. Αξίζει να την γνωρίσουμε όπως την καταθέτη στο βιβλίο του Globalisation and its Discontents-Η Παγκοσμιοποίηση και οι Αντιδράσεις.

Ούτε λίγο ούτε πολύ, θεωρεί την μετάβαση της Ρωσίας στον καπιταλισμό χαμένη υπόθεση. Αυτό φαίνετε απ’ τον τίτλο του στο σχετικό κεφάλαιο: «Ποιος Έχασε την Ρωσία?» (σελ. 133-165).

Κάτω απ’ τον υπότιτλο: «Ευκαιρίες και Δοκιμασίες της Μετάβασης» διαβάζουμε:

«Οι ριζοσπάστες οικονομικοί μεταρρυθμιστές σύμβουλοι της Ρωσίας και πολλών άλλων χωρών σε διαδικασία μετάβασης, δεν έπαιρναν καθόλου υπόψη τους τις εμπειρίες και τα διδάγματα που υπήρχαν συσσωρευμένα σ’ αυτές τις χώρες. Όχι ότι πίστευαν πως η ρώσικη ιστορία (και η ιστορία των άλλων χωρών που βρίσκονταν σε μετάβαση) και τα μαθήματα της τους ήταν άχρηστα. Πολύ απλά αγνόησαν τις συμβουλές των Ρώσων επιστημόνων, ακόμα και όταν ήταν εξαιρετικά ειδικευμένοι στα θέματα της ιστορίας, της οικονομίας και της κοινωνίας, επειδή πίστευαν στην επανάσταση που θα προκαλούσαν οι αυτοματισμοί της αγοράς, πράγμα που θα έκανε όλες τις άλλες πτυχές του ζητήματος ασήμαντες. Αυτό που έψελναν οι φονταμενταλιστές τις αγοράς ήταν οι οικονομικές επιστήμες απ’ τα εγχειρίδια – μια απλουστευτική εκδοχή τις οικονομίας τις αγοράς που δεν υπολόγιζε καν την δυναμική των αλλαγών» σ.137-138

«Τα παλιά οικονομικά εγχειρίδια συνήθως μιλούν για της οικονομία της αγοράς σαν να έχει τρία κύρια χαρακτηριστικά- τις τιμές, την ατομική ιδιοκτησία και τα κέρδη. Μαζί με τον συναγωνισμό αποτελούν το κίνητρο, καθορίζουν οικονομικές αποφάσεις, εξασφαλίζουν πως οι εταιρίες παράγουν ο,τι χρειάζονται οι ιδιώτες, στο μικρότερο δυνατό κόστος.....

»Οι φονταμελιστές τις αγοράς επιχείρησαν μια γρήγορη μετάβαση στον καπιταλισμό, δημιουργώντας μια οικονομία της αγοράς χωρίς θεμελιώδεις θεσμούς και θεσμούς χωρίς θεμέλια» σ.139

Με λίγα λόγια ένα καπιταλισμό χωρίς καπιταλιστές, τραπεζικό σύστημα χωρίς μετόχους και όλα μαζί χωρίς καμιά συγκεκριμένη αλλαγή στην νομοθεσία του κράτους και τις λειτουργίες του. Μια μετάβαση απ’ τα πάνω, στηριγμένη μόνο στην πολιτική βούληση, χωρίς να υπάρχουν οι υλικοί όροι της μετάβασης, και όλη η διαδικασία της μετάβασης να οργανώνεται από πρώην στελέχη του ΚΚΣΕ!

«Οι απόψεις της σοκ θεραπείας- υποστηριζόμενες κυρίως απ’ τις ΗΠΑ και το ΔΝΤ-επικράτησαν στις πιο πολλές χώρες.....

»Δεν χρειαζόταν να έχουμε τέλειους θεσμούς αλλά να προχωρήσουμε με παραδειγματικές κινήσεις, ιδιωτικοποιώντας ένα κρατικό μονοπώλιο, πριν υπάρξει πραγματικός ανταγωνισμός ή αναθέτοντας σε κάποια διευθύνουσα επιτροπή να μεταβάλει σε ιδιωτικό μονοπώλιο ένα κρατικό μονοπώλιο ακόμα πιο ανελέητο στην καταλήστευση του καταναλωτή » σ.141

«Οι ιδιωτικοποιήσεις, συνοδευόμενες απ’ το άνοιγμα της κεφαλαιαγοράς, δεν οδήγησαν στην δημιουργία πλούτου αλλά στην καταλήστευση των εταιριών.....

»Κρατώντας τα λεφτά σου στην Ρωσία σήμαινε να έχεις τα λεφτά σου σε χώρα σε βαθιά οικονομική ύφεση, να ρισκάρεις όχι μόνο ελάχιστες επιστροφές του κεφαλαίου σου αλλά και την πιθανότητα να το χάσεις ολόκληρο με την άνοδο μιας άλλης κυβέρνησης, που θα αμφισβητούσε -και πολύ δικαιολογημένα- το αδιάβλητο των διαδικασιών ιδιωτικοποίησης. Όποιος είχε λίγο μυαλό φυγάδευε τα λεφτά του στο ανθηρό χρηματιστήριο των ΗΠΑ, η στον ασφαλή χώρο ξένων τραπεζών που διασφαλίζουν το τραπεζικό απόρρητο.....

»Δισεκατομμύρια έφυγαν απ’ τη χώρα. » σ.144

Η Κρίση του 1998

Στους πρώτους έξη μήνες του 1998 η τιμή του πετρελαίου -εξηγεί ο Στίγκλιτζ έπεσε κατά 40%. Έτσι η Ρωσία που επιβιώνει απ’ τις συναλλαγματικές αποδώσεις του πετρελαίου αντιμετώπισε μια κατακόρυφη πτώση των ταμειακών της δυνατοτήτων αφού τα δολάρια μειώθηκαν κατά ανάλογο ποσοστό. Με τους φόρους που επιβάλλονται στο πετρέλαιο η κυβέρνηση καλύπτει τα δημόσια έξοδα. Μια τέτοια μείωση σήμαινε χρεοκοπία ή υποτίμηση του ρουβλίου έναντι του δολαρίου.

«Η μετάβαση στην οικονομία της αγοράς, μακριά απ’ τις στρατιωτικές δαπάνες, θα άφηνε υποτίθεται ένα τμήμα αυτών των εξόδων να κατευθυνθούν στην παραγωγή βασικών ειδών κατανάλωσης, η για περισσότερα μηχανήματα παραγωγής καταναλωτικών αγαθών. Το υπερτιμημένο νόμισμα –μαζί με τις άλλες μακροοικονομικές πολιτικές που επιβλήθηκαν στην χώρα απ’ το ΔΝΤ – διέλυσαν την οικονομία και ενώ η επίσημη ανεργία ήταν σε χαμηλά επίπεδα, υπήρχε τεράστια κρυφή ανεργία. Οι διευθυντές πολλών εταιριών δεν ήθελαν να σχολάσουν το προσωπικό τους αφού δεν υπήρχε καμιά ασφαλιστική δικλείδα. Επειδή η ανεργία ήταν κρυφή, δεν σημαίνει ότι ήταν λιγότερο καταστροφική: οι εργάτες έκαναν πως δούλευαν και οι εταιρίες έκαναν πως τους πλήρωναν. Η καταβολή των δεδουλευμένων καθυστερούσε φοβερά και όταν οι εργάτες πληρωνόντουσαν ο μισθός τους ήταν συνήθως ανταλλάξιμα προϊόντα αντί ρούβλια...» σ.146

Ενώ χρεοκόπησε η Ρωσία και δεν μπορούσε πλέον να εξυπηρετήσει το χρέος της στους δυτικούς, το καυτό καλοκαίρι του 1998 το ΔΝΤ υποχρεώθηκε, παρ’ όλα αυτά, να «δανείσει» χρήματα για να παραμείνει η κυβέρνηση φερέγγυα. Μ’ αυτό το μοναδικό γεγονός χρεοκόπησε και ολόκληρη η πολιτική της αγοράς που διατυμπανίζονταν ως σωτήρια απ’ όλα τα ηγετικά στελέχη της πολιτικής εξουσίας. Η πολιτική μετάβασης ήταν απλώς μια ληστρική νομιμοποίηση της φυγάδευσης στο εξωτερικό μεγάλου μέρους των συναλλαγματικών αποθεμάτων που συγκεντρώνονταν κυρίως απ’ τις εξαγωγές της εξορυκτικής βιομηχανίας που ανέπτυξε η πρώην ΕΣΣΔ. Δεν δημιουργήθηκαν ούτε νέες μονάδες παραγωγής με την μείωση των εξοπλισμών, ούτε προϊόντα ανταγωνιστικά των δυτικών, ούτε νέα οικονομική ανάπτυξη, ούτε μια νέα τάξη. Αντιθέτως η πολιτική σύγκλισης ήταν πολιτική διάλυσης και μετατροπής της πρώην ΕΣΣΔ σε χώρα εξαγωγής πρώτων υλών. Ωστόσο είναι ένα ερώτημα γιατί οι Δυτικοί στήριξαν την Ρώσικη κυβέρνηση κατά την οικονομική κρίση του 1998?

Ο Στίγκλιτζ εκεί φαίνεται να διαφωνεί με την πολιτική του ΔΝΤ. Πιστεύει ότι υπάρχουν δυο πτυχές του καπιταλισμού, μια του άκρατου φονταμελισμού της αγοράς και η άλλη είναι η πολιτική του κρατικού κεϋνσιανισμού ή το σουηδικό μοντέλο του καπιταλισμού, και πως η Ρωσία κατέληξε να μην αντιπροσωπεύει κανένα.

«Όταν η Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ αντιτίθονταν αποφασιστικά στον δανεισμό κυβερνήσεων μαφιόζικου στυλ, φαίνεται ότι υπήρχαν δυο μέτρα και σταθμά. Μικρές μη στρατηγικές χώρες όπως η Κένυα δεν έπαιρναν δάνεια επειδή δωροδοκούνταν πολλοί κρατικοί υπάλληλοι, ενώ χώρες όπως η Ρωσία όπου οι απατεωνιές ήταν απροκάλυπτο καθεστώς πάντα δανείζονταν χρήματα...» σ. 148

Πρώτα δανείστηκε η Ρωσία απ’ το ΔΝΤ και μετά σταμάτησαν οι Ρώσοι να πληρώνουν τα χρέη τους. Το ρούβλι υποτιμήθηκε κατά 45% απ’ το επίπεδο του Ιούλη 1998.

«Το ΔΝΤ δάνεισε δολάρια στη Ρωσία – δολάρια τα οποία πέρασαν στους ολιγάρχες οι οποίοι χωρίς καθυστέρηση τα φυγάδευσαν απ’ την χώρα. Πολλοί στο ΔΝΤ είπαν πως θα ήταν πολύ πιο πρακτικό να στέλνονταν κατευθείαν στις τράπεζες της Ελβετίας η της Κύπρου» σ.150

«Αποτυχημένες Μεταβάσεις»

«Ποτέ η απόσταση ανάμεσα στις προσδοκίες και την πραγματικότητα δεν ήταν τόσο μεγάλη όσο στην περίπτωση της μετάβασης απ’ τον κομμουνισμό στην αγορά. Ο συνδυασμός της ιδιωτικοποίησης, φιλελευθεροποίησης και διοικητικής αποκέντρωσης υποτίθεται θα οδηγούσαν γρήγορα, μετά ίσως μια μικρή περίοδο μεταβατικής οικονομικής υφέσεως, σε μια τεράστια αύξηση της παραγωγής. Αναμένονταν ότι τα κέρδη της μετάβασης θα ήταν πιο πολύ μακροπρόθεσμα σε σχέση με τα μεσοπρόθεσμα, αφού παλιοί μη ανταγωνιστικοί μηχανισμοί θα αντικαθιστούνταν και μια νέα γενιά καπιταλιστών θα δημιουργούνταν. Η πλήρης ενσωμάτωση στην παγκόσμια οικονομία θα έφερνε γρήγορα, εάν όχι αμέσως, όλα τα οφέλη που συνεπάγεται αυτή η ενσωμάτωση.

Αυτές οι προσδοκίες για άμεση οικονομική ανάπτυξη δεν επαληθεύτηκαν. Όχι μόνο στην Ρωσία αλλά στις πιο πολλές οικονομίες της μετάβασης. » σ.151

Ενώ ολόκληρη η Αριστερά απ’ το σταλινικό ΚΚΕ, τον Συνασπισμό και την «άκρα» αριστερά, ΝΑΡ, ΣΕΚ κτλ. εδώ και μια δεκαετία μας βεβαιώνει ότι ο καπιταλισμός επέστρεψε για τα καλά στην Ρωσία, βλέπουμε επιφανείς αστούς οικονομολόγους σαν τον Στίγκλιτζ να είναι απαισιόδοξοι και να θεωρούν ότι η επιχείρηση της μετάβασης απ’ τον κομμουνισμό στον καπιταλισμό έχει αποτύχει στην Ρωσία και σε πολλές άλλες χώρες. Γιατί, θα ρωτήσει κανείς, ο Τζόζεφ Στίγκλιτζ καθυστέρησε μια ντουζίνα χρόνια για να καταγγείλει την πολιτική της «θεραπείας» σοκ που εφάρμοσε η Δύση; Ίσως επειδή είναι η μοίρα των καλών αστών οικονομολόγων να γίνονται προφήτες κατόπιν εορτής. Ο Στίγκλιτζ έρχεται εκ των υστέρων να αναγνωρίσει αυτό που είναι πλέον «φως φανάρι», ότι δηλαδή η πολιτική της αγοράς που εφαρμόστηκε στην πρώην ΕΣΣΔ δεν παλινόρθωσε καν τον καπιταλισμό αλλά προκάλεσε την άνευ προηγουμένου καταστροφή μιας ανεπτυγμένης οικονομίας.

Αλλά πιο πίσω ακόμα βρίσκεται η λεγόμενη Αριστερά που δεν σταματάει ακόμα και τώρα ν’ αναπαράγει σε «αριστερή» εκδοχή ότι παπαγαλίζουν τα ΜΜΕ. Αποδεικνύετε η πλέον απρόθυμη και ανίκανη να παρακολουθήσει και ακόμα περισσότερο να εξηγήσει τα παθήματα των παλινορθωτών στην πρώην ΕΣΣΔ. Η ψευδής εικόνα ενός πανίσχυρου καπιταλισμού που νικάει παντού είναι εκείνη που την βολεύει γιατί δικαιολογεί την δική της ηττοπάθεια, την προδοσία και την ενσωμάτωση τους στο καπιταλιστικό σύστημα, την εποχή της θανάσιμης αγωνίας του.

Ο Στίγκλιτζ ένα μόνο επίτευγμα αναγνωρίζει στην πολιτική της μετάβασης:

«Η Ρωσία γρήγορα μετατράπηκε από έναν βιομηχανικό γίγαντα – μια χώρα που μπόρεσε με το Σπούτνικ να βάλει τον πρώτο δορυφόρο στο διάστημα – σ’ εναν εξαγωγέα πρώτων υλών, ιδιαίτερα του γκαζιού και πετρελαίου, που αντιστοιχούν σήμερα στο ήμισυ όλων της των εξαγωγών...» σ.152

«Λίγο μετά από τότε που τοποθετήθηκα στην Παγκόσμια Τράπεζα, άρχισα να κοιτάω πιο προσεκτικά για το τι γίνεται και ειδικά με τις στρατηγικές που ακολουθούνταν. Όταν Διετύπωσα μερικές αμφιβολίες γι’ αυτές τις στρατηγικές ένας οικονομολόγος στην Τράπεζα, ο οποίος είχε παίξει κρίσιμο ρόλο στις ιδιωτικοποιήσεις αντέδρασε με ζέση. Μίλησε για το κυκλοφοριακό, για τα πολλά αυτοκίνητα απ’ τα οποία τα περισσότερα είναι Μερσεντές και εγκαταλείπουν την Μόσχα τα καλοκαιρινά Σαββατοκύριακα, για τα μαγαζιά που είναι γεμάτα από εισαγόμενα είδη πολυτελείας. Ήταν μια εντελώς διαφορετική εικόνα απ’ τα κενά και άχρωμα μαγαζιά του παλιού καθεστώτος. Δεν διαφωνούσα ότι ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων ήταν τόσο πλούσιος που μπορούσε να δημιουργήσει κυκλοφορικό πρόβλημα ή να κάνει την ζήτηση για παπούτσια Gucci και άλλα εισαγόμενα προϊόντα, πηγή πλούτου για μερικά μαγαζιά. Σε πολλές Ευρωπαϊκές ξενοδοχειακές μονάδες ο πλούσιος Ρώσος έχει αντικαταστήσει τον πλούσιο Άραβα των δύο προηγούμενων δεκαετιών. Σε μερικές πόλεις ακόμα και οι ταμπέλες έχουν αλλάξει και δίνονται στα Ρώσικα παράλληλα με την ντόπια γλώσσα. Αλλά ένα κυκλοφορικό πρόβλημα με Μερσεντές αυτοκίνητα σε μια χώρα όπου το κατά κεφαλήν εισόδημα είναι $4,730 (όπως πράγματι ήταν το 1997) έχουμε ένα σημάδι αρρώστιας και όχι υγείας. Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αρρώστιας όταν μια κοινωνία συγκεντρώνει τον πλούτο της μεταξύ των λίγων, αντί να τον κυκλοφορεί ανάμεσα στους πολλούς.»σ.153-4

Πολλοί στάθηκαν στην επιφάνεια των γεγονότων. Είδαν διάφορα McDonalds να καταφθάνουν και αμέσως έσπευσαν να αναγνωρίσουν την επιστροφή του καπιταλισμού. Δεν ρωτούσαν πως και γιατί έκαναν την εμφάνιση τους τα McDonalds, κάτω από ποιους όρους ή αν ήταν κερδοφόρα. Όμως μια δεκαετία μετά, έχει γίνει γνωστό τις πάση ότι η εταιρία αυτή αντί να εξαπλωθεί στην Ρωσία συρρικνώθηκε και η απόπειρα της είχε σαν αποτέλεσμα απώλειες της τάξεως του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων. Στην πραγματικότητα η παρουσία των McDonalds στην πρώην ΕΣΣΔ ήταν ένα ζημιογόνο προπαγανδιστικό πυροτέχνημα για εσωτερική και εξωτερική κατανάλωση. Το σάλπισμα του καπιταλιστικού θριάμβου που σίγησε άδοξα.

Πριν διαλυθεί η πρώην ΕΣΣΔ όλοι ήξεραν πως υπήρχε εκεί μια κάστα ατόμων, μελών του ΚΚΣΕ, που (αν και διακριτικά) ζούσαν ζωή χαρισάμενη. Με λίγα λόγια μόνο γι’ αυτούς είχε φτάσει ο «σοσιαλισμός σε μια μόνη χώρα». Αυτοί είχαν πρόσβαση στα μαγαζιά που πουλούσαν πολυτελή εισαγόμενα προϊόντα. Τα μαγαζιά αυτά νομιμοποιήθηκαν και όλοι πλέον μπορούν να τα δουν. Αλλά επειδή έγιναν φανερά δεν σημαίνει ότι πριν δεν υπήρχαν. Το ίδιο συνέβη με τον πλούτο των προνομιούχων. Πρώτα ήταν κρυφός. Τώρα τον φανέρωσαν και τον βγάζουν νόμιμα(?) απ’ την χώρα. Επειδή ο κρυφός και ανεπίσημος σφετερισμός της δημόσιας περιουσίας έγινε φανερός και επίσημος, δημιουργείται η εντύπωση ότι έχουμε να κάνουμε με μια άλλη δυτικού τύπου καπιταλιστική οικονομία. Αλλά τα φαινόμενα απατούν όσους θέλουν ν’ απατώνται. Δεν είναι χωρίς σημασία ότι το σταλινικό ΚΚΕ αναγνώρισε ότι στην Ρωσία επέστρεψε ο καπιταλισμός με την ίδια ευκολία που λίγο πριν αναγνώριζε ότι ο σοσιαλισμός ήταν υπαρκτός...

Τι Δεν λέει Ο Στίγκλιτζ

Οι ιδιωτικοποιήσεις έγιναν με τέτοιο τρόπο όπου μόνο άτομα που ανήκαν στο προνομιούχο διευθυντικό στρώμα του κόμματος και της βιομηχανίας μπορούσαν να βάλουν στο χέρι τις άλλοτε κρατικές εταιρίες. Ειδικά στους τομείς που παράγονταν εξαγώγιμα προϊόντα δημιουργήθηκε αυτό το στρώμα των νέου τύπου προνομιούχων που ο Ρώσικος λαός αποκάλεσε «ολιγάρχες». Ήταν οι ίδιοι που στο προηγούμενο καθεστώς ονόμαζε «σοβιετικούς μπουρζουάδες». Αλλά επειδή η ιδιοκτησία τους δεν ήταν το αποτέλεσμα κλασικής κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης αλλά σφετερισμού στην βάση προσωρινών πολιτικών ισορροπιών δεν υπήρξαν ποτέ νόμιμοι και μόνιμοι ιδιοκτήτες αλλά παροδικοί που από «μεγιστάνες» μεταβάλλονται εύκολα σε φυγόδικους λωποδύτες. Η κυβέρνηση του Γέλτσιν προσπάθησε ακριβώς να νομιμοποιήσει την ληστεία τις δημόσιας περιουσίας. Αλλά οι ιδιωτικοποιήσεις δεν ήταν δυνατές χωρίς να παραχωρηθεί ένας σημαντικός αριθμός «μετοχών» στις συνδικαλιστικές οργανώσεις. Αυτό έχει οδηγήσει σε συγκρούσεις ανάμεσα στα συνδικάτα και τις άλλες κοινωνικές οργανώσεις του παλιού σοβιετικού καθεστώτος, απ’ την μια μεριά, και τους νέους ατομικούς ιδιοκτήτες, απ’ την άλλη. Ειδικά όταν γίνονται ρεμούλες ή όταν οι εταιρίες καθυστερούν την πληρωμή των δεδουλευμένων. Έτσι οι ιδιωτικοποιήσεις δεν οδήγησαν στην δημιουργία μιας κοινωνικά αποδεκτής και νομιμοποιημένης στις συνειδήσεις νέας ιδιοκτήτριας τάξης αλλά στην χρεοκοπία της κυβέρνησης αφού οι εταιρίες δεν πλήρωναν άλλο φόρους και η μόνη πολιτική ήταν η εξαγωγή του χρήματος στο εξωτερικό. Γι’ αυτό και παρατηρούνταν το φαινόμενο να αλλάζουν συνεχώς τα διευθυντικά στελέχη των εταιρειών και πολλές φορές να καταλήγουν φυγάδες στο εξωτερικό όπως για παράδειγμα ο μέχρι χθες μεγάλος και τρανός ολιγάρχης Μπερεζόφσκυ.

Όταν η πολιτική της αγοράς και των ιδιωτικοποιήσεων οδήγησε στην κρίση του 1998 η κυβέρνηση Πούτιν αναγκάστηκε να πάρει στα χέρια της τα ινία και να θέσει ξανά στο έλεγχο της τις εξαγωγικές εταιρίες που έφερναν όλο το συνάλλαγμα. Γι’ αυτή του την στροφή επικρίθηκε στο εξωτερικό ότι εθνικοποιεί ξανά τις ιδιωτικές εταιρίες, ιδιαίτερα του γκαζιού και του πετρελαίου. Πως εξηγείται όμως αυτό το φαινόμενο σ’ αυτούς που ισχυρίζονται ότι ο καπιταλισμός έχει επιστρέψει; Να κρατικοποιούνται ιδιωτικές εταιρίες ανά πάσα στιγμή και να φεύγουν στο εξωτερικό οι ιδιοκτήτες τους; Δεν είναι φαινόμενο που χαρακτηρίζει τον καπιταλισμό και μάλιστα σε μια εποχή που η ιδιωτική ιδιοκτησία θεοποιείτε σε ολόκληρο τον κόσμο!..

Για να υπάρξει καπιταλισμός πρέπει να υπάρξουν θεσμοί και νόμοι που η κοινή αποδοχή και η συνήθεια στον χρόνο τους δίνουν την σταθερότητα της λαϊκής πρόληψης. Πρόληψης που εξασφαλίζει την βιωσιμότητα του οικονομικο-πολιτικού οικοδομήματος. Οι καπιταλιστικοί θεσμοί δεν συμβιβάζονται με την μαζική παραχώρηση μετοχών στους εργαζόμενους και μάλιστα στα συνδικάτα τους. Θα έπρεπε να υπήρχε νομικό σύστημα υπεράσπισης του ιερού στον καπιταλισμό δικαιώματος στην ιδιοκτησία. Παράλληλο φορολογικό σύστημα για να μπορεί το κράτος να έχει έσοδα για να λειτουργεί. Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν υπάρχει κατά τον Στίγκλιτζ στη Ρωσία. Και εδώ είναι το δίλημμα της δυτικής πολιτικής. Απ’ την μια υποστηρίζουν τους πολιτικούς που έκαναν τα πάντα για να μεταφέρουν τον κοινωνικό πλούτο στις Δυτικές τράπεζες, απ’ την άλλη αυτό βουλιάζει το κράτος και μαζί του τις προσπάθειες να οδηγηθεί η χώρα στον δρόμο της αγοράς

Για να υπερισχύσουν οι ολιγάρχες έπρεπε να καταπατηθούν τα δικαιώματα των εργαζομένων μέσα και έξω από κάθε δημόσια και μη επιχείρηση. Έτσι με την ανοχή των συνδικαλιστικών ηγεσιών και ιδιαίτερα του ΚΚ ανέβηκε ο Πούτιν στην εξουσία με τον όρο ότι θα έβαζε σε τάξη τους ολιγάρχες... Ο κύκλος όμως δεν τετραγωνίζεται. Δεν μπορεί να υποστηρίζεις τα δικαιώματα της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και ταυτόχρονα συνέπεια στην πληρωμή των μισθών. Δεν μπορείς να υποστηρίζεις το δικαίωμα του οικονομικού απόρρητου για την κάθε επιχείρηση και να μοιράζεις μετοχές στους εργαζόμενους. Δεν μπορείς να υποστηρίζεις την ελευθερία του κεφαλαίου και ν’ απαιτείς τα χρήματα να μην φεύγουν απ’ την χώρα. Αυτά τα διλήμματα, άγνωστα σε μια πραγματική καπιταλιστική εξουσία, δείχνουν ότι η τύχη της Ρωσίας δεν έχει ακόμα κριθεί. Αντίθετα η μετάβαση απ’ το ένα σύστημα στο άλλο έχει οδηγηθεί σε πλήρες αδιέξοδο. Και αυτή την στιγμή η ρώσικη πολιτική βρίσκεται στο σταυροδρόμι των μεγάλων αποφάσεων. Δεν υπάρχουν πλέον περιθώρια για διφορούμενα και μεσοβέζικες «λύσεις».

vngelis@yahoo.com

03/09/2003