|
Σε επίπεδο επιστημονικής
φαντασίας, συγγραφείς και σκηνοθέτες,
περιγράφοντας τους ανθρώπους του
μέλλοντος, τους παρουσιάζουν με μικρά
πρόσωπα και σώματα και με μεγάλα
κεφάλια. Όμως ο καθηγητής McKee (που
θεωρεί ότι ήταν προϊόν τύχης, όπως
πολλά πράγματα στην εξέλιξη, το
γεγονός, συνεργάστηκε επί 7 χρόνια με
το διάσημο ανθρωπολόγο Phillip Tobias σε
πανεπιστήμιο της Νότιας Αφρικής),
ισχυρίζεται ότι μια και η εξέλιξη
οδηγείται από τρεις παράγοντες, την
τύχη, τη σύμπτωση και το χάος, τέτοιου
είδους προγνωστικά ξεπερνούν τα όρια
της φαντασίας.
Κι όπως η εξελικτική μας
διαδρομή στο παρελθόν δεν ήταν
υποχρεωτική, το μέλλον μας δεν μπορεί
να είναι σίγουρο.
«Η ακριβής πορεία της εξέλιξης,
όπως κι οποιαδήποτε άλλης χαοτικής
διαδικασίας, δεν μπορεί να προβλεφθεί.
Όλοι γνωρίζουμε ότι η εξέλιξη θα
συνεχίσει. Όμως όπως λέει και η «Αλίκη
στη χώρα των Θαυμάτων»: «Δεν με
ενδιαφέρει πολύ πού πάω όσο πηγαίνω
κάπου». Από την άλλη μεριά υπάρχουν
μερικές αρχές στην εξέλιξη, που αν τις
χρησιμοποιήσουμε μπορούμε να
φτιάξουμε ένα σενάριο επιστημονικής
φαντασίας που να έχει και μια ελάχιστη
δόση αλήθειας. Και πιθανά να αξίζει
τον κόπο να δούμε τις αρχές αυτές
καθώς και μερικές πιθανές εξελικτικές
τάσεις».
«Είναι αλήθεια ότι το κεφάλι μας
δεν είναι τέλεια ισορροπημένο πάνω
στους ώμους μας. Το μέγα τρήμα, δηλαδή
η μεγάλη τρύπα στη βάση του κρανίου
μας, δεν είναι τέλεια κεντραρισμένη.
Έτσι υπάρχει μια δυνατότητα για
μεγαλύτερη ευκαμψία της βάσης του
κρανίου, και δεδομένου του τρόπου με
τον οποίο ο εγκέφαλος μεγαλώνει, αυτό
μπορεί να σημαίνει μεγαλύτερη
καμπύλωση της κορυφής του κρανίου.
Έτσι, με αυτή την προοπτική,
είναι δυνατή η επέκταση του εγκεφάλου,
με τον ίδιο τρόπο που ήταν όταν οι
πρόγονοί μας πρωτοπερπάτησαν όρθιοι.
Βέβαια θα πρέπει να βρούμε μια λύση με
τα προβλήματα του τοκετού που θα
προκύψουν με ένα μεγαλύτερο κρανίο.
Και δεν είναι απαραίτητο να ανοίξει
περισσότερο η λεκάνη, γιατί τα παιδιά
μπορεί να γεννιούνται νωρίτερα, πριν
οι εγκέφαλοί τους γίνουν τόσο μεγάλοι,
ακόμη κι αν αυτό χρειαστεί να το
κάνουμε τεχνητά. Η καισαρική τομή
είναι ήδη μια πολύ κοινή πρακτική,
επιτρέποντας κάθε είδους δυνατότητες
εξέλιξης, ώστε ο εγκέφαλος να αυξηθεί
σε μέγεθος», λέει ο McKee. «Το πρόσωπό μας
μπορεί να μαζέψει λίγο, δίνοντάς έτσι
στον εγκέφαλο ακόμη περισσότερο χώρο
για να αναπτυχθεί. Όμως αυτό σημαίνει
ότι πρέπει να θυσιάσουμε μερικά
δόντια. Καίτοι ευχαριστιόμαστε πολύ
όταν μασουλάμε το φαγητό μας, δεν
έχουμε πραγματικά την ανάγκη ενός
πολύπλοκου οργάνου για να μασάμε.
Μάλιστα, σήμερα μπορούμε να ζήσουμε
χωρίς καθόλου δόντια, χάρη σε όλες
αυτές τις τροφές και στα υγρά που
υπάρχουν. Έτσι, μπορούμε να τη
βγάλουμε ακόμη και χωρίς δόντια και
χωρίς μεγάλα πρόσωπα.
Αρκετά περίεργο είναι το
γεγονός ότι εάν πάρετε ένα ανθρώπινο
κεφάλι και κάμψετε λίγο ακόμη
περισσότερο τη βάση του κρανίου του,
αυξήσετε το μέγεθος του εγκεφάλου και
περιορίσετε το μέγεθος του προσώπου,
θα έχετε ένα αποτέλεσμα που θα μοιάζει
πολύ με το κεφάλι ενός παιδιού. Έτσι,
αυτό που χρειάζεται για να κάνουμε
προγνωστικά για την εξέλιξη, είναι να
αλλάξουμε τον τρόπο ανάπτυξής μας,
ώστε να διατηρήσουμε, στην εφηβεία,
τις αναλογίες κρανίου-σώματος ενός
παιδιού. Κι αυτό ονομάζεται νεοτονία»,
λέει ο McKee. Η νεοτονική εξέλιξη έχει
ήδη παίξει ένα μεγάλο ρόλο στο
παρελθόν μας. Για να πειστείτε, φτάνει
να επισκεφθείτε ένα ζωολογικό κήπο
και να παρατηρήσετε το μωρό ενός
χιμπαντζή. Οι αναλογίες του προσώπου
του φαίνονται σχεδόν ανθρώπινες, ή
τουλάχιστον πιο ανθρώπινες από αυτές
των προσώπων των έφηβων χιμπαντζήδων.
Βέβαια, δεν εξελιχθήκαμε άμεσα
από τους χιμπαντζήδες. Όμως μπορούμε
να φανταστούμε εύκολα ότι ο κοινός
πρόγονος χιμπαντζήδων και ανθρώπων
είχε παιδιά που έμοιαζαν με κάτι
ανάμεσα σε μωρό χιμπαντζή και έφηβο
άνθρωπο.
Γνωρίζουμε ότι, κατά κάποιον
τρόπο, ορισμένες πλευρές αυτού του
εξελικτικού σεναρίου έχουν ήδη
αρχίσει να εκδηλώνονται. Παρατηρούμε
σημάδια συνεχούς μείωσης του προσώπου
στους σύγχρονους πληθυσμούς. Όλο και
περισσότεροι άνθρωποι δεν βγάζουν τον
τρίτο γομφίο κι όπως φαίνεται από
απολιθώματα του homo sapiens έντονα
πηγούνια και φρονιμίτες κυριαρχούσαν
στο παρελθόν (το φαινόμενο της μη
εμφάνισης του τρίτου γομφίου, που
ονομάζεται αγενεσία, φαίνεται ότι
ξεκίνησε με τον ασιατικό Homo Erectus).
«Ο
περιορισμός του προσώπου έχει πολλές
συνέπειες. Κι είναι αλήθεια ότι μια
τάση στην εξέλιξη οδηγεί σε μιαν άλλη,
πολλές φορές τελείως άσχετη με την
προηγούμενη. Γνωρίζουμε ότι ο
περιορισμός του προσώπου συνεχίζεται,
με λίγες μόνο εξαιρέσεις, από την αρχή
της εμφάνισης του homo (ανθρώπινου
είδους).
Καθώς
το πρόσωπο μίκραινε, για οποιοδήποτε
λόγο κι αν συνέβαινε αυτό, το ίδιο
συνέβαινε και με το χώρο που
καταλάμβαναν τα αισθητήρια όργανα του
προσώπου. Περιορισμός όμως αυτών
αφήνει λιγότερο χώρο για τις
μεμβράνες και τα άκρα των νεύρων που
είναι υπεύθυνα για την όσφρηση, π.χ.
Έτσι οι οσφρητικοί λωβοί που
βρίσκονται στον εγκέφαλο, έχοντας
λιγότερα νεύρα να απασχολούν,
περιορίζονται κι αυτοί σε μέγεθος.
Κι
αντίθετα με άλλα ζώα που έχουν πολύ
καλή όσφρηση κι ένα πλήρως
ανεπτυγμένο οσφρητικό λωβό, οι
άνθρωποι έχουν μικρούς οσφρητικούς
πολφούς -περιοχές- στον εγκέφαλό τους
και μια μειωμένη αίσθηση της όσφρησης.
(Αυτό βέβαια έχει ως αποτέλεσμα να
υπάρχει περισσότερο χώρος στον
εγκέφαλο για να αναπτυχθούν άλλες
περιοχές του.)
Αυτή
τη στιγμή οι ερευνητές αναζητούν να
δουν πώς θα εξελιχθεί το οσφρητικό μας
σύστημα στο μέλλον, δηλαδή εάν όλα τα
όργανα που διαθέτουμε για την όσφρηση
μπορούν να μειωθούν ακόμη, ή εάν
υπάρχει κάποιο μίνιμουμ για την
όσφρηση το οποίο πρέπει να
διατηρήσουμε για λόγους επιβίωσης».
Τι άλλο μπορούμε να μη
χρησιμοποιήσουμε και έτσι να το
χάσουμε; Είναι πολύ σημαντικό να πούμε
ότι η φυσική επιλογή έχει τάση να
διατηρεί χαρακτηριστικά. Χωρίς την
πίεση της φυσικής επιλογής, τα
χαρακτηριστικά περιορίζονται.
«Ένας συνταξιούχος καθηγητής
Ανατομίας στο Πανεπιστήμιο Witwatersrand, ο
Jack Allan, έλεγε αστειευόμενος ότι η
επόμενη γενιά Αμερικανών θα αρχίσει
να γεννιέται χωρίς πόδια. Κι αυτό
επειδή πηγαίνουν παντού με το
αυτοκίνητό τους. Δεν χρειάζεται πια να
περπατούν. Βέβαια, κάτι τέτοιο είναι
πολύ τραβηγμένο. Όμως με πολλούς
λεπτούς τρόπους ο πολιτισμός μας και η
τεχνολογία μας έχει πραγμάτι
διαμορφώσει διαφορετικά το
περιβάλλον μας. Και μπορεί να
διατηρήσουμε τα πόδια μας, όμως με τα
γυαλιά, τα μάτια μας όλο και
χειροτερεύουν. Με μασέλες και
προετοιμασμένες τροφές, τα δόντια μας
μπορεί να εξαφανιστούν ή να
μεγαλώνουν στραβά. Και με όλα τα είδη
των φαρμάκων που καταπίνουμε, μήπως το
ανοσοποιητικό μας σύστημα
χειροτερεύσει; Σε αυτό το τελευταίο
δεν υπάρχει ακόμη απάντηση.
Υπάρχουν όμως και ορισμένοι
επιστήμονες οι οποίοι δεν πιστεύουν
ότι η εξέλιξη του ανθρώπου θα
συνεχιστεί. Ένας από αυτούς είναι και
ο Ian Tattersall, ανθρωπολόγος, επιμελητής
στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Νέας
Υόρκης.
«Είναι φανερό ότι οι
εξελικτικές αλλαγές που έγιναν στο
παρελθόν ήταν, το καλύτερο που
μπορούμε να πούμε, σποραδικές. Για
παράδειγμα δεν υπήρξε καμιά σημαντική
λειτουργική αλλαγή καθ' όλο το ήμισυ
περίπου της εξελικτικής μας ιστορίας.
Ακόμη και οι πρώτοι άνθρωποι που
έφτιαξαν λίθινα εργαλεία, δεν
φαίνονταν διαφορετικοί από τους
προγόνους τους. Κι αφότου
εμφανίστηκαν, χρειάστηκε άλλο 1
εκατομμύριο χρόνια για να γίνει άλλη
μια σημαντική τεχνολογική βελτίωση κ.ο.κ.
Η ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης,
τόσο από ανατομική άποψη όσο και από
τεχνολογική, χαρακτηρίζεται από
κάποια επεισοδιακή (κάθε τόσο)
καινοτομία και όχι από βαθμιαία
προσέγγιση στην τελειότητα.
Εάν λοιπόν θέλουμε να
απαντήσουμε στο ερώτημα πώς
αναμένουμε το βιολογικό μέλλον του
είδους μας, θα πρέπει πρώτα απ' όλα να
θέσουμε μιαν άλλη ερώτηση: Υπάρχουν
σήμερα οι όροι για νέα εξελικτική
ανάπτυξη του Homo Sapiens;
Γνωρίζουμε ότι είναι οι μικροί
απομονωμένοι ή σχεδόν απομονωμένοι
πληθυσμοί που είναι και αληθινές
κινητήριες δυνάμεις για καινοτομία
στην εξέλιξη και αιτία της
δημιουργίας νέων ειδών. Τέτοιοι
μικροί πληθυσμοί των πρώτων ανθρώπων
διασκορπίστηκαν παντού στον πλανήτη
μας κατά τη διάρκεια οικολογικών και
γεωγραφικών κατακλυσμιαίων γεγονότων
της εποχής των παγετώνων και ήταν μέσα
σε αυτό το πλαίσιο που εμφανίστηκε ο
Homo Sapiens.
Σήμερα όμως η κατάσταση είναι
εντελώς διαφορετική. Ο παγκόσμιος
πληθυσμός ξεπέρασε τα 6
δισεκατομμύρια και συνεχώς αυξάνεται.
Τα σύγχρονα μεταφορικά μέσα
κατήργησαν την απόσταση και τα
γεωγραφικά εμπόδια. Οι άνθρωποι είναι
ασύγκριτα πιο κινητικοί από ό,τι ποτέ
στο παρελθόν. Απομονωμένοι πληθυσμοί
στο είδος μας ανήκουν πια στο παρελθόν,
ενώ η ανάμιξη λαών από όλες τις
γεωγραφικές περιοχές γίνεται όλο και
μεγαλύτερη. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με
τη γνώμη μου, είναι ότι σήμερα οι
συνθήκες για μια αληθινή εξελικτική
καινοτομία στο είδος μας, απλά δεν
υπάρχουν. Ποτέ στην ιστορία
οποιουδήποτε είδους οι συνθήκες δεν
ήταν λιγότερο ευνοϊκές για έναν
εξελικτικό νεωτερισμό. Βέβαια, στην
επιστημονική φαντασία μπορούμε να
βρούμε πολλές δυνατότητες όσον αφορά
το μέλλον μας. Μία από αυτές μας
προσφέρεται από την δυνατότητα των
διαστημικών ταξιδίων. Τι θα συμβεί εάν
μικρές αποικίες ανθρώπων
εγκατασταθούν σε άλλους πολύ
μακρινούς πλανήτες; Το μέγεθος του
πληθυσμού θα είναι μικρό και οι
συνθήκες για εξελικτικές αλλαγές θα
υπάρξουν.
Ακόμη όμως κι αν τα διαστημικά
ταξίδια τέτοιου είδους θα γίνουν
κάποια μέρα πραγματικότητα, πράγμα το
οποίο απέχει πολύ από το να είναι
σίγουρο, κάθε τέτοιου είδους αποικία
για να ζήσει θα χρειάζεται να
βρίσκεται σε επαφή με τη Γη. Η
απομόνωση δεν θα είναι πλήρης και η
εξέλιξη ενός νέου είδους θα είναι
σχεδόν μηδαμινή. Αλλά ακόμη και αν από
κάποιο θαύμα, μια διαστημική αποικία
βρεθεί ικανή να επιζήσει σε πλήρη
απομόνωση, κάθε σημαντική ανάπτυξη
που μπορεί να συμβεί δεν θα μπορεί
βιολογικά να συνεχίσει την ανθρώπινη
ζωή στη Γη.
Το ίδιο μπορούμε να πούμε και με
μια άλλη πολυαγαπημένη άποψη της
επιστημονικής φαντασίας, όσον αφορά
το μέλλον της γενετικής και
εξελικτικής αλλαγής. Η Γενετική
Μηχανή. Είναι απίθανο ότι θα υπάρξει
έστω και μια ισχνή πιθανότητα να
μπορέσουμε να κάνουμε τέτοιες
επεμβάσεις σε όλα τα μέλη του είδους
μας. Οι γενετικές επεμβάσεις και
καινοτομίες απαραίτητα θα
παραμείνουν μόνο σε μικρούς
πληθυσμούς εργαστηρίου και έτσι δεν
θα μπορούν να επιδράσουν στον
πληθυσμό του Homo Sapiens συνολικά».
Το επιχείρημα του Tattersall ότι η
εξέλιξη του ανθρώπου δεν θα
συνεχιστεί, γιατί δεν υπάρχουν πια
απομονωμένοι πληθυσμοί, δεν βρίσκει
σύμφωνο τον καθηγητή McKee. Και όπως
αναφέρει στο βιβλίο του «The Riddled Chain»:
«Πρέπει να κοιτάξουμε τα
γονίδια πιο προσεκτικά για να δούμε
πώς αυτά επιδρούν στη βιολογία μας και
στην εξέλιξή μας. Στο κάτω κάτω της
γραφής, τα γονίδια βρίσκονται στην
καρδιά της θεωρίας της εξέλιξης,
παρέχοντας τη βάση για τη δημιουργία
νέων ειδών. Από κύτταρο σε κύτταρο, από
γενιά σε γενιά, τα γονίδια περνούν το
αρχιτεκτονικό σχέδιο του οργανισμού,
χρησιμοποιώντας έναν κώδικα που οι
άνθρωποι κατάφεραν να σπάσουν το 1953.
Για να μεταγράψουν τον κώδικά τους
πιστά στα νέα κύτταρα, τα γονίδια
πρέπει να κάνουν ακριβή αντίγραφα του
εαυτού τους, όταν τα κύτταρα
διαιρούνται. Μερικές φορές όμως
κάνουν λάθος. Κάπου σε ένα μικρό
κύτταρο του σώματός μας ο κώδικας
ανακατώνεται. Λιγότερο από αυτό, λίγο
περισσότερο από κάτι άλλο, και η
συνταγή χαλάει. Εάν το κύτταρο που
περιέχει το ανακατωμένο αυτό γονίδιο
επιζήσει και αντιγράψει τον εαυτό του,
τότε η κακή συνταγή γίνεται σταθερό
κομμάτι στο μενού του νέου σώματος. Το
σώμα επίσης ψάχνει ειδικά κύτταρα για
να περάσουν τα γονίδια στις επόμενες
γενιές. Είναι το ωάριο και το
σπερματοζωάριο.
Όμως αντίθετα με τα άλλα κύτταρα,
κάθε ωάριο ή κάθε σπερματοζωάριο
φέρει μόνο το μισό της
κωδικοποιημένης πληροφορίας του
σώματος: μόνο ένα γονίδιο από κάθε
ζευγάρι. Κάθε ζεύγος γονιδίων
αναπαρίσταται, αλλά μόνο ένα γονίδιο
από το ζευγάρι, που έχει κληρονομηθεί
είτε από τον πατέρα είτε από τη μητέρα,
πηγαίνει στο ωάριο ή το
σπερματοζωάριο. Τα δύο γονίδια σε ένα
ζευγάρι είναι συχνά κατά τι
διαφορετικά: φέρουν κώδικες για
διαφορετικά χαρακτηριστικά -ένα
γονίδιο του πατέρα σας που
κωδικοποιεί, ας πούμε, για μαύρα μάτια,
είναι ζευγαρωμένο με ένα από τη μητέρα
σας, που κωδικοποιεί για μπλε. Τέτοιου
είδους γονίδια ονομάζονται
αλληλόμορφα.
Συχνά δύο αλληλόμορφα γονίδια
σε κάποιου το σώμα μπορεί να έχουν ως
αποτέλεσμα ένα μέσο όρο. Ή άλλες φορές
το ένα να κυριαρχήσει του άλλου.
Μερικές φορές ένα μικρό λάθος,
μια μετάλλαξη, σε ένα μικροσκοπικό
τμήμα του DNA, μπορεί να κάνει να
αλλάξει ολόκληρος ο οργανισμός. Η
φυσική επιλογή, εν γένει, εξολοθρεύει
τέτοιου είδους μεταλλαγμένα γονίδια,
μια και αυτοί που τα φέρουν δεν έχουν
μεγάλη πιθανότητα να επιζήσουν μέχρι
την ηλικία της αναπαραγωγής. Όμως,
όπως τα γονίδια μεταδίδονται συνέχεια
σε έναν ανθρώπινο πληθυσμό έτσι τα
μεταλλαγμένα αλληλόμορφα -τα ίδια
μεταλλαγμένα αλληλόμορφα- πρέπει να
εμφανίζονται με σταθερή ταχύτητα στον
πληθυσμό, ακόμα κι αν είναι κάθε τόσο.
Πόσο χρόνο χρειάζεται μέχρις
ότου το ίδιο αλληλόμορφο γονίδιο
εμφανιστεί σε έναν πληθυσμό; Αυτή
είναι μια ενδιαφέρουσα και πολύπλοκη
ερώτηση. Οι Eyre-Walker και Keightley, το 1999,
υπολόγισαν ότι σε έναν πληθυσμό 10.000
ατόμων, από τη στιγμή που ένα
συγκεκριμένο μεταλλαγμένο
αλληλόμορφο γονίδιο εξαφανίστηκε, θα
χρειαστούν 38.000 χρόνια, κατά μέσον όρο,
πριν το ίδιο ξαναεμφανιστεί. Έτσι, σε
ένα μικρό πληθυσμό, ενώ τα
μεταλλαγμένα αλληλόμορφα γονίδια
έχουν μεγάλες πιθανότητες να
εξαφανιστούν, οι πιθανότητες να
ξαναεμφανιστούν είναι παρά πολύ
μικρές.
Όμως σε ένα μεγάλο πληθυσμό, τα
πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά.
Σε ένα πληθυσμό 6 δισεκατομμυρίων
ανθρώπων, ένα συγκεκριμένο
μεταλλαγμένο αλληλόμορφο γονίδιο
μπορεί να εμφανίζεται κάθε 23 ημέρες!
Εάν εξαφανίστηκε σήμερα στην Αμερική
μπορεί να ξαναεμφανιστεί την επόμενη
εβδομάδα στην Κίνα, ή τον άλλο μήνα στη
Σουηδία.
Επιπλέον, αυτές οι
επαναλαμβανόμενες μεταλλάξεις θα
συνεχίσουν να εμφανίζονται σε άλλα
μέρη του πλανήτη, ανεξάρτητα από την
πρώτη πετυχημένη εμφάνισή τους. Έτσι
εάν ένα νέο αλληλόμορφο μεταλλαγμένο
γονίδιο διαθέτει ένα πλεονέκτημα ως
προς την εξέλιξη, θα διαδοθεί παντού,
ανεξάρτητα του πού πρωτοεμφανίστηκε.
Κάτι τέτοιο υποψιαζόμαστε ότι
συνέβη πριν από 100.000 χρόνια, όταν το
είδος μας έγινε αυτό που είμαστε
σήμερα. Κατά τύχη, τα νέα αυτά
χαρακτηριστικά πρωτοεμφανίστηκαν
στην Αφρική. Το ίδιο μπορεί να συμβεί
και σήμερα. Ο τεράστιος ανθρώπινος
πληθυσμός βομβαρδίζεται συνεχώς με
μεταλλάξεις. Η τύχη, η μητέρα του
νεωτερισμού, είναι εξαιρετικά
δραστήρια όταν έχει μεγάλους αριθμούς
με το μέρος της. Και η φυσική επιλογή
μπορεί να διατηρηθεί και να οδηγήσει
την εξέλιξη με μεγαλύτερη συνέπεια σε
ένα μεγάλο πληθυσμό που ανακατεύεται.
Η αυξημένη γενετική ποικιλία
δίνει περισσότερες δυνατότητες στη
φυσική επιλογή να δράσει. Κι αυτό
σημαίνει ότι το είδος μας μπορεί να
είναι έτοιμο να εξελιχθεί με μια χωρίς
προηγούμενο ταχύτητα. Οι μεταλλάξεις
συμβαίνουν τυχαία, αλλά ένας μεγάλος
πληθυσμός αυξάνει τις πιθανότητες να
βρούμε και να διατηρήσουμε τις καλές.
Με το ανακάτεμα των ανθρώπων που
συμβαίνει αυτή τη στιγμή στον κόσμο,
ποιος γνωρίζει τι πλεονέκτημα μπορεί
να εμφανιστεί όταν, ας υποθέσουμε,
ένας νεαρός από την Ασία ζευγαρώνει με
μια νεαρή από την Αφρική;
Σήμερα ο πληθυσμός της Γης είναι
γεμάτος από υβριδικούς πληθυσμούς,
προκαλώντας έναν χωρίς προηγούμενο
αριθμό συνδυασμών γονιδίων, κι έτσι
ευκαιριών για να δράσει η φυσική
επιλογή. Η κινητικότητά μας δεν
σταματάει την εξέλιξη, αλλά
επιτυγχάνει τις πιθανότητες για νέες
γενετικές αλλαγές. Έτσι είτε λόγω νέων
αλληλόμορφων γονιδίων είτε από νέους
συνδυασμούς ήδη υπαρχόντων, είμαστε
καταδικασμένοι να εξελιχθούμε».
Στο Humanity 3000 Seminar, που
πραγματοποιήθηκε πριν από λίγους
μήνες στο Σιάτλ, συμμετείχαν
ορισμένοι από τους μεγαλύτερους
διανοουμένους στον κόσμο. Βιολόγοι
μετεωρολόγοι, επιστήμονες γενετικής,
ανθρωπολόγοι, φιλόσοφοι,
κοινωνιολόγοι κ.ά., συγκεντρώθηκαν
εκεί για να συζητήσουν το πού
βρίσκεται σήμερα η ανθρωπότητα, να
αναγνωρίσουν τους πιο σημαντικούς
συντελεστές που μπορούν να επιδράσουν
στην ποιότητα ζωής των μελλοντικών
ανθρώπων στη Γη και να αναρωτηθούν για
την έρευνα που πρέπει να γίνει πάνω
στους παράγοντες που θα επιδράσουν
στο μέλλον της ανθρωπότητας τις
επόμενες χιλιετίες.
Ανάμεσά τους και ο ανθρωπολόγος
Phillip Tobias, καθηγητής σε διάφορα
πανεπιστήμια σε Ευρώπη και Αμερική
καθώς και του Πανεπιστημίου Witwatersrand
της Νοτίου Αφρικής. Ο Tobias, που έχει
παλέψει ενάντια στο απαρτχάιντ επί 40
χρόνια, ανακάλυψε, μαζί με την ομάδα
του, το Δεκέμβρη του 1998, τον πιο παλιό
σκελετό ανθρωποειδούς στη Νότια
Αφρική, που χρονολογείται πριν από 3,3
εκατομμύρια χρόνια.
«Επεμβαίνουμε
άμεσα στην εξέλιξη, με τη Γενετική,
δημιουργώντας νέες μορφές ζωής. Έτσι ο
κόσμος μας, που κατοικείται σήμερα
μόνο από ανθρώπους και ζώα, μπορεί σε
ένα πολύ πιο μακρινό μέλλον να είναι
πιο διαφοροποιημένος»,
είπε ο Tobias.
«Μπορεί
να υπάρχουν cubogs, ρομπότ και πιθανά
ακόμη βιολογικά δημιουργημένοι
σκλάβοι. Και τότε, όταν οι μελλοντικές
γενιές θα ρίξουν μια ματιά πίσω σε μας,
τους μακρινούς συγγενείς τους, μπορεί
να μη μας βρουν ούτε καν ιδιαίτερα
ελκυστικούς».
Για τους περισσότερους η φυσική
επιλογή έχει γίνει μια προϋπόθεση
παρά μια θεωρία. Κι όπως έλεγε ο Huxley «η
μοίρα συνήθως μιας νέας αλήθειας
είναι να ξεκινήσει σαν αίρεση και να
τελειώσει σαν προκατάληψη».
Ο καθηγητής Tobias αναφέρθηκε σε
σημαντικές λανθασμένες αντιλήψεις
που έχουμε γύρω από τη θεωρία της
εξέλιξης του Δαρβίνου, λέγοντας:
«Για
τον περισσότερο κόσμο, το σήμα
κατατεθέν του δαρβινισμού είναι ο
ρόλος της συνεχούς αλλαγής στην
εμφάνιση ενός νέου είδους κατά τη
διάρκεια της εξελικτικής διαδικασίας,
όπως περιγράφεται στην πρώτη έκδοση
του βιβλίου του Δαρβίνου "Η
προέλευση των ειδών".
Βέβαια, σε επανεκδόσεις του
βιβλίου αργότερα, ο Δαρβίνος
προσπάθησε να μειώσει την έμφαση σε
αυτό, παρ' ότι εξακολούθησε να
αποτελεί την κεντρική συνιστώσα της
θεωρίας του, και να συμπεριλάβει, στην
εξελικτική διαδικασία, μεγάλες
περιόδους σχετικής στασιμότητας.
Σύμφωνα με τον Δαρβίνο, οι περίοδοι
αυτές της ισορροπίας μπορούν να
διακοπούν από ξαφνικές εκρήξεις
δημιουργίας ενός νέου είδους, σε
συνδυασμό με αλλαγές στο περιβάλλον (κλιματικές,
τεκτονικές, παγετώνες κ.λπ.).
Αλλά τέτοιες διακοπές ήταν
σποραδικές. Και ο κανόνας φαινόταν να
είναι οι περίοδοι στασιμότητας. Όμως
παρ' όλες τις προσπάθειες του Δαρβίνου,
η αντίληψη του κόσμου για τη θεωρία
του δεν άλλαξε».
Η λάθος αυτή αντίληψη, σύμφωνα
με τον Tobias, μας έκανε όχι μόνο να
προβούμε σε λανθασμένες υποθέσεις
πάνω στη μέχρι τώρα εξελικτική μας
ιστορία, αλλά επίσης και όσον αφορά το
μέλλον της.
Όμως σήμερα ξαναδόθηκε έμφαση
στο ότι η ισορροπία είναι ο κανόνας
και στο ότι οι διακοπές είναι
σποραδικές, χάρη στη θεωρία Punctuated
equilibriun, των Ν. Eldredge και S.J. Gould.
Οι Eldredge και Gould είδαν την εξέλιξη
σαν μια ακανόνιστη διαδικασία.
Εξελισσόμενα είδη, όπως ο Australopithecus
Africanus, φαίνεται να παραμένουν στατικά
για πολύ μεγάλες χρονικές περιόδους. Η
έλλειψη μεταβολών, όπως φαίνεται από
τα απολιθώματα, είναι μια ισορροπία.
Κάποια στιγμή όμως κάτι συμβαίνει, που
διαταράσσει αυτήν τη στατική
ισορροπία, και μια ξαφνική αλλαγή
διακόπτει την ανάπτυξη του κατά τα
άλλα ήσυχου είδους - που εάν δεν
συνέβαινε, το είδος αυτό θα παρέμενε
ήσυχα εκεί που ήταν. Έτσι οι Eldredge και
Gould δεν βλέπουν την εξέλιξη σαν μια
προοδευτική διαδικασία πολύ μικρών
μεταβολών, αλλά σαν μεγάλες περιόδους
ισορροπίας που διακόπτονται από
γρήγορες και ξαφνικές αλλαγές.
Τέτοιου είδους αλλαγές είναι οι
καταστροφές. Μεγάλες καταστροφές που
συνέβησαν κατά τη διάρκεια της
ιστορίας του πλανήτη μας, οι οποίες
είναι άμεσα συνδεδεμένες, αν όχι οι
μόνες υπεύθυνες, για όλες τις μεγάλες
εξαφανίσεις μέχρι σήμερα.
Καταστροφικά φαινόμενα μπορεί
να είναι προϊόν γεγονότων που
συμβαίνουν είτε στον πλανήτη μας είτε
εκτός αυτού, όπως για παράδειγμα, η
πτώση ενός μετεωρίτη. Σύμφωνα με τον
Tobias, κάθε τέτοια καταστροφή δεν είναι
υποχρεωτικά συνώνυμη με τη συντέλεια.
Η πτώση μετεωρίτη στο Γιουκαλάν, για
παράδειγμα, χρεώνεται με την
εξαφάνιση των δεινοσαύρων. Καίτοι
αυτό ήταν το τέλος των δεινοσαύρων, το
γεγονός αυτό δεν μπορεί να
χαρακτηριστεί καταστροφή για τα
θηλαστικά, στα οποία ανοίχτηκε ένας
καινούργιος χώρος. Κι αυτό ήταν πολύ
σημαντικό για την εξέλιξη της ζωής στη
Γη.
Όσον αφορά την εξέλιξη του
ανθρώπινου είδους, για τον Tobias, η πρώτη
μεγάλη αλλαγή ήταν η ομιλία, που
μετέτρεψε ένα ανθρωποειδές-ζώο σε ένα
ανθρωποειδές-άνθρωπο. Κι αν η πρόοδος
που υπάρχει σήμερα οφείλεται στη
δυναμική της ομιλίας, η τεχνητή ευφυΐα
θα επαναστατικοποιήσει την ανθρώπινη
ομιλία. Και οι αλλαγές που θα συμβούν
θα αλλάξουν το κομμάτι του ανθρώπου
που είναι «ανθρώπινο».
Και ο Tobias θέτει το ερώτημα: «Εάν
η απόκτηση από τον άνθρωπο της (με
σκέψη) ομιλίας ήταν βασική για την
εμφάνιση της ανθρωπότητας, όπως τη
γνωρίζουμε, πώς θα εξελιχθεί στο
μέλλον ο άνθρωπος;».
Συνέχεια |
