Οι εκλογές στο Ράιχσταγ βάζουν την "προεδρική" κυβέρνηση σε μια νέα κρίσιμη δοκιμασία. Είναι χρήσιμο επομένως να ξαναθυμηθούμε την κοινωνική και πολιτική της φύση. Είναι ακριβώς μέσα από την ανάλυση τέτιων συγκεκριμένων και, με πρώτη ματιά, "ξαφνικών" πολιτικών φαινομένων σαν την κυβέρνηση των Π¨απεν - Σλάιχερ, που η μαρξιστική μέθοδος αποκαλύπτει τα ανεκτίμητα πλεονεκτήματά της. Κάποτε είχαμε ορίσει την "προεδρική" κυβέρνηση σαν ένα είδος βοναπαρτισμού. Θα ήταν λάθος να δούμε σε αυτό τον ορισμό το τυχαίο αποτέλεσμα μιας επιθυμίας να βρίσκουμε ένα γνωστό όνομα για ένα άγνωστο φαινόμενο. Η παρακμή της καπιταλιστικής κοινωνίας βάζει τον βοναπαρτισμό - δίπλα δίπλα με τον φασισμό και ταιριασμένο με αυτόν - ξανά στην ημερήσια διάταξη. Προηγούμενα είχαμε χαρακτηρίσει την κυβέρνηση Μπρίνιγκ σαν βοναπαρτιστική. Μετά, αναδρομικά, περιορίσαμε τον ορισμό στο μισό, ή σε μια προ - βοναπαρτιστική κυβέρνηση.

Τι είπαν οι άλλοι Κομμουνιστές και γενικά οι "αριστερές" ομάδες σχετικά με αυτό; Το να περιμένει κανείς μια προσπάθεια για έναν επιστημονικό ορισμό ενός νέου πολιτικού φαινόμενου από την σημερινή ηγεσία της Κομιντέρν θα ήταν βέβαια απλοϊκό για να μην πούμε παράλογο. Οι σταλινικοί τοποθετούν τον Πάπεν στο φασιστικό στρατόπεδο. Αν ο Ουέλς και ο Χίτλερ είναι "δίδυμοι" τότε ένας ασήμαντος σαν τον Πάπεν δεν αξίζει καν τον κόπο να σπανοκεφαλιάζεις. Αυτή είναι η ίδια πολιτική φιλολογία που ο Μαρξ αποκαλούσε χυδαία και που μας δίδαξε να περιφρονούμε. Στην πραγματικότητα ο φασισμός αντιπροσωπεύει ένα από τα δύο κύρια στρατόπεδα του εμφύλιου πόλεμου. Απλώνοντας το χέρι του στην εξουσία, ο Χίτλερ πρώτα απ΄ όλα απαιτούσε να του παραδόσουν τους δρόμους για 72 ώρες. Ο Χίντεμπουργκ το αρνήθηκε αυτό. Ο στόχος των Π¨απεν - Σλάιχερ: να αποφύγουν τον εμφύλιο πόλεμο πειθαρχώντας φιλικά τους Εθνικοσοσιαλιστές και αλυσοδένοντας το προλεταριάτο με αστυνομικά δεσμά. Αυτή η πιθανότητα ενός τέτιου καθεστώτος προσδιορίζεται από την σχετική αδυναμία του προλεταριάτου.

Το SAP (Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα) ξεφορτώνεται το ζήτημα της κυβέρνησης Π¨απεν όπως και κάθε άλλο ζήτημα με γενική φρασεολογία. Οι Μπραντλερικοί παραμείναν σιωπηλοί για τον ορισμό μας στο βαθμό που επρόκειτο για τον Μπρίνιγκ δηλαδή την περίοδο εκκόλαψης του βοναπαρτισμού. Οταν όμως ο μαρξιστικός χαρακτηρισμός του βοναπαρτισμού επιβεβαιώθηκε απόλυτα στη θεωρία και την πράξη της προεδρικής κυβέρνησης, οι Μπραντλερικοί εμφανίστηκαν με την κριτική τους: η σοφή κουκουβάγια του Ταλχάιμερ πετάει τις τελευταίες ώρες της νύχτας. Η εφημερίδα "Αρμπαϊτερτρίμπουνε" της Στουργάρδης μας διδάσκει πως ο βοναπαρτισμός, υψώνοντας τον στρατιωτικό - αστυνομικό μηχανισμό πάνω από τη μπουρζουαζία για να υπερασπιστεί την ταξική της κυριαρχία ενάντια στα πολιτικά της κόμματα, πρέπει να υποστηριχτεί από την αγροτιά και πρέπει να χρησιμοποιήσει τις μέθοδες της Σοσιαλδημοκρατίας. Ο Πάπεν δεν υποστηρίζεται από την αγροτιά και δεν εισάγει ένα ψευτο - ριζοσπαστικό πρόγραμμα. Επομένως, η προσπάθειά μας να ορίσουμε την κυβέρνηση του Πάπεν σαν βοναπαρτιστική "δεν ταιριάζει καθόλου". Αυτό είναι σοβαρό αλλά επιπόλαιο.

Πώς χαρακτηρίζουν οι ίδιοι οι Μπραντλερικοί την κυβέρνηση του Πάπεν; Στο ίδιο φύλλο του "Αρμπαϊτερτρίμπουνε" υπάρχουν πολύ επίκαιρες ανακοινώσεις για τη διάλεξη του Μπράντλερ πάνω στο θέμα "Γιούνκερ - μοναρχική, φασιστική ή προλεταριακή δικτατορία;". Σ΄ αυτή την τριάδα το καθεστώς του Πάπεν παρουσιάζεται σαν Γιουνκερ - μοναρχική δικτατορία. Αυτό ταιριάζει περισσότερο στην εφημερίδα "Φόρβερτς" και γενικά σε χυδαίους δημοκράτες. Το ότι οι ευγενείς γερμανοί βοναπάρτες κάνουν μερικά ιδιωτικά δωράκια στους γιούνκερς αυτό είναι προφανές. Το ότι αυτοί οι κύριοι έχουν ροπή προς ένα μοναρχικό τρόπο σκέψης είναι επίσης γνωστό. Αλλά πρόκειται για την καθαρότερη φιλελεύθερη ανοησία να πει κανείς πως η ουσία του προεδρικού καθεστώτος είναι ο μοναρχισμός των γιούνκερς.

Τέτιοι όροι όπως φιλελευθερισμός, βοναπαρτισμός, φασισμός έχουν τον χαρακτήρα γενικεύσεων. Τα ιστορικά φαινόμενα ποτέ δεν επαναλαμβάνονται απόλυτα. Δεν θα ήταν δύσκολο να αποδειχτεί ότι ακόμη και η κυβέρνηση του Ναπολέοντα του Ι, δεν ήταν "βοναπαρτιστική" - όχι μόνο γιατί ο ίδιος ο Ναπολέοντας ο ΙΙΙ ήταν αμφίβολος βοναπάρτης στην καταγωγή, αλλά επίσης γιατί η σχέση του με τις τάξεις, ιδιαίτερα με την αγροτιά και το λούμπεν προλεταριάτο, δεν ήταν καθόλου ίδιες σαν αυτές του Ναπολέοντα του Ι. Επιπλέον, ο κλασικός βοναπαρτισμός βγήκε μέσα από την εποχή γιγάντιων πολεμικών νικών, που η Δεύτερη Αυτοκρατορία δεν γνώρισε καθόλου. Αλλά αν ψάξουμε για την επανάληψη όλων των χαρακτηριστικών του βοναπαρτισμού, θα βρούμε πως ο βοναπαρτισμός συμβαίνει μια φορά, μοναδικά, δηλ. πως δεν υπάρχει βοναπαρτισμός γενικά αλλά ότι υπήρχε κάποτε ένας στρατηγός που τον λέγανε Βοναπάρτη που γεννήθηκε στην Κορσική. Τα πράγματα δεν διαφέρουν με τον φιλελευθερισμό και με όλους τους άλλους γενικευμένους όρους της ιστορίας. Οταν κάποιος μιλάει με αναλογίες για τον βοναπαρτισμό, είναι αναγκαίο να προσδιορίσει με ακρίβεια ποιά από τα χαρακτηριστικά του βρίσκουν την πληρέστερη έκφρασή τους κάτω από τις σημερινές συνθήκες.

Ο σημερινός γερμανικός βοναπαρτισμός έχει ένα πολύ σύνθετο και, θα λέγαμε, συνδυασμένο χαρακτήρα. Η κυβέρνηση του Πάπεν θα ήταν αδύνατη χωρίς τον φασισμό. Αλλά ο φασισμός δεν βρίσκεται στην εξουσία. Και η κυβέρνηση του Πάπεν δεν είναι φασισμός. Από την άλλη μεριά, η κυβέρνηση του Πάπεν, τουλάχιστον στη σημερινή της μορφή, θα ήταν αδύνατη χωρίς τον Χίντεμπουργκ που, παρά την τελική ήττα της Γερμανίας στον πόλεμο, αντιπροσωπεύει τις μεγάλες νίκες της Γερμανίας και συμβολίζει τον στρατό στις μνήμες των λαϊκών μαζών. Η δεύτερη εκλογή του Χίντεμπουργκ είχε όλα τα χαρακτηριστικά ενός δημοψηφίσματος. Πολλά εκατομμύρια εργάτες, μικροαστοί και αγρότες (της Σοσιαλδημοκρατίας και του Κέντρου) ψήφισαν τον Χίντεμπουργκ. Δεν είδαν σε αυτόν κάποιο πολιτικό πρόγραμμα. Ηθελαν πρώτα απ΄ όλα να αποφύγουν τον εμφύλιο πόλεμο και σήκωσαν τον Χίντεμπουργκ στους ώμους τους σαν υπερδιαιτητή, σαν έναν διαιτητικό δικαστή του έθνους. Αλλά αυτή ακριβώς είναι η πιό σημαντική λειτουργία του βοναπαρτισμού: αναψώνεται πάνω από τα δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα για να διατηρήσει την ιδιοκτησία και την τάξη. Καταστέλει τον εμφύλιο πόλεμο, ή προηγείται από αυτόν, ή δεν του επιτρέπει να ξαναφουντώσει. Μιλώντας για τον Πάπεν, δεν μπορούμε να ξεχνάμε τον Χίντεμπουργκ, που φέρνει τις ευλογίες της Σοσιαλδημοκρατίας. Ο συνδυασμένος χαρακτήρας του γερμανικού βοναπαρτισμού εκφράστηκε στο γεγονός ότι το δημαγωγικό έργο της σύλληψης των μαζών για τον Χίντεμπουργκ εκτελέστηκε από δύο μεγάλα, ανεξάρτητα κόμματα: την Σοσιαλδημοκρατία και τον Εθνικοσοσιαλισμό. Αν και οι δύο έχουν εκπλαγεί για τα αποτελέσματα της δουλειάς τους, αυτό δεν αλλάζει στο παραμικρό το ζήτημα.

Η Σοσιαλδημοκρατία ισχυρίζεται ότι ο φασισμός είναι προϊόν του Κομμουνισμού. Αυτό είναι σωστό στο βαθμό που δεν θα υπήρχε καμιά ανάγκη για φασισμό χωρίς την όξυνση της ταξικής πάλης, χωρίς το επαναστατικό προλεταριάτο, χωρίς την κρίση της καπιταλιστικής κοινωνίας. Η θεωρία του Βελς - Χίλφεντιγκ Οτο Μπάουερ, δεν έχει άλλη σημασία. Ναι, ο φασισμός είναι η αντίδραση της αστικής κοινωνίας στην απειλή της προλεταριακής επανάστασης. Αλλά ακριβώς επειδή αυτή η απειλή δεν είναι άμεση σήμερα, οι άρχουσες τάξεις προσπαθούν να την γλυτώσουν χωρίς εμφύλιο πόλεμο μέσα από μια βοναπαρτιστική δικτατορία. Αντιτιθέμενοι στον χαρακτηρισμό μας για την κυβέρνηση των Χίντεμπουργκ - Πάπεν - Σλάιχερ, οι μπραντλερικοί αναφέρονται στον Μαρξ και εκφράζουν έτσι μια ειρωνική ελπίδα ότι το κύρος του θα βαρύνει. Είναι δύσκολο να εξαπατηθεί κανείς με τον πιό παθητικό τρόπο. Το γεγονός είναι ότι ο Μαρξ και ο Ενγκελς έγραψαν όχι μόνο για τον βοναπαρτισμό των δύο βοναπάρτηδων, αλλά και για άλλα είδη. Καταρχήν, φαίνεται, το 1864, αρκετές φορές χαρακτήρισαν το "εθνικό" καθεστώς του Βίσμαρκ με τον γαλλικό βοναπαρτισμό. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι ο Βίσμαρκ δεν ήταν ψευτο-ριζοσπάστης δημαγωγός και, στο βαθμό που γνωρίζουμε, δεν είχε υποστηριχθεί από την αγροτιά. Ο σιδερένιος καγκελάριος δεν ανήλθε στην εξουσία ύστερα από ένα δημοψήφισμα, αλλά διορίστηκε από τον νόμιμο και κληρονομικό μονάρχη. Κι όμως ο Μαρξ και ο Ενγκελς έχουν δίκοιο. Ο Βίσμαρκ χρησιμοποίησε με ένα βοναπαρτιστικό τρόπο τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις ιδιοχτήτριες τάξεις και το ανερχόμενο προλεταριάτο, ξεπερνώντας με αυτόν τον τρόπο τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις δύο ιδιοχτήτριες τάξεις, τους γιούνκερς και την αστική τάξη και ανόρθωσε ένα στρατιωτικό - αστυνομικό μηχανισμό πάνω από το έθνος. Η πολιτική του Βίσμαρκ είναι αυτή η παράδοση όπου αναφέρονται οι "θεωρητικοί" του σημερινού γερμανικού βοναπαρτισμού. Είναι αλήθεια ότι ο Βίσμαρκ έλυσε με τον τρόπο του το πρόβλημα της γερμανικής ενότητας, του εξωτερικού μεγαλείου της Γερμανίας. Ο Πάπεν μέχρι τώρα μονάχα υπόσχεται να πετύχει την "ισότητα" της Γερμανίας στην διεθνή αρένα. Δεν είναι μικρή η διαφορά! Αλλά δεν προσπαθήσαμε να αποδείξουμε ότι ο βοναπαρτισμός του Πάπεν είναι του ίδιου διαμετρήματος με τον βοναπαρτισμό του Βίσμαρκ. Ο Ναπολέοντας ο ΙΙΙ ήταν επίσης μια παρωδία του υποτιθέμενου θείου του.

Η αναφορά στον Μαρξ, όπως είδαμε, έχει προφανώς έναν απρόσεκτο χαρακτήρα. Το ότι ο Ταλχάϊμερ δεν καταλαβαίνει τη διαλεκτική του Μαρξ, το υποπτευόμασταν από καιρό. Αλλά πρέπει να παραδεχτούμε ότι γνώριζαν τουλάχιστο τα κείμενα του Μαρξ και του Εγκελς. Με αυτή την ευκαιρία διορθώνουμε το λάθος μας. Ο χαρακτηρισμός μας για την προεδρική κυβέρνηση, που απορρίπτεται από τους μπραντλερικούς, είχε μια εξαίρετη επιβεβαίωση από μια απόλυτα αναπάντεχη και, με τον τρόπο της, "έγκυρη" πηγή. Σε σχέση με την διάλυση του Ράιχσταγ των "πέντε ημερών" η DAZ ("Ντόιτσε Αλγκεμάινε Τζάιτουγκ", όργανο της βαριάς βιομηχανίας) παράθεσε σε ένα μακροσκελές άρθρο της στις 28 Αυγούστου το έργο του Μαρξ, "Η 18η Μπριμέρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη" - για ποιό σκοπό; Ούτε λίγο ούτε πολύ για να υποστηρίξει το ιστορικό και πολιτικό δικαίωμα του προέδρου να βάλει τη μπότα του στο λαιμό της λαϊκής αντιπροσωπίας. Το όργανο της βαριάς βιομηχανίας διακινδύνευσε σε μια δύσκολη στιγμή να πιει από τα δηλητηριασμένα πηγάδια του Μαρξισμού. Με μια αξιοσημείωτη ευθύτητα η εφημερίδα παίρνει από το αθάνατο βιβλίο ένα μακρύ απόσπασμα που εξηγεί πώς και γιατί ο γάλλος πρόεδρος, σαν η ενσάρκωση του "έθνους", κυριάρχησε πάνω στο διασπασμένο κοινοβούλιο. Το ίδιο άρθρο της DAZ μας υπενθυμίζει με επίκαιρο τρόπο πως την άνοιξη του 1890 ο Βίσμαρκ είχε επεξεργαστεί ένα σχέδιο για μια κατάλληλη κυβερνητική αλλαγή. Ο Ναπολέοντας ο ΙΙΙ και ο Βίσμαρκ σαν προπομποί της προεδρικής κυβέρνησης, αποκαλούνται με το σωστό τους όνομα από τις εφημερίδες του Βερολίνου που - τουλάχιστον τον Αύγουστο - έπαιξαν τον ρόλο ενός επίσημου όργανου.

Η αναφορά στην "18η Μπριμέρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη" σε σχέση με την "20ή Ιούλη του Πάπεν" είναι βέβαια πολύ διακινδυνευμένη, καθώς ο Μαρξ χαρακτήρισε το καθεστώς του Ναπολέοντα με τους πιό καυστικούς όρους σαν το καθεστώς των τυχοδιωκτών, των απατεώνων και των μαστρωπών. Πράγματι θα μπορούσε να ασκηθεί δίωξη στην DAZ για συκοφαντική δυσφήμιση της κυβέρνησης. Αλλά αν παραμερίσουμε την συγκυριακή δυσκολία, παραμένει όμως το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι το ιστορικό ένστικτο έφερε την DAZ στη σωστή θέση. Δυστυχώς δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για την θεωρητική σοφία του Ταλχάιμερ. Ο βοναπαρτισμός της εποχής της παρακμής του καπιταλισμού διαφέρει τελείως από τον βοναπαρτισμό της εποχής της ανόδου της αστικής κοινωνίας. Ο γερμανικός βοναπαρτισμός δεν υποστηρίζεται άμεσα απο την μικροαστική τάξη της επαρχίας, του χωριού, κι αυτό δεν είναι τυχαίο. Ακριβώς επομένως γράψαμε κάποτε για την αδυναμία της κυβέρνησης του Πάπεν που κρατιέται μονάχα με την ουδετεροποίηση των δύο στρατοπέδων: του προλεταριάτου και των φασιστών.

Αλλά πίσω από τον Π¨απεν βρίσκονται οι μεγαλογαιοχτήμονες, το χρηματιστηριακό κεφάλαιο, οι στρατηγοί - έτσι λένε άλλοι "Μαρξιστές". Οι ίδιες οι ιδιοχτρήτριες τάξεις δεν αντιπροσωπεύουν μια μεγάλη δύναμη; Αυτό το επιχείρημα αποδείχνει για άλλη μια φορά ότι είναι πιό εύκολο να κατανοηθούν οι ταξικές σχέσεις στο γενικό τους κοινωνιολογικό περίγραμμα παρά σε μια συγκεκριμένη ιστορική μορφή. Ναι, άμεσα πίσω από τον Πάπεν βρίσκονται οι ιδιοκτήτες και μόνο αυτοί: ακριβώς εκεί βρίσκεται η αιτία της αδυναμία του. Κάτω από τις συνθήκες του σημερινού καπιταλισμού, μια κυβέρνηση που δεν θα είναι πρακτορείο του χρηματιστηριακού κεφάλαιου, είναι γενικά αδύνατη. Αλλά από όλα τα πιθανά πρακτορεία, η κυβέρνηση του Πάπεν είναι το λιγότερο σταθερό. Αν οι άρχουσες τάξεις μπορούσαν να κυβερνήσουν άμεσα, δεν θα χρειαζόταν ούτε τον κοινοβουλευτισμό, ούτε τη Σοσιαλδημοκρατία ή τον φασισμό. Η κυβέρνηση του Πάπεν αποκαλύπτει πεντακάθαρα το χρηματιστηριακό κεφάλαιο, αφήνοντας το χωρίς καν το φύλλο συκής που παράγγειλε ο πρώσσος Επίτροπος Μπραχτ. Ακριβώς επειδή η εξωκομματική "εθνική" κυβέρνηση είναι ικανή να μιλήσει μονάχα στο όνομα των κοινωνικών κορυφών, το κεφάλαιο γίνεται όλο και πιό προσεκτικό να μην ταυτιστεί με την κυβέρνηση του Π¨απεν.

Η DAZ θέλει να βρει υποστήριξη για την προεδρική κυβέρνηση στις εθνικοσοσιαλιστικές μάζες, και με τη γλώσσα των τελεσίγραφων απαιτεί από τον Πάπεν ένα μπλοκ με τον Χίτλερ, που σημαίνει συνθηκολόγηση σ΄ αυτόν. Εκτιμώντας την "δύναμη" της προεδρικής κυβέρνησης δεν πρέπει να ξεχνάμε το γεγονός ότι αν το χρηματιστικό κεφάλαιο βρίσκεται πίσω από τον Πάπεν, αυτό δεν σημαίνει διόλου ότι πέφτει και μαζί του. Το χρηματιστικό κεφάλαιο έχει αμέτρητα περισσότερες δυνατότητες από τους Χίντεμπουργκ - Πάπεν - Σλάιχερ. Σε περίπτωση όξυνσης των αντιφάσεων παραμένει το απόθεμα του καθαρού φασισμού. Σε περίπτωση άμβλυνσης των αντιφάσεων, θα μανουβράρουν μέχρι που το προλεταριάτο να βάλει το γόνατο στο στήθος του. Για πόσο θα μανουβράρει ο Π¨απεν θα το δείξει το άμεσο μέλλον.

Αυτές οι γραμμές θα δημοσιευτούν όταν θα έχουν διεξαχτεί οι νέες εκλογές στο Ράιχσταγ. Η βοναπαρτιστική φύση της "αντι-γαλλικής" κυβέρνησης του Πάπεν θα αποκαλυφθεί με νέα δύναμη, αλλά και αδυναμία. Σύντομα θα ασχοληθούμε ξανά με αυτό. 

14/01/2002