8 ΜΑΡΤΙΟΥ ΗΜΕΡΑ ΑΓΩΝΑ

Οι γυναίκες τα πρώτα θύματα της ανεργίας και της διάλυσης του κράτους πρόνοιας

Τ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΥ, Β. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ

Τα αποσπασματικά γυναικεία κινήματα της εποχής μας βλέπουν μια διχοτόμηση ανάμεσα στους αγώνες για τα δικαιώματα των γυναικών και στους αγώνες του εργατικού κινήματος. Αντί για την κυρίαρχη αντίθεση κεφαλαίου εργασίας θέτουν στο επίκεντρο την πλασματική αντίθεση των δύο φύλων. Με αυτόν τον τρόπο όμως παραγνωρίζουν ότι οι μεγάλες νίκες των γυναικών έγιναν μέσα από το εργατικό κίνημα και όχι με αποσπασματικούς αγώνες, ξέχωρα από τους υπόλοιπους εργαζόμενους αλλά και συσκοτίζουν την ταξική σκοπιά του θέματος. Τελικά, αυτές οι αντιλήψεις, που βλέπουν τη γυναίκα σαν είδος υπό εξαφάνιση που χρειάζεται προστασία, υποτιμούν τη γυναίκα και δεν ξεπερνούν τον ορίζοντα της αστικής κοινωνίας, αλλά αντίθετα ενσωματώνονται σε αυτόν. Το θέμα που πρέπει, κατά τη γνώμη μας, να μπει άμεσα, είναι αν υπάρχει δυνατότητα αλλαγής των συσχετισμών υπέρ των εργαζόμενων γενικά και πώς αυτό θα μπορούσε να γίνει με τέτοιο τρόπο ώστε να δοθούν λύσεις και στα προβλήματα της σημερινής εργαζόμενης γυναίκας. Είτε αυτά είναι εργασιακά είτε προβλήματα πολύμορφης βίας.

Η λύση του λεγόμενου γυναικείου ζητήματος μπορεί να δοθεί μέσα από ένα εργατικό ταξικό κίνημα που θα διεκδικεί: Πρώτο, μειωμένο χρόνο εργασίας χωρίς μείωση των αποδοχών. Δεύτερο, μόνιμη και σταθερή δουλειά, ενάντια στις ελαστικές σχέσεις εργασίας. Τρίτο, ασφάλιση για όλους. Τέταρτο, δωρεάν και δημόσια υγεία, παιδεία, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Μέσα από ένα κίνημα που θα συγκρούεται σε όλα τα μέτωπα, από το δικαίωμα στην εργασία για όλους μέχρι την οικολογία, και θα έρχεται σε ρήξη με τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής. Ένα κίνημα που θα ενσωματώνει στα γενικότερα αιτήματά του και αυτά του γυναικείου κινήματος, για ίση αμοιβή αντρών και γυναικών, για ίση εργασία, δωρεάν παιδικούς σταθμούς και ολοήμερα σχολεία, ενάντια στην ενδοοικογενειακή βία, κατάργηση στην πράξη των διακρίσεων απέναντι στις μετανάστριες, δικαίωμα και ελευθερία στην αυτοδιάθεση των γυναικών και προστασία της μητρότητας. Υπενθυμίζουμε, τέλος, για να μην κατηγορηθούμε ως ουτοπιστές, ότι μεγάλο μέρος των παραπάνω αιτημάτων έγιναν πραγματικότητα με τη Ρώσικη Επανάσταση του 1917. Μέσα στα λίγα χρόνια που κράτησε η φλόγα της, έγιναν άλματα στην κατεύθυνση της γυναικείας χειραφέτησης. (Μετά ας το αφήσουμε καλύτερα…)

Να ενώσουμε λοιπόν τις φωνές μας με όλα τα κινήματα της γης, πέρα από χρώμα, φυλή, εθνικότητα. Ενάντια στον πόλεμο και στην εκμετάλλευση. Δεν γεννάμε παιδιά για να γίνουν κρέας στα σχέδια των ιμπεριαλιστών. Γεννάμε τη ζωή, έχουμε σχέδια και όνειρα για τη ζωή και διάθεση για αγώνα.

Έχουν περάσει 150 σχεδόν χρόνια από τον πρώτο ξεσηκωμό των εργατριών της Νέας Υόρκης, όπου κλωστοϋφαντουργίνες και ραπτεργάτριες κατέβηκαν σε απεργία με αιτήματα τη βελτίωση των συνθηκών δουλειάς, ανθρώπινο μεροκάματο και οχτάωρο. Εργοδοσία και αστυνομία, σε στενή συνεργασία μεταξύ τους, τους επιτέθηκαν. Οι συγκρούσεις αιματηρές. Ήταν οι πρώτες απεργοί στην ιστορία του παγκόσμιου συνδικαλιστικού κινήματος και οι πρώτες γυναίκες θύματα ενός αδηφάγου συστήματος: του πρώιμου καπιταλισμού.

Στις 8 Μάρτη του 1910 καθιερώνεται η διεθνής μέρα των εργαζόμενων γυναικών, με πρωτοβουλία της γερμανίδας επαναστάτριας Κλάρας Τσέτκιν (δείτε εδώ σχετικά με την Κλάρα Τσέτκιν http://www.anatolikos.com/gineka/sinomilia165.htm )στο παγκόσμιο συνέδριο σοσιαλιστριών στη Κοπεγχάγη. Στον εορτασμό της 8 Μάρτη του 1917, στη Ρωσία, 200.000 εργάτριες κλωστοϋφαντουργίας ξεκίνησαν τη Ρώσικη Επανάσταση στην Πετρούπολη με το σύνθημα: «Ψωμί – κάτω ο πόλεμος – βελτίωση της κατάστασης των γυναικών». Στα τέλη του 19^ου αιώνα και στις αρχές του 20ού, οι σοσιαλίστριες μιλάνε για τη διπλή εκμετάλλευση της γυναίκας, θεωρώντας ότι η πάλη για την απελευθέρωσή της είναι αναπόσπαστο κομμάτι της πάλης ενάντια σε κάθε καταπίεση και εκμετάλλευση. Είναι κομμάτι της πάλης για έναν άλλο κόσμο. Το σοσιαλιστικό. (Κι ένα άρθρο της Ρόζας Λούξεμπουργκ  για την 8^η Μαρτίου http://www.anatolikos.com/oplostasio/8marti83.htm )

Αυτού του είδους οι διαμάχες και οι ιδέες έρχονται και ξανάρχονται στο προσκήνιο, άλλοτε πιο έντονα και άλλοτε πιο ήπια μέσα στο γυναικείο κίνημα, για να καταλάβουν ένα σημαντικό χώρο στις δεκαετίες του 1960 - ΄70. Είναι η εποχή των «παχιών αγελάδων» του καπιταλισμού, τουλάχιστον σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τότε, μέσα σε αυτή τη συγκυριακή οικονομική ανάπτυξη και κάτω από την πίεση ενός δυναμικού εργατικού κινήματος αναγνωρίζεται στη χώρα μας εν μέρει ο ρόλος των γυναικών, και αυτό με διάφορες νομοθετικές ρυθμίσεις, οι περισσότερες από τις οποίες βέβαια μένουν στα χαρτιά.

Και ερχόμαστε σήμερα, 30 περίπου χρόνια μετά την μεγάλη κρίση του 1973. Με μία τραγική υποχώρηση του εργατικού κινήματος σε παγκόσμιο επίπεδο. Με τον ολοκληρωτικό καπιταλισμό της εποχής μας (σ. Πολ. Καφ. Εποχή της χρηματιστικής Παγκοσμιοποίησης, λέμε εμείς) να αφαιρεί καθημερινά εργατικές κατακτήσεις, όπως το οκτάωρο, τη μόνιμη και σταθερή δουλειά, να προσπαθεί να χτυπήσει την κοινωνική ασφάλιση, την υγεία, την παιδεία. Να χρησιμοποιεί την ανεργία επιδιώκοντας χαμηλό κόστος παραγωγής, που σημαίνει κέρδη για τους καπιταλιστές. Να καθιερώνει την ευέλικτη εργασία και να νομιμοποιεί τη διευθυντική αυθαιρεσία. Ένα από τα πρώτα θύματα αυτής της λαίλαπας, η εργαζόμενη γυναίκα και ακόμη περισσότερο η εργαζόμενη μετανάστρια.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ολοένα αυξανόμενη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας. Άμεση συνέπεια αυτού του γεγονότος είναι η αύξηση του χρόνου εργασίας των γυναικών. Όλο και περισσότερες γυναίκες περνάνε από τη μερική στην πλήρη και εξαντλητική απασχόληση ενώ ένα μεγάλο ποσοστό εξακολουθεί φυσικά να μαστίζεται από την ανεργία. Οι γυναίκες δουλεύουν συνήθως στις πιο κακοπληρωμένες δουλειές, αλλά και όταν κάνουν την ίδια δουλειά με τους άντρες συναδέλφους τους, πολλές φορές πληρώνονται λιγότερο από αυτούς. Στη χώρα μας, σύμφωνα με τη γραμματεία γυναικών της ΓΣΕΕ, οι γυναίκες αποτελούν το 65% των ανέργων ενώ αμείβονται με το 70% της αμοιβής των αντρών για ίση εργασία.

Μέσα στη γενικότερη κρίση της καπιταλιστικής κοινωνίας βλέπουμε και την τεράστια αύξηση των διαζυγίων. Οι μονογονεϊκές οικογένειες γίνονται περισσότερες και, τις πιο πολλές φορές, στη θέση του γονέα είναι η γυναίκα, πράγμα που την αναγκάζει να δουλεύει σκληρά για να αντεπεξέλθει οικονομικά, ενώ από την άλλη την επιβαρύνει αποκλειστικά με τις δουλειές του σπιτιού.Βέβαια, ακόμα και σε διγονεϊκές οικογένειες, όπου δουλεύουν και οι δύο, συνήθως οι γυναίκες είναι αυτές που επωμίζονται το σύνολο της δουλειάς στο σπίτι.

Τα πρώτα θύματα της ανεργίας είναι οι γυναίκες. Θύματα της μερικής και άλλοτε υπερεντατικής απασχόλησης, των ελαστικών ωραρίων. Ακόμη και αυτή η μητρότητα αντιμετωπίζεται σαν ανασταλτικός παράγοντας πρόσληψης. Από την άλλη, οι περικοπές του κράτους πρόνοιας έχουν ρίξει στις πλάτες της γυναίκας μεγαλύτερα βάρη. Οι γυναίκες είναι τα πρώτα θύματα των πολέμων και της μετανάστευσης. Του σύγχρονου δουλεμπορίου. Θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης στους χώρους εργασίας. Θύματα γενικής βίας μέσα και έξω από το σπίτι. Ο κατάλογος αυτός δεν έχει τέλος.

Ας μη μείνει όμως η αίσθηση ότι αντιμετωπίζουμε τη γυναίκα και τα προβλήματά της ξεκομμένα από το πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι. Σίγουρα δεν είναι έτσι. Εμείς θεωρούμε ότι η επίθεση αυτή στα δικαιώματα και στη θέση της γυναίκας έχει σαφή ταξικό χαρακτήρα. Δεν αφορά τις γυναίκες γενικά και αόριστα αλλά πρώτα και κύρια τις γυναίκες εργαζόμενες. Με αυτήν την έννοια πρόκειται για μια επίθεση συνολικά στην εργατική τάξη. Και πρακτικά, η επίθεση στην εργαζόμενη γυναίκα σημαίνει και μια συνολική επιδείνωση της κατάστασης της εργατικής οικογένειας. Και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπιστεί. Κάτω από τις συγκεκριμένες σχέσεις παραγωγής, αυτή η επίθεση έχει πάρει μορφή χιονοστιβάδας και για τα δύο φύλα. Για αυτό και δεν βλέπουμε ανταγωνιστικά τα δύο φύλα αλλά αλληλέγγυα στους αγώνες.