Υγεία

ΕΚΡΗΞΗ ΣΤΟΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΧΩΡΟ

Σε Ελλάδα και Γαλλία

Το πρωί της Πέμπτης 5 Ιούνη 2003 όσοι βρέθηκαν στην Ιερά Οδό αντίκρισαν ένα ασυνήθιστο θέαμα. Γιατροί, ψυχολόγοι, νοσηλευτές και άλλοι εργαζόμενοι στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, το γνωστό σε όλους Δαφνί διαδήλωσαν, συνοδεία ισχυρής αστυνομικής δύναμης, την αντίθεσή τους στην κυβερνητική πολιτική για την Ψυχική Υγεία, με μια δυναμική πορεία από το Δαφνί μέχρι το Δρομοκαΐτειο. Κρατώντας πανό και πλακάτ και φωνάζοντας με ντουντούκες οι διακόσιοι περίπου διαδηλωτές συναντήθηκαν με τους εργαζόμενους στο Δρομοκαΐτειο, το άλλο μεγάλο Ψυχιατρείο της Αθήνας, που είχαν κλείσει την πύλη του νοσοκομείου, καταγγέλλοντας τις δικαστικές διώξεις ψυχίατρων και νοσηλευτών, που καλούνται να πληρώσουν τα σπασμένα του συστήματος. Τι συμβαινει λοιπον στα Ψυχιαρεια σε Ελλαδα και Γαλλια; Το αρθρο της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΜΑΤΣΑ που δημοσιευει σημερα το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ δινονται οι απαντησεις.

Η πορεία είχε αποφασιστεί την προηγούμενη μέρα στις 4 Ιούνη, κατά τη διάρκεια της κινητοποίησης των εργαζομένων στο Δαφνί, όταν μέλη της ΕΙΝΑΠ, της ΠΕΝΟΨΥ και του Ενιαίου Συλλόγου Εργαζομένων στο ΨΝΑ έκλεισαν την πύλη και την εφημερία του Ψυχιατρείου. Επιχείρησαν μάλιστα να κλείσουν και την λεωφόρο Καβάλας για να δημοσιοποιήσουν στον ελληνικό λαό τα σοβαρά προβλήματα των Ψυχιατρείων. Απωθήθηκαν όμως βίαια από τους αστυνομικούς και τους άνδρες των ειδικών δυνάμεων, των εφοδιασμένων με τις γνωστές από τις αντιπολεμικές διαδηλώσεις συσκευές των χημικών, που είχαν σπεύσει από νωρίς στο χώρο.

Το ίδιο είχε γίνει και την προηγούμενη εβδομάδα όταν την Πέμπτη 29 Μάη οι εργαζόμενοι στο Δρομοκαΐτειο συγκεντρώθηκαν και έκλεισαν την πύλη του Δρομοκαϊτείου, επιχειρώντας να κλείσουν και την Ιερά Οδό. Την Παρασκευή επίσης στις 30 Μάη οι εργαζόμενοι στο Δαφνί συγκεντρώθηκαν στην πύλη κλείνοντας ταυτόχρονα και την ανοιχτή εφημερία του Ψυχιατρείου. Είχαν προηγηθεί αλλεπάλληλες γενικές συνελεύσεις μέσα σε ένα έντονα αγωνιστικό κλίμα. Η οργή των εργαζομένων έχει σαν βάση της τα συσσωρευμένα προβλήματα του μεγαλύτερου Ψυχιατρείου της χώρας, που τείνει να μετατραπεί ξανά σε αποθήκη ασθενών με τρομακτικές ελλείψεις σε κενές κλίνες και σε προσωπικό όλων των κλάδων μέσα σ ένα κλίμα αυταρχισμού της Διοίκησης. Το ποτήρι ξεχείλισε όταν κοινοποιήθηκε η κοινή υπουργική απόφαση Φλωρίδη Στεφανή, που έκανε άγριες περικοπές στο κονδύλι των εφημεριών γιατρών και ψυχολόγων του ΨΝΑ παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις του Ψυχιάτρου Υπουργού Υγείας. Σε σχέση με τα υπόλοιπα δημόσια νοσοκομεία του λεκανοπεδίου στο Δαφνί δόθηκε το μικρότερο ποσόν, την στιγμή που ο υπουργός διαβεβαίωσε την πενταμελή επιτροπή της ΕΙΝΑΠ του ΨΝΑ ότι θεωρεί δίκαια όλα τα αιτήματα και ότι θα ασκήσει όλη του την επιρροή στον Υπουργό Οικονομικών για να αυξήσει το σχετικό κονδύλι. Τα ψίχουλα που δόθηκαν στη συνέχεια θεωρήθηκαν εμπαιγμός και αυτό πυροδότησε την δυναμική αντίδραση των γιατρών και των ψυχολόγων του ΨΝΑ που δεν είχαν μέχρι τότε πληρωθεί ούτε τις εφημερίες του περασμένου Μάρτη. Οι κινητοποιήσεις που αποφασίστηκαν στις γενικές συνελεύσεις γρήγορα κλιμακώθηκαν. Η επίσχεση εργασίας συνοδεύτηκε από κλείσιμο της ανοιχτής εφημερίας και κλείσιμο της πύλης του Ψυχιατρείου μαζί και με τους άλλους εργαζόμενους, που επίσης διεκδικούν τα οφειλόμενα της υπερωριακής τους απασχόλησης. Οι εφημερεύοντες ψυχίατροι του ΨΝΑ δεν κρατούν για νοσηλεία παρά μόνο τα άκρως επείγοντα περιστατικά. ʼλλωστε δεν υπάρχουν διαθέσιμα κρεβάτια στα τμήματα εισαγωγών. Το ήδη μπλοκαρισμένο σύστημα ψυχιατρικής εφημερίας του λεκανοπεδίου τινάχτηκε στον αέρα. Η αντίδραση της κυβέρνησης ήταν χαρακτηριστική. Η Υφυπουργός Υγείας Ελπίδα Τσουρή- μετά από συνάντηση με την πενταμελή επιτροπή της ΕΙΝΑΠ και της ΠΕΝΟΨΥ ανέλαβε να δώσει λύση στο πρόβλημα, αυξάνοντας το κονδύλι για τις εφημερίες των γιατρών από 26.000 σε 250.000 ευρώ, χωρίς όμως να καταφέρει να σβήσει τη φωτιά που έχει φουντώσει στα Ψυχιατρεία.

H κλιμάκωση του αγώνα την Tετάρτη 11 Iούνη δίνει το μέτρο της αποφασιστικότητας των εργαζομένων. Περί τα 500 άτομα (γιατροί, νοσηλευτές, ψυχολόγοι και άλλοι εργαζόμενοι στα δυο νοσοκομεία) έκλεισαν την πύλη του ΨNA στο Δαφνί, όπου ήταν συγκεντρωμένες ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις. Oι συγκεντρωμένοι προχώρησαν σε δυναμική πορεία στη λεωφόρο Kαβάλας με πανό και ντουντούκες σ όλο το μήκος του πεζοδρομίου που βρίσκεται μπροστά στο Ψυχιατρείο.

Στη συνέχεια έγινε μαζική γενική συνέλευση γιατρών και ψυχολόγων, όπου αποφασίστηκε η κλιμάκωση των κινητοποιήσεων στα δυο ψυχιατρεία αλλά και στους ψυχιατρικούς τομείς των γενικών νοσοκομείων με δυναμικές μορφές αγώνα διαρκείας για την εφημερίες των ψυχολόγων που είναι ακόμα στον αέρα, για τα σοβαρά προβλήματα του ψυχιατρικού χώρου γενικότερα.

Είναι φανερό ότι θα είναι πολύ θερμό το φετινό καλοκαίρι.

Τι πραγματικά συμβαίνει στα Ψυχιατρεία;

Το εγχείρημα της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης που άρχισε πριν 15 περίπου χρόνια στην Ελλάδα, μέσα από την υλοποίηση ευρωπαϊκών συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων αποασυλοποίησης προβλέπει το κλείσιμο τεσσάρων Ψυχιατρείων στα επόμενα 3 χρόνια και τη συρρίκνωση όλων των υπολοίπων. Στα πλαίσια του «Ψυχαργώ» της «Ειδικής Δράσης» και άλλων προγραμμάτων δημιουργούνται εξωνοσοκομειακές δομές (ξενώνες, οικοτροφεία, προστατευόμενα διαμερίσματα κ.α.) όπου μεταφέρονται οι χρόνιοι ασθενείς των Ψυχιατρείων. Έτσι το Δαφνί διαθέτει σήμερα 646 κρεβάτια, (όταν το 1999 είχε 1800) και 54 εξωνοσοκομειακές δομές (ξενώνες, οικοτροφεία και προστατευόμενα διαμερίσματα).

Στο μεταξύ εξακολουθεί να εφημερεύει όπως παλιά, δηλαδή δύο φορές την εβδομάδα και να δέχεται περιστατικά από όλη σχεδόν την Ελλάδα με αποτέλεσμα να νοσηλεύει υπεράριθμους ασθενείς! Ανάλογη κατάσταση έχει διαμορφωθεί και στο Δρομοκαΐτειο. Το ίδιο και στους Ψυχιατρικούς Τομείς των Γενικών Νοσοκομείων, που δέχονται και αυτοί μεγάλο βάρος στις εφημερίες τους και υποχρεώνονται να νοσηλεύουν ασθενείς σε ράντζα, μέσα σε ασφυκτικά γεμάτους χώρους.

Εξίσου μεγάλη πληρότητα παρουσιάζουν και οι ιδιωτικές ψυχιατρικές κλινικές, οι οποίες γνωρίζουν εν μέσω Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης, μια πρωτοφανή άνθηση.

Η κατάσταση, βέβαια, θα μπορούσε να είναι διαφορετική, αν είχαν οργανωθεί υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας ψυχικής υγείας και πρόληψης. Αν είχε εφαρμοσθεί η τομεοποίηση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και άλλαζε το σύστημα ψυχιατρικής εφημερίας. Αν η κυβέρνηση δεν είχε αναγάγει την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση σε διαδικασία «απονοσοκομειοποίησης» απλής δηλαδή αριθμητικής μείωσης των ψυχιατρικών κλινών με κύριο στόχο την απορρόφηση των κοινοτικών κονδυλίων. Αν, επιπλέον, δεν ανέθετε το μεγαλύτερο μέρος αυτής της διαδικασίας στις ιδιωτικές εταιρίες.

Με τα σημερινά δεδομένα το σύστημα ψυχικής υγείας είναι ανίκανο να παράσχει σε όσους έχουν ανάγκη ακόμα και ένα κρεβάτι για αξιοπρεπή ψυχιατρική νοσηλεία. Και όσο αυτή η κρίση βαθαίνει τόσο περισσότερο ποινικοποιείται η ιατρική πράξη και έρχονται οι δικαστές, όπως έγινε πρόσφατα με το Δρομοκαΐτειο να καταδικάσουν σε πολύμηνη φυλάκιση γιατρούς και νοσηλευτές γιατί δεν έκαναν «προληπτικό περιορισμό» δηλαδή «προληπτική καθήλωση» ασθενούς για να εμποδίσουν την αυτοκτονία του.

Απασχολεί άραγε τους αρμόδιους αυτό το αλαλούμ; Πως συνδυάζεται η απελευθερωτική λογική την οποία οφείλει να υπηρετεί η ψυχιατρική μεταρρύθμιση με την καταπιεστική λογική του αναχρονιστικού συστήματος των καθηλώσεων και της συνακόλουθης κατάργησης των δικαιωμάτων των ψυχασθενών;

Και πως μπορούν να διασφαλισθούν αυτά τα δικαιώματα όταν η Ψυχική Υγεία γίνεται εμπόρευμα για να πουληθεί στην καπιταλιστική αγορά;

Μήπως με τη λογική που προβλήθηκε πρόσφατα από την κρατική τηλεόραση ότι η αρχή της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης έγινε στη δεκαετία του 40 με τα ηλεκτροσόκ και τις λοβοτομές ασθενών που εισήγαγε γνωστός και μεγαλόσχημος ψυχίατρος στο Δρομοκαΐτειο;

Που πηγαίνουμε; Το παράδειγμα της Γαλλίας Αυτή την εποχή η Γαλλία συγκλονίζεται από μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα ενάντια στο ασφαλιστικό και το συνταξιοδοτικό νομοσχέδιο της δεξιάς κυβέρνησης Ραφαρέν. Από τον περασμένο Μάη η χώρα έχει παραλύσει. Εκατομμύρια οι απεργοί, γιγάντιες οι διαδηλώσεις στους δρόμους του Παρισιού και των άλλων μεγάλων πόλεων. Ανάλογη κατάσταση επικρατεί και στην Αυστρία. Η επέλαση του νεοφιλελευθερισμού στην Ευρώπη οδηγεί τις κυβερνήσεις, δεξιές ή σοσιαλδημοκρατικές στην ολοκληρωτική καταστροφή του κοινωνικού κράτους που είχε κατακτηθεί από τους εργαζόμενους στην προηγούμενη περίοδο, μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο στόχαστρο των απεργών δεν βρίσκεται μόνο το ένα ή το άλλο νομοσχέδιο αλλά η γενικότερη νεοφιλελεύθερη πολιτική που επιβάλει μια πολιτική λιτότητας, άγριων περικοπών στις κοινωνικές δαπάνες, μια πολιτική που αυξάνει κατά γεωμετρική πρόοδο το μέγεθος της φτώχειας και ανοίγει τρομακτικά την ψαλίδα ανάμεσα στους πλουσίους και τους φτωχούς.

Ο τομέας της Υγείας και της Πρόνοιας όπως και αυτός της Παιδείας χτυπιέται πολύ άγρια. Γι αυτό οι εργαζόμενοι στα νοσοκομεία και τους άλλους χώρους υγείας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των κινητοποιήσεων. Σ αυτούς δίνει δυναμικά το παρών και ο ψυχιατρικός κόσμος.

Η κρίση της γαλλικής ψυχιατρικής έχει πάρει σήμερα δραματικές διαστάσεις. Σ ολόκληρο το χώρο της Ψυχικής Υγείας διαμορφώνεται μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Οι διαρκείς περικοπές στις δημόσιες δαπάνες για την Ψυχική Υγεία έχουν οδηγήσει σε μια δραματική μείωση του αριθμού των διαθέσιμων κλινών, ακόμα και για τα επείγοντα και σοβαρά ψυχιατρικά περιστατικά, ενώ μεγαλώνουν οι λίστες αναμονής, και μειώνεται διαρκώς ο αριθμός των κλινικών ψυχιάτρων. Είναι πολύ χαρακτηριστικό το κύριο άρθρο του «Monde» του Σαββάτου 7 Ιούνη 2003 «Η Ψυχιατρική σε κίνδυνο» και το πρωτοσέλιδο άρθρο για τις «Μεγάλες και μικρές δυστυχίες της Γαλλικής Ψυχιατρικής».

Στη Γαλλία έχει γίνει ψυχιατρική μεταρρύθμιση. Τη θέση των παλιών ασύλων και των αναγκαστικών εγκλεισμών έχει πάρει, από τη δεκαετία του 60, μια σύγχρονη πολιτική για την ψυχιατρική φροντίδα, ανοιχτή στην κοινότητα, η πολιτική της «τομεοποίησης». Κάθε ψυχιατρικός τομέας, που αντιστοιχεί σ ένα πληθυσμό 70.000 κατοίκων περίπου, διαθέτει μικρές δομές επείγουσας φροντίδας στα πλαίσια ενός δικτύου υπηρεσιών προσαρμοσμένων στις ανάγκες του ασθενούς, από την πρόληψη μέχρι την ψυχοκοινωνική αποκατάσταση αλλά και τη νοσοκομειακή αντιμετώπιση όπου και όταν χρειάζεται. Η δημιουργία τομέων υπήρξε αίτημα των πιο πρωτοπόρων ψυχίατρων και άλλων λειτουργών της ψυχικής υγείας εκείνης της εποχής που προετοίμαζε το ιστορικό κίνημα του Μάη του 68. Σε κάθε τομέα μπήκε η σφραγίδα εκείνων που πρωτοστάτησαν για τη δημιουργία του. Αναπόφευκτα λοιπόν δημιουργήθηκε μια ανομοιομορφία στους τομείς και κυρίως μία άνιση κατανομή των θέσεων νοσηλείας.

Για παράδειγμα, ενώ κάθε τομέας έπρεπε να διαθέτει κατά μέσον όρο 155 κλίνες για 100.000 κατοίκους, υπήρξαν 5 διαμερίσματα με λιγότερο από 100 κλίνες για 100 χιλιάδες κατοίκους ενώ11 διαμερίσματα διέθεταν πάνω από 250 κλίνες.

Έτσι το άνοιγμα στην κοινότητα συνοδεύτηκε σε πολλές περιπτώσεις από μία μείωση των διαθεσίμων προς νοσηλεία κλινών, μείωση που επιταχύνθηκε κατά τη δεκαετία του 90. Στο διάστημα 1970-2000 καταργήθηκαν 125.000 νοσοκομειακές κλίνες σ ολόκληρη τη Γαλλία.

Οι Γαλλικές κυβερνήσεις, όλα αυτά τα χρόνια, εκμεταλλεύτηκαν τον ενθουσιασμό των ψυχιάτρων για τη δημιουργία εξωνοσοκομειακών δομών μόνο και μόνο για να εξοικονομήσουν πόρους, αφού οι κλίνες στα μεγάλα ψυχιατρικά νοσοκομεία στοιχίζουν περισσότερο. Έτσι το 2001 η Γαλλία δεν διέθετε πια παρά μόνο 64.718 νοσοκομειακές κλίνες. Απ αυτές το 80% άνηκε στο δημόσιο τομέα. Ένα νοσοκομείο όπως το Maison Blanche, με το οποίο έχει πρόσφατα αδελφοποιηθεί το δικό μας Δαφνί και το Παιδοψυχιατρικό Νταού Πεντέλης, διαθέτει σήμερα 550 κλίνες, από 2000 που είχε το 1980. Μ αυτές πρέπει να καλύψει τις ανάγκες 5 διαμερισμάτων του ανατολικού Παρισιού, με αποτέλεσμα να μη μπορεί να ανταποκριθεί ούτε στα οξέα ψυχωτικά επεισόδια ούτε στις βαριές μελαγχολίες που απαιτούν νοσηλεία. Έτσι πολλοί ψυχασθενείς που θα έπρεπε να βρίσκονται στο νοσοκομείο μένουν στα κρατητήρια ή στους δρόμους.

Σε μια μεγάλη εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία στο Μονπελιέ της Γαλλίας, στις 5-7 Ιούνη και όπου συμμετείχαν 2000 Ψυχίατροι, Ψυχολόγοι, Ψυχιατρικοί νοσηλευτές, κοινωνικοί λειτουργοί και άλλοι, έγιναν τραγικές διαπιστώσεις. Η λίστα αναμονής στο δημόσιο τομέα είναι τόσο μεγάλη που οι ασθενείς κατευθύνονται στον ιδιωτικό, ο οποίος όμως είναι κι αυτός υπερπλήρης. Δεν υπάρχει δυνατότητα νοσηλείας ούτε καν για τα τρομώδη παραληρήματα, ούτε για τις καταστάσεις ψυχοκοινωνικής διέγερσης. Έτσι ή Ψυχιατρική βρίσκεται μπροστά σε ένα παράδοξο: ενώ τα μέσα που έχει στη διάθεση της όλο και λιγοστεύουν, αυξάνεται διαρκώς ο αριθμός των ψυχιατρικών ασθενών. Υπολογίζεται ότι περί τα 4 εκατομμύρια άτομα σήμερα στη Γαλλία πάσχουν ψυχικά. Ενώ μειώνεται συνεχώς όχι μόνο ο αριθμός των νοσοκομειακών κλινών αλλά και των ψυχιάτρων (είναι τώρα 12.500 και προβλέπεται να φτάσουν τις 7.500 το 2020) την ίδια στιγμή επεκτείνεται το πεδίο των παρεμβάσεων της Ψυχιατρικής συμπεριλαμβάνοντας πέραν των κλασσικών και τις νέες μορφές ψυχικών διαταραχών που χαρακτηρίζουν την σημερινή εποχή της βαθιάς κοινωνικής και οικονομικής κρίσης (ψυχογενής ανορεξία και βουλιμία, διαταραχές προσωπικότητας, κοινωνικές φοβίες, διάφορες μορφές καταθλίψεων και άλλα).

Μέσα σ αυτούς τους όρους οι ψυχίατροι προκειμένου να βρεθεί κάποιο νοσοκομειακό κρεβάτι ώστε να αντιμετωπισθούν τα άκρως επείγοντα περιστατικά υποχρεώνονται να δίνουν πρόωρα εξιτήρια με όλους τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται. Όπως χαρακτηριστικά είπε ένας ψυχίατρος σ αυτήν την μεγάλη εκδήλωση στο Μονπελιέ «παλιά καταγγέλλαμε την Ψυχιατρική για καταχρηστικούς εγκλεισμούς. Σήμερα πρέπει να την καταγγείλουμε για καταχρηστικά (δηλαδή πρόωρα και επικίνδυνα) εξιτήρια» («Monde» 7/6/2003).

Ωθούνται επίσης οι σημερινοί Ψυχίατροι στη Γαλλία (αλλά και στην Ελλάδα και παντού) στο να αντιμετωπίζουν μόνο τα συμπτώματα και όχι το πάσχον υποκείμενο στην ολότητά του, υποκαθιστώντας τη θεραπευτική σχέση με τη συνταγή των ψυχοφαρμάκων. Έτσι η ψυχιατρική με δεμένα τα χέρια καλείται, χωρίς να διαθέτει τα μέσα, να σβήσει τις φωτιές που ανάβει στον ψυχισμό των ανθρώπων η χωρίς προηγούμενο κρίση του συστήματος. Μ αυτά τα δεδομένα πως θα μπορούσε να αποφευχθεί η σημερινή έκρηξη;

Απ αυτή την άποψη το παράδειγμα της Γαλλίας είναι πολύ διδακτικό. Εμπεριέχει εν σπέρματι όλα τα προβλήματα της Ελληνικής ψυχιατρικής πραγματικότητας και δείχνει ξεκάθαρα το ζοφερό μέλλον που περιμένει τη λεγόμενη Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση και ολόκληρο το Ψυχιατρικό σύστημα στη χώρα μας.

Καθόλου τυχαία κορυφώνονται ταυτόχρονα και στις δύο χώρες οι κινητοποιήσεις που συγκλονίζουν το ψυχιατρικό σύστημα, αναδεικνύοντας τη χρεοκοπία του.

Γιατί η υπέρβαση του αναχρονιστικού και βάρβαρου θεσμού του ψυχιατρικού ασύλου δεν αποτελεί τεχνοκρατικό ζήτημα. Δεν χωρά στα στενά παπούτσια ενός συρρικνωμένου κοινωνικού κράτους, όπως το επιχειρούν οι εφαρμοζόμενες, σήμερα, νεοφιλελεύθερες πολιτικές. Δεν περιορίζεται στη δημιουργία εξωνοσοκομειακών δομών ούτε μόνο στην κατάργηση των νοσοκομειακών κλινών. Είναι ζήτημα πρώτα απ όλα ρήξεων και ανατροπών σε επίπεδο ιδεολογικό, επιστημολογικό, κοινωνικό. Προϋποθέτει μια άλλη αντίληψη για την ψυχική διαταραχή και το ρόλο της Ψυχιατρικής, μια άλλη φιλοσοφία που να αποβλέπει στην κοινωνική χειραφέτηση όχι μόνο του ψυχικά πάσχοντος, ατόμου αλλά ολόκληρης της κοινωνίας από τα δεσμά του καπιταλισμού.


		από Μάιο 2002