"Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ"

Τετράδια Ψυχιατρικής

Αρχείο

  ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΟΞΙΚΟΜΑΝΕΙΣ ΚΑΙ ΜΗΤΕΡΕΣ

  Mια αποτίμηση της λειτουργίας του Ειδικού Προγράμματος Απεξάρτησης Γυναικών στο 18ΑΝΩ.

  Ο ι γυναίκες αποτελούν το 30 – 40% περίπου του συνολικού πληθυσμού των τοξικομανών. Η τοξικομανία τους ως στάση ζωής, θεωρείται από πολλούς ως η μορφή που παίρνει η προσωπική τους εξέγερση απέναντι σε μια πραγματικότητα οικογενειακή και κοινωνική που τις καταπιέζει, τις εκμεταλλεύεται, τις καταδικάζει στην καθημερινή μιζέρια. Οι ψυχοτρόπες ουσίες, νόμιμες και παράνομες, χρησιμοποιούνται σαν μέσο αντιμετώπισης των καταστάσεων stress , πανικού, φοβίας, κατάθλιψης, έντασης. Η γυναίκα καταφεύγει στις ουσίες για να μην αισθάνεται ανεπαρκής, ανίκανη, άχρηστη, για να «ξεφύγει» από τον εαυτό της και τους άλλους, στα πλαίσια της αναζήτησης μιας «στρατηγικής επιβίωσης».

  Από την κλινική εμπειρία επιβεβαιώνεται ότι αυτές οι γυναίκες, στην πλειοψηφία τους, έχουν τραυματικά βιώματα, με συχνή σεξουαλική και άλλη κακοποίηση, μέσα κι έξω από τους κόλπους της οικογένειας. Η βία που έχουν υποστεί λειτουργεί ως διαμεσολαβούσα μεταβλητή, καθοριστικής σημασίας για την εγκατάσταση της εξάρτησης. Αυτή η γυναίκα, όταν βρίσκεται υπό την επήρεια των ουσιών, βρίσκει το κουράγιο να εκδηλώσει ανοιχτά όλα τα καταπιεσμένα συναισθήματά της. Η άρση των αναστολών φέρνει στην επιφάνεια την οργή της, που εκφράζεται με βίαιες εκρήξεις, συχνά ανεξέλεγκτες. Ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφέρεται η τοξικομανής γυναίκα, όταν εγκατασταθεί πια η εξάρτησή της, καταλήγει να συγκεντρώνει τα χειρότερα στοιχεία της συμπεριφοράς που έχουν οι άλλοι απέναντί της, τον κυνισμό, τη χυδαιότητα, την πρόκληση, τη χειριστικότητα, τη βία… Πολλοί θεωρούν ότι είναι κι αυτό μια μορφή άμυνας απέναντι στη σκληρότητα και την απανθρωπιά που βιώνει, καταδικάζοντάς την στη διαρκή αυτόϋποτίμηση, την ανασφάλεια, την μοναξιά.

  Πάντως όσο κι αν ζει μέσα στο χλευασμό, την εκμετάλλευση, την περιφρόνηση, είναι αυτή που φροντίζει τον άνδρα τοξικομανή, στο ρόλο της συζύγου, της φίλης, της μητέρας, της αδελφής. Όπως φαίνεται από έρευνες που έχουν γίνει, οι γυναίκες, σε μεγαλύτερα ποσοστά από τους άνδρες, αναλαμβάνουν τη συντήρηση και τη φροντίδα του εξαρτημένου συντρόφου ή του παιδιού τους. Πολλές απ’ αυτές στρέφονται στα ναρκωτικά αφού πρώτα έχουν επί χρόνια συμβιώσει με κάποιο εξαρτημένο άτομο. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις της συν-εξάρτησης παίζει, αναμφίβολα σημαντικό ρόλο για τη στροφή της στις ουσίες το stress που προκαλεί η συμβίωση με ένα εξαρτημένο άτομο. Άλλωστε δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις των γυναικών που κάνουν υποτροπή, έστω κι αν έχουν ολοκληρώσει ένα θεραπευτικό πρόγραμμα απεξάρτησης, μέσα σε όρους συμβίωσης με τοξικομανή (σύντροφο, αδελφό, πατέρα).

Σε σχέση με τον άνδρα τοξικομανή, η γυναίκα έχει μεγαλύτερα προβλήματα υγείας, μεγαλύτερα ποσοστά συννοσηρότητας (ψυχογενή ανορεξία, βουλιμία, κατάθλιψη, διαταραχές πανικού κ.α.) ενώ πολύ συχνά ωθείται στην πορνεία για να εξασφαλίσει βασικά τις ουσίες από τις οποίες είναι εξαρτημένη.

  Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία η ύπαρξή της είναι συνήθως σφραγισμένη από έντονα ψυχοτραυματικά βιώματα, συναισθηματικές στερήσεις,σεξουαλική κακοποίηση, απουσία προτύπων και αξιών, έλλειψη ενός σταθερού και υποστηρικτικού οικογενειακού περιβάλλοντας, μια τραγικά ελλειμματική κοινωνικοποίηση.

  Κουβαλώντας στους ώμους τους ένα βαρύ ιστορικό κακοποίησης, ένα μεγάλο ποσοστό συνυπάρχουσας ψυχοπαθολογίας, την υποχρέωση της φροντίδας μικρών παιδιών, τη σχέση εκμετάλλευσής της από έναν άντρα τοξικομανή, η γυναίκα παίρνει πολύ πιο δύσκολα την απόφαση να πλησιάσει ένα πρόγραμμα απεξάρτησης και να ενταχθεί σ’ αυτό. Επιπλέον ακόμα κι όταν βρει το κουράγιο να το κάνει, πολύ συχνά, για όλους τους παραπάνω λόγους, διακόπτει, κουβαλώντας στους ώμους της μια επιπλέον αποτυχία.

  Για την αντιμετώπιση αυτής ακριβώς της μεγάλης δυσκολίας έχουν δημιουργηθεί και λειτουργούν σε όλο τον κόσμο τα ειδικά προγράμματα γυναικών.

  Το ειδικό πρόγραμμα απεξάρτησης γυναικών του 18ΑΝΩ

  Άρχισε να λειτουργεί το 1995. Είναι το πρώτο και το μόνο μέχρι στιγμής στην Ελλάδα. Τα θετικά αποτελέσματά του επέβαλαν την ανάπτυξή του από 10 θέσεις αρχικά, σε 16 θέσεις σήμερα. Δημιουργήθηκε κάτω από την πίεση της ανάγκης προσέλκυσης και ένταξης των τοξικομανών γυναικών και ιδιαίτερα μικρότερης ηλικίας σε θεραπευτικό πρόγραμμα απεξάρτησης. Η κλινική εμπειρία του 18ΑΝΩ επιβεβαιώνει τη θέση ότι οι γυναίκες έχουν πολύ μεγάλες δυνατότητες απεξάρτησης και ισότιμης επανένταξης στο κοινωνικό σύνολο, εφόσον εξασφαλισθούν οι αναγκαίοι όροι που διευρύνουν το πεδίο των θεραπευτικών απαντήσεων και δίνουν μεγαλύτερες ευκαιρίες σ’ αυτό τον ιδιαίτερα ευάλωτο κοινωνικό πληθυσμό.

  Το ειδικό πρόγραμμα απεξάρτησης γυναικών του 18ΑΝΩ λειτουργεί στη βάση της ανθρωποκεντρικής φιλοσοφίας και των αρχών της Μονάδας Απεξάρτησης 18ΑΝΩ, σε αντίθεση με την αντίληψη της γυναίκας ως άτομο με ειδικές ανάγκες και με ευαισθησία απέναντι στις ιδιαιτερότητες που δημιουργεί η διπλή καταπίεσή της.

  Το πρόγραμμα περιλαμβάνει 3 φάσεις:

α) φάση ευαισθητοποίησης διάρκειας 1-2 μηνών περιλαμβάνει ατομική και ομαδική ψυχοθεραπεία καθώς και ομάδες εμψύχωσης και έκφρασης.

  Υλοποιείται στο Συμβουλευτικό Σταθμό

β) φάση ψυχολογικής απεξάρτησης διάρκειας 6 μηνών υλοποιείται σε διώροφο νεοκλασικό κτίριο στο Παλαιό Ψυχικό. Περιλαμβάνει ατομική και ομαδική ψυχοθεραπεία, ομάδες δραματοθεραπείας, ομάδες λόγου και έκφρασης, ομάδες σωματικής άσκησης (γυμναστική, χαλάρωση, κολύμβηση κλπ).

  Η Θεραπευτική ομάδα στελεχώνεται κατά βάση από γυναίκες, με μεγάλη εμπειρία και ειδικές γνώσεις, πάνω στο αντικείμενο της εξάρτησης.

  Η ζωή στις λεπτομέρειές της μέσα στο θεραπευτικό πλαίσιο οργανώνεται ομαδικά από τις ίδιες τις θεραπευόμενες που μαθαίνουν μ’ αυτό τον τρόπο να διαχειρίζονται τη ζωή τους συλλογικά, με γνώμονα τις δικές τους ανάγκες αλλά και τις αξίες του πλαισίου και με σεβασμό στα όρια.

γ) φάση Κοινωνικής Επανένταξης διάρκειας 8-10 μηνών. Υλοποιείται στο Τμήμα Κοινωνικής Επανένταξης του 18ΑΝΩ, Μαυρομιχάλη 122, όπου δίνουν τη μάχη της Κοινωνικής Επανένταξης όλοι οι θεραπευόμενοι τόσο του μεικτού προγράμματος εσωτερικής διαμονής στο 18ΑΝΩ στο ΨΝΑ όσο και του ειδικού προγράμματος των γυναικών.

  Πρώτος απολογισμός μετά 5ετή λειτουργία

  Τα θετικά:

1.     αύξηση της προσέλευσης γυναικών στο Συμβουλευτικό Σταθμό της Μονάδας

2.     αύξηση του αριθμού των γυναικών που εντάσσονται στο πρόγραμμα απεξάρτησης

3.     μείωση του μέσου όρου ηλικίας των τοξικομανών που εντάσσονται στο πρόγραμμα

4.     μείωση του ποσοστού διακοπής της θεραπείας των γυναικών ( drop - out )

5.     αύξηση του αριθμού προσέλευσης των εξαρτημένων μητέρων

Τα αρνητικά:

1.     Ο αριθμός των διαθέσιμων θέσεων δεν επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση, με κίνδυνο ν’ αρχίσει να δημιουργείται και γι’ αυτό το πρόγραμμα λίστα αναμονής

2.     Έλλειψη ειδικού πλαισίου αντιμετώπισης των παιδιών των μητέρων τοξικομανών

Παραθέτουμε ενδεικτικά τους παρακάτω πίνακες:

Πίνακας 1: Προσέλευση για πρώτη φορά εξαρτημένων ατόμων στο Συμβουλευτικό Σταθμό.

Πίνακας 2: Ποσοστά εισαγωγών κλειστής φάσης στο 18ΑΝΩ (μεικτο πλαίσιο) και στο Ειδικό Πρόγραμμα Γυναικών.

  Μητέρες τοξικομανείς

  Τραγικά απαξιωμένες υπάρξεις, σφραγισμένες απ’ τον κοινωνικό στιγματισμό και την απόρριψη. Οι περισσότερες έχουν ζήσει μια σκληρή παιδική ηλικία, σε ιδρύματα, θετές οικογένειες, σε μια έντονα συγκρουσιακή ατμόσφαιρα, με σοβαρά ψυχοτραυματικά βιώματα παραμέλησης, σεξουαλικής και άλλης κακοποίησης κλπ. Πολύ συχνά πάσχουν και από κάποια ψυχική διαταραχή.

  Μέσα στον κόσμο των ουσιών ζουν συνήθως χωρίς πόρους, χωρίς δουλειά, χωρίς στέγη, μέσα στην εξαθλίωση, τη φτώχεια, τις αρρώστιες, αντικείμενα συστηματικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης.

  Τα παιδιά τους που στις περισσότερες περιπτώσεις τα μεγαλώνουν οι ίδιες – αφού ο πατέρας, τοξικομανής συνήθως μεταθέτει σ’ αυτές το βάρος και η πατρική οικογένεια είναι όλο και πιο απρόθυμη να βοηθήσει υποχρεώνονται να ζουν καθημερινά τη φρίκη της «πιάτσας» της διαρκούς αναζήτησης της δόσης της μάνας τους, τους εκβιασμούς και την κακοποίηση που συνεπάγεται το νταλαβέρι, τη βία, τις στερήσεις, το θάνατο …

  Έτσι γίνονται «δύσκολα» παιδιά, βίαια, με σοβαρές διαταραχές συμπεριφοράς, προβλήματα στο σχολείο, ψυχοπαθολογικές εκδηλώσεις, παθολογικά προβλήματα (ηπατίτιδες κ.α.).

  Μάλιστα, κάποια απ’ αυτά τα παιδιά γεννήθηκαν με στερητικό σύνδρομο.

  Τα μισά ίσως και περισσότερα, μεγαλώνοντας θα μπουν κι αυτά στον κόσμο των ναρκωτικών, για να «ξεφύγουν» απ’ αυτή τη μίζερη καθημερινότητα, με ότι αυτό συνεπάγεται για τα ίδια και για την κοινωνία. Αποτελούν ένα κατ’ εξοχήν ευπαθή πληθυσμό που χρειάζεται στήριξη και βοήθεια.

  Πολύ συχνά αυτές οι μητέρες φοβούνται να ενταχθούν σε θεραπευτικό πρόγραμμα από τον κίνδυνο ότι θα χάσουν την επιμέλεια των παιδιών.

  Αναφέρουμε ενδεικτικά ότι είναι μεγάλος ο αριθμός των τοξικομανών μητέρων. Από έρευνα της Κοινωνικής Υπηρεσίας του Τμήματος Κοινωνικής Επανένταξης βρέθηκε ότι το 1/4 των γυναικών που δίνουν τη μάχη της Κοινωνικής τους Επανένταξης έχουν και παιδιά.

Με βάση τον πρώτο απολογισμό της πενταετούς λειτουργίας του ειδικού προγράμματος γυναικών του 18ΑΝΩ και αξιοποιώντας την εμπειρία που μέχρι σήμερα αποκτήθηκε εκτιμούμε ότι:

1.     είναι αναγκαία η λειτουργία και δεύτερου ειδικού τμήματος απεξάρτησης γυναικών εφ’ όσον εξασφαλισθούν από την Πολιτεία σε απαραίτητες προϋποθέσεις.

2.     Δίκτυο υποστήριξης των Εξαρτημένων Μητέρων και των παιδιών τους

3.     Η δημιουργία ενός Κέντρου Υποδοχής των Εξαρτημένων

  Μητέρων και των παιδιών τους

4.     Η δημιουργία Θεραπευτικής Μονάδας Εξαρτημένων Μητέρων και των παιδιών τους

  Με βάση το γεγονός ότι η Ελλάδα, σύμφωνα και με τις εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τα Ναρκωτικά, είναι μια από τις χώρες όπου παρουσιάζεται αύξηση του ποσοστού των εξαρτημένων που έχουν αίτημα θεραπείας καθώς και αύξηση του αριθμού των εξαρτημένων γυναικών και των μητέρων ζητάμε τη συμβολή της Πολιτείας, της κυβέρνησης, των αρμοδίων φορέων, των ΜΜΕ και του κοινωνικού συνόλου για να γίνει δυνατή η ανταπόκρισή μας στις παραπάνω κοινωνικές και επιστημονικές επιταγές απέναντι σ’ αυτόν τον ιδιαίτερα ευάλωτο κοινωνικά πληθυσμό.

  Σε μια εποχή όπου το ΕΣΥ πρέπει να αναλάβει την ευθύνη της οργάνωσης υπηρεσιών υψηλού επιστημονικού επιπέδου στον τομέα των εξαρτήσεων ενάντια, στις προσπάθειες απαξίωσης του και σε σύγκρουση με κάθε προσπάθεια κερδοσκοπίας στον τεράστιο πόνο αυτών των ατόμων και των οικογενειών τους, ζητάμε τη δημιουργία όλων των όρων υλοποίησης των προτάσεών μας.

  Ο βαθμός ανταπόκρισης σ’ αυτό το αίτημα αποτελεί πέραν των άλλων και μέτρο κοινωνικής ευαισθησίας.

  Το 18ΑΝΩ δίνει τη μάχη για τη δημιουργία ενός κοινωνικού κινήματος ενάντια στη συντήρηση της εξάρτησης και την αναπαραγωγή της ως τρόπο ζωής.

Η Θεραπευτική ομάδα του 18ΑΝΩ  

  ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ

  ΜΟΝΑΔΑ ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗΣ 18ΑΝΩ

Γυναίκες τοξικομανείς και Μητέρες.

Η εμπειρία και οι προτάσεις του 18ΑΝΩ.  

  Συνέντευξη Τύπου 5-3-2002