ΤΟ 27^ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΚΚΣΕ

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί απομαγνητοφωνημένη ομιλία του σ. ΣΑΒΒΑ ΜΙΧΑΗΛ (γραμματέα του ΕΕΚ) στις 24 Φεβρουάριου του 1985. Προτιμήσαμε τη δημοσίευση του στην αρχική, προφορική, μορφή του, χωρίς διορθώσεις, διατηρώντας έτσι την αμεσότητα και τον παλμό της ομιλίας. Η ομιλία του Σ. Μιχαήλ δημοσιεύεται στο περιοδικό Επαναστατική Μαρξιστική Επιθεώρηση Νο 48 του 1986.

Η προσοχή όλων σήμερα, τόσο των ιμπεριαλιστών όσο και της διεθνούς εργατικής τάξης και της πρωτοπορίας της Διεθνούς Επιτροπής της Τέταρτης Διεθνούς είναι στραμμένη στη Σοβιετική Ένωση, το πρώτο εργατικό κράτος στην ιστορία, την μεγαλύτερη μέχρι σήμερα κατάκτηση της παγκόσμιας επανάστασης. Στις 25 του Φλεβάρη άρχισε το 27^ο Συνέδριο του αυτοονομαζόμενου   Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, των σφετεριστών της σοβιετικής εξουσίας που εγκαθιδρύθηκε τον Οχτώβρη του 1917. Το Συνέδριο αυτό είναι σίγουρα το κρισιμότερο μετά τη μυστική έκθεση του Χρουστσόφ το Φλεβάρη του 1956 στο 20^ο Συνέδριο και μετά το τέλος της εικοσάχρονης περιόδου αδράνειας επί Μπρέζνιεφ.

Με την άνοδο του Γκορμπατσόφ στα ανώτατα κλιμάκια της σοβιετικής γραφειοκρατίας, και το 27^ο Συνέδριο συντελείται μια σημαντική καμπή στη κρίση του σταλινισμού, στην εξέλιξη της Σοβιετικής Ένωσης, στην πορεία της ίδιας της παγκόσμιας επανάστασης και της Τέταρτης Διεθνούς. Δεν κοιτάζουμε τη Σοβιετική Ένωση σαν κάτι ξένο από μας, σαν μακρινό αντικείμενο ενατένισης.

Η Τέταρτη Διεθνής ιδρύθηκε το 1938 σαν το αναγκαίο εργαλείο για την υπεράσπιση της Σοβιετικής Επανάστασης και για την επέκταση της σε παγκόσμια κλίμακα. Το Τροτσκιστικό κίνημα, μαζί και το Εργατικό Επαναστατικό Κόμμα, δεν γεννήθηκαν στα εθνικά πλαίσια μιας χώρας. Γεννήθηκε στη διεθνή αρένα της Παγκόσμιας Σοσιαλιστικής Επανάστασης, που πρώτη της πράξη ήταν ο Οχτώβρης  του 1917. Εξήντα εννιά χρόνια μετά την Οχτωβριανή Επανάσταση οι κατακτήσεις της παραμένουν ζωντανές παρά τις προδοσίες και τις διαστρεβλώσεις που επέφεραν οι γραφειοκράτες που σφετερίστηκαν την εργατική εξουσία κάτω από τις δύσκολες συνθήκες της δεκαετίας του ’20 και του ’30. Εμείς οι τροτσκιστές παραμένουμε προσηλωμένοι σε αυτές τις κατακτήσεις. Τις θεωρούμε σαν ισχυρό, ενεργητικό παράγοντα της Παγκόσμιας Επανάστασης. Δεν βάζουμε με κανένα τρόπο τη Σοβιετική Ένωση στην ίδια μοίρα με τις ιμπεριαλιστικές χώρες. Την υπερασπιζόμαστε ενάντια σε κάθε ιμπεριαλιστική επιβολή. Ταυτόχρονα τονίζουμε ότι η Σοβιετική Ένωση σήμερα βρίσκεται σε κίνδυνο. Απειλείται από τις ίδιες τις γραφειοκρατικές κορυφές της σοβιετικής κοινωνίας.

Η ΕΣΣΔ βρίσκεται σε ένα σημείο όπου όλες οι εσωτερικές ισορροπίες καταρρέουν και οι αντιφάσεις εκρήγνυνται. Αυτό αναγνωρίζεται από τους ίδιους τους γραφειοκράτες του Κρεμλίνου τον Γκορμπατσόφ, και τα ντοκουμέντα του 27^ου Συνεδρίου του ΚΚΣΕ. Ο Γκορμπατσόφ και η ηγετική ομάδα γύρω του έχουν ομολογήσει τη σοβαρότητα της κατάστασης, σε άρθρα, ιδιαίτερα μετά την Ολομέλεια της Κ. Ε. του ΚΚΣΕ τον Απρίλη 1985. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες αναγνωρίζουν ότι στη δεκαετία ’70 και το πρώτο μισό της δεκαετίας του ’80 εμφανίστηκαν πολύ επικίνδυνα σημάδια καθυστέρησης της σοβιετικής οικονομίας. Μιλούν για φαινόμενα διαφθοράς, νεποτισμού, φαβοριτισμού και γραφειοκρατικής κακοδιαχείρισης της σοβιετικής οικονομίας. Σε αλλεπάλληλα άρθρα και ομιλίες του ο Γκορμπατσόφ τονίζει ότι τα πράγματα έχουν φτάσει στο απροχώρητο. Τονίζει ότι όλες οι μεταβολές που αναβλήθηκαν για πάνω από 20 χρόνια είναι αναγκαίο να γίνουν τώρα. Η ανάγκη μιας μεταβολής από την κατάσταση ακινησίας που είχε επιβάλει ο Μπρέζνιεφ περιγράφεται καθαρά από τους σοβιετικούς εργάτες με το δικό τους τρόπο.

Ένα ανέκδοτο κυκλοφορούσε στη Μόσχα την εποχή του Μπρέζνιεφ. Η Σοβιετική Ένωση παρομοιάζεται με ένα τραίνο που ξεκίνησε το 1917 και προχωρούσε. Ξαφνικά το τραίνο σταμάτησε. Μέσα στο κουπέ του τραίνου καθόταν πλάι πλάι ο Στάλιν, ο Χρουστσόφ και ο Μπρέζνιεφ. Μόλις σταμάτησε το τραίνο, ο Στάλιν είπε: περιμένετε και θα δείτε. Θα το κάνω να προχωρήσει. Κατέβηκε και ξαναγύρισε μετά μισή ώρα. Εντάξει όλα είπε. Τι έκανες; Τον ρώτησαν. Κάλεσα τον οδηγό και τους βοηθούς του και τους εκτέλεσα, είπε. Το τραίνο παρέμενε ακίνητο. Τότε κατέβηκε ο Χρουστσόφ. Ξαναγύρισε σε λίγο. Όλα εντάξει, είπε. Το πρόβλημα λύθηκε; Τι έκανες; Τον ρώτησαν. Απλά αποκατέστησα αυτούς που σκότωσε ο Στάλιν, είπε. Το τραίνο εξακολουθούσε να μένει ακίνητο. Ήρθε η σειρά του Μπρέζνιεφ. Είναι απλό, είπε. Θα κλείσουμε τα μάτια μας, θα κάνουμε τσαφ τσουφ και θα νομίζουμε ότι το τραίνο προχωράει… Ακριβώς αυτό έγινε.

Τα γιγάντια προβλήματα που αντιμετώπισε η Σοβιετική Ένωση από τη στιγμή που η παγκόσμια ιμπεριαλιστική αλυσίδα έσπασε στον πιο αδύνατο κρίκο της, τα προβλήματα που οδήγησαν στην ανάδυση του σταλινικού δεσποτισμού και στις απόπειρες του Χρουστσόφ μετά το θάνατο του Στάλιν να μπαλώσει τα πράγματα, οδήγησαν από το 1964 μέχρι τις μέρες μας σε πλήρη ακινησία από το φόβο της γηραλέας γραφειοκρατίας ότι οποιαδήποτε μεταρρύθμιση σε οποιοδήποτε επίπεδο οικονομικό, πολιτικό ΄η πολιτιστικό θα προκαλούσε την εργατική εξέγερση. Τη στιγμή όμως που η γραφειοκρατία προσπαθούσε να επιβάλει την πλήρη ακινησία, οι αντιφάσεις οξύνονταν. Η κλιμάκωση των αντιφάσεων του διεθνούς σταλινισμού εκδηλώνονταν κυρία στο εξωτερικό, με τις εισβολές στην Τσεχοσλοβακία το 1968, στο Αφγανιστάν το 1979.

Ο Γκορμπατσόφ μαζί με το τμήμα της γραφειοκρατίας που τον προώθησε είναι υποχρεωμένοι να μιλούν σήμερα για αναγκαίες αλλαγές και «μεταρρυθμίσεις» λόγω της παγκόσμιας οικονομικής και πολιτικής κρίσης του καπιταλισμού. Η κρίση σπρώχνει τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό σε ξέφρενους πολεμικούς εξοπλισμούς, στα σχέδια για τον πόλεμο των άστρων, στην εγκατάσταση των πυραύλων μέσου βεληνεκούς στην Ευρώπη, κλπ., ασκώντας φοβερή πίεση και προκαλώντας αιμορραγία στην σοβιετική οικονομία. Ταυτόχρονα, καθώς πυροδοτούνται όλα τα εσωτερικά κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα της Σοβιετικής Ένωσης κάτω από την πολεμική πίεση του ιμπεριαλισμού, οι γραφειοκράτες βλέπουν ανοιχτά τον κίνδυνο να αναλάβει δράση και να υπερασπίσει η ίδια η εργατική τάξη τα δικαιώματα της στη χώρα που για πρώτη φορά κατέκτησε την εξουσία.

Το είδαν καθαρά, ιδιαίτερα μετά το 1980 και τις επαναστατικές προλεταριακές κινητοποιήσεις που συγκλόνισαν – και δεν έχουν σταματήσει ακόμα – την Πολωνία. Η επίδραση των πολωνικών γεγονότων φάνηκε στην προσυνεδριακή περίοδο με τη συζήτηση για την ύπαρξη των αντιφάσεων σε μια σοσιαλιστική κοινωνία και για την έγκαιρη λύση τους πριν πάρουν την πολωνική τους μορφή μέσα στην ίδια τη Σοβιετική Ένωση. Δυο παράγοντες, στην αλληλεπίδραση τους, ο φόβος γεγονότων τύπου Πολωνίας και η πίεση του ιμπεριαλισμού και του κυνηγητού των εξοπλισμών όξυναν σε τέτοιο βαθμό τις αντιφάσεις στο εσωτερικό της ίδιας της σοβιετικής γραφειοκρατίας, που έσπρωξαν ένα τμήμα της, που αντιπροσωπεύει, ιδιαίτερα τους τεχνοκράτες, να προσπαθεί να αποσπάσει εντελώς τα ηνία του κράτους από τα γηραιότερα τμήματα της κρατικής – κομματικής γραφειοκρατίας που ήταν ηγεμονικά στην μπρεζνιεφικής περίοδο.

Για να καταλάβει κανείς τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Σοβιετική Ένωση και την επικαιρότητα της τροτσκιστική ανάλυσης πρέπει να τα εξετάσει στην ιστορική τους πηγή, με αφετηρία το σήμερα. Μπορούμε να συγκρίνουμε τον τρόπο που αρχίζει η τρίτη, ανανεωμένη έκδοση του προγράμματος του ΚΚΣΕ, που θα μπει υπό την έγκριση του 27^ου Συνεδρίου με τον τρόπο που άρχιζε το πρόγραμμα του ΚΚΣΕ που υποβλήθηκε στο Συνέδριο του 1919. Το πρόγραμμα του 27^ου Συνεδρίου αρχίζει ως εξής: «Η κοσμοϊστορική στροφή της ανθρωπότητας προς το σοσιαλισμό που άρχισε με την Οχτωβριανή Επανάσταση είναι το φυσικό αποτέλεσμα της κοινωνικής ανάπτυξης». (αγγλ. Εκδ. Μόσχας, σελ. 8). Το πρόγραμμα του 1919 άρχιζε ως εξής: «Η Οχτωβριανή Επανάσταση στη Ρωσία έχει πραγματοποιήσει την δικτατορία του προλεταριάτου. Η εποχή της παγκόσμιας προλεταριακής κομμουνιστικής επανάστασης έχει αρχίσει». (Περιέχεται στην «Προδομένη Επανάσταση» του Λ. Τρότσκι, εκδ. «Αλλαγή» 1985, σελ. 56).

Είναι φανερή η διαφορά. Το ένα ξεκινά από τη δικτατορία του προλεταριάτου που εγκαθίδρυσε η Οχτωβριανή Επανάσταση σαν την αρχή της παγκόσμιας κομμουνιστικής, προλεταριακής επανάστασης. Το άλλο αρχίζει με τη στροφή της ανθρωπότητας προς το σοσιαλισμό, που έρχεται σαν ένα βαθμιαίο, φυσικό αποτέλεσμα της κοινωνικής ανάπτυξης. Είναι χαρακτηριστικό ότι η έκφραση «παγκόσμια, προλεταριακή, κομμουνιστική επανάσταση», με την οποία αρχίζει το πρόγραμμα των Μπολσεβίκων το 1919 δεν αναφέρεται ούτε μια φορά σε αυτό το πρόγραμμα. Ελάχιστες φορές αναφέρεται ο όρος «παγκόσμια επαναστατική διαδικασία» και κάπου αλλού η «σοσιαλιστική επανάσταση με ειρηνικά ΄η όχι μέσα».

Είναι φανερό το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στο σταλινισμό από τη μια και το μπολσεβικισμό και τον τροτσκισμό, την ιστορική του συνέχεια, από την άλλη. Είναι η στρατηγική αντίθεση ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επανάστασης (στρατηγική της Διαρκούς Επανάστασης) και της θεωρίας και της πράξης του «σοσιαλισμού σε μια μόνη χώρα», που έρχεται σαν το φυσικό αποτέλεσμα μιας ολόκληρης κοινωνικής ανάπτυξης… Είναι χαρακτηριστικό ότι σε ολόκληρο το πρόγραμμα αναφέρονται 5-10 κοινότυπες αράδες για την παγκόσμια οικονομική και πολιτική κρίση του ιμπεριαλισμού. Σε ότι αφορά τις δυνάμεις που συμμετέχουν στο παγκόσμιο επαναστατικό προτσές, ειρηνικό ΄η μη, αυτές αποτελούνται από:

1)     Τα Κ.Κ. με επικεφαλής το ΚΚΣΕ.

2)     Τα μαζικά δημοκρατικά φιλειρηνικά κινήματα στο μη σοσιαλιστικό κόσμο.

3)     Τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα και τα αντιιμπεριαλιστικά καθεστώτα. (Δεν γνωρίζω αν σε αυτά συμπεριλαμβάνεται και το καθεστώς του Μάρκος, που μέχρι τέλους έχει την υποστήριξη της σταλινικής γραφειοκρατίας.

Η απάντηση στο ερώτημα που πηγαίνει η Σοβιετική Ένωση καθορίζεται από την Παγκόσμια Επανάσταση.

Για τον Λένιν, τον Τρότσκι και όλο το μπολσεβίκικο κόμμα, η επανάσταση του 1917 ήταν η πρώτη στιγμή της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επανάστασης. Αυτό καταγράφηκε και στο πρόγραμμα του 1919, όπως αναφέραμε παραπάνω. Πάνω σε αυτή την προοπτική στηρίχτηκε το παρόν και το μέλλον της Οχτωβριανής Επανάστασης, όπως πολλές φορές τόνισε ο Λένιν. Η παγκόσμια επανάσταση, μετά τον Οχτώβρη του 1917 και το κύμα που τον ακολούθησε, συνάντησε αλλεπάλληλα εμπόδια και ήττες που οφείλονταν στις προδοσίες της σοσιαλδημοκρατίας και στην έλλειψη μιας ώριμης, εκπαιδευμένης στον διαλεκτικό υλισμό επαναστατικής, μαρξιστικής ηγεσίας των κομμουνιστικών κομμάτων της Δύσης.

Αλλεπάλληλα πλήγματα, στη Γερμανία το 1918-1919 και το 1923 στην Ουγγαρία του Μπέλα Κουν, στην Εσθονία το 1924, στην Βουλγαρία το 1923, στην Βρετανία το 1926, στην Κίνα το 1927, και αργότερα η καταστροφική ήττα του 1933, με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία. Όλες αυτές οι ήττες, η καθυστέρηση της παγκόσμιας επανάστασης, που από ένα σημείο και πέρα βοηθήθηκαν από το νέο προνομιούχο στρώμα που άρχισε να αναπτύσσεται στη Σοβιετική Ένωση, ήταν η αίτια της απομόνωσης της αγροτικής, καθυστερημένης αυτής χώρας, της κατεστραμμένης από τον εμφύλιο και την ιμπεριαλιστική επέμβαση. Πάνω στις πληγές του πρώτου εργατικού κράτους αναπτύχθηκε η γάγγραινα, το καρκίνωμα της σταλινικής γραφειοκρατίας. Η αίτια των προβλημάτων της Σοβιετικής Ένωσης ήταν και είναι η καθυστέρηση της επέκτασης της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επανάστασης, στις ιμπεριαλιστικές μητροπόλεις. Οι πιέσεις του ιμπεριαλισμού κινητοποίησαν εχθρικές κοινωνικές δυνάμεις στην ΕΣΣΔ και οδήγησαν στην ανάπτυξη και την υπερτροφία γραφειοκρατικών φαινομένων στο σοβιετικό κρατικό μηχανισμό μέσα στο ίδιο το κόμμα και στις κορυφές του κόμματος από την πιο αντιθεωρητική μερίδα του. Καθόλου τυχαία, οι πιέσεις του ιμπεριαλισμού και της ανερχόμενης γραφειοκρατίας, εκφράστηκαν μέσα στο ίδιο το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΣΕ από τον Στάλιν και από τον Μπουχάριν. Από τον Μπουχάριν γιατί είχε μια τελείως φορμαλιστική αντίληψη του μαρξισμού, όπως εξηγεί ο Λ. Τρότσκι και είχε επισημάνει ο Λένιν στη διαθήκη του. Από τον Στάλιν γιατί είχε πλήρη αδιαφορία για τα θεωρητικά ζητήματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν ο Λένιν έγραφε τον «Υλισμό και Εμπειριοκριτικισμό», ο Στάλιν χαρακτήριζε την απασχόληση αυτή του Λένιν με τα φιλοσοφικά ζητήματα σαν «τρικυμία σε ένα φλιτζάνι τσάι».

Από την άλλη μεριά, όμως, η δύναμη της σοβιετικής εργατικής τάξης και των κατακτήσεων του Οχτώβρη εκφράστηκε με τη συσπείρωση γύρω από τον Τρότσκι των πιο αποφασιστικών, των πιο επαναστατικών στοιχείων του μπολσεβίκικου κόμματος και ιδιαίτερα της νεολαίας του, που συγκρότησαν την Αριστερή Αντιπολίτευση ενάντια στην ανερχόμενη γραφειοκρατία και τους εκφραστές της μέσα στο Κόμμα. Όλο το έργο του Λ. Τρότσκι, της Αριστερής Αντιπολίτευσης και αργότερα της Τέταρτης Διεθνούς αποτελεί μνημείο της πάλης για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της ΕΣΣΔ με τη μόνη δυνατή επαναστατική μέθοδο. Από το 1924 μέχρι σήμερα συγκρούονται δυο γραμμές στο διεθνές εργατικό κίνημα: η γραμμή της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επανάστασης και η γραμμή του σοσιαλισμού σε μια μόνη χώρα, των «εθνικών» λύσεων στα κοινωνικά προβλήματα στην εποχή του ιμπεριαλισμού.

Η δεύτερη γραμμή βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με όλο το μαρξισμό, με το έργο του Μάρξ και του Έγκελς, του Λένιν, του Τρότσκι, την ίδια την Οχτωβριανή Επανάσταση. Αυτή έγινε αίτια καταστροφικών ηττών της διεθνούς εργατικής τάξης και πρόξενος τεράστιων προβλημάτων για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ.

Το ζήτημα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης δεν μπορεί να αποχωριστεί από το παγκόσμιο περιεχόμενο του. Η μετάβαση από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό μπορεί να αρχίσει με τη μορφή πολιτικών, επαναστατικών αγώνων στα πλαίσια μιας χώρας, με την ανατροπή της αστικής εξουσίας, την εγκαθίδρυση εργατικής εξουσίας και τα πρώτα βήματα της οικοδόμησης του σοσιαλισμού. Όπως ανέλυσε ο Μάρξ, ο σοσιαλισμός αντιπροσωπεύει ένα νέο στάδιο ιστορικής ανάπτυξης, που ξεπερνά το υψηλότερο επίπεδο παραγωγικότητας της εργασίας, στο οποίο έχει φτάσει ο καπιταλισμός στις πιο ανεπτυγμένες χώρες. Η οικοδόμηση του σοσιαλισμού αρχίζει σε μια χώρα, αλλά δεν μπορεί να ολοκληρωθεί παρά μόνο όταν οι παραγωγικές δυνάμεις της ανθρωπότητας, που έχουν αποκτήσει πια ένα παγκόσμιο χαρακτήρα, μπουν κάτω από τον έλεγχο της διεθνούς εργατικής τάξης. Ο καπιταλισμός έφερε κάτι καινούργιο στην ιστορία του ανθρώπου σε σχέση με τα προηγούμενα οικονομικά συστήματα: διεθνοποίησε την οικονομία και την πολιτική, την ιστορία. Σύνδεσε τις τύχες των λαών με τα πιο ανισόμερα επίπεδα ανάπτυξης σε ένα και μόνο όλο.

Ο μαρξισμός, όπως εξηγεί ο Τρότσκι στη «Διαρκή Επανάσταση» έχει σαν αφετηρία του τον παγκόσμιο χαρακτήρα της οικονομίας και της πολιτικής στην εποχή του ιμπεριαλισμού. Η παγκόσμια οικονομία δεν είναι το άθροισμα των εθνικών οικονομιών, και αντίστοιχα, η παγκόσμια πολιτική δεν είναι το άθροισμα των πολιτικών εξελίξεων σε κάθε χώρα. Το Όλο είναι ανώτερο από το άθροισμα των μερών, είναι η ουσία των μερών, που τα ξεπερνά και τα καθορίζει. Η παγκόσμια οικονομία αποτελεί μια ιδιαίτερη, ανεξάρτητη ύπαρξη που κυριαρχεί και καθορίζει τις εξελίξεις σε κάθε χώρα. Οι εθνικές ιδιορρυθμίες, όπως τόνιζε ο Τρότσκι, είναι ο τελείως πρωτότυπος συνδυασμός σε κάθε χώρα των βασικών χαρακτηριστικών του παγκόσμιου προτσές. Η αντίφαση ανάμεσα στον παγκόσμιο και κοινωνικό χαρακτήρα της παραγωγής από τη μια και του ατομικού κεφαλαιοκρατικού τρόπου ιδιοποίησης και τα εθνικά κρατικά σύνορα από την άλλη, κινεί την ταξική πάλη σε κάθε γωνία του πλανήτη.

Σίγουρα, η μετάβαση στο σοσιαλισμό άρχισε στη Ρωσία το 1917. Αλλά η οικοδόμηση δεν μπορεί να ολοκληρωθεί παρά με τη νίκη της παγκόσμιας επανάστασης, στα μητροπολιτικά κέντρα του ιμπεριαλισμού, έτσι ώστε να μπει κάτω από τον έλεγχο της διεθνούς εργατικής τάξης, η παγκόσμια οικονομία και να αναδιοργανωθεί σε νέες βάσεις όχι πια σύμφωνα με τους τυφλούς νόμους της αγοράς και το κίνητρο του ιδιωτικού κέρδους αλλά με το συνειδητό σχέδιο, και σύμφωνα με τις κοινωνικές ανάγκες.

Η καθυστέρηση της παγκόσμιας επανάστασης, όπως εξήγησα πριν, δημιούργησε προβλήματα στο πρώτο εργατικό κράτος. Ουσιαστικά η θεωρία του σοσιαλισμού σε μια μόνη χώρα δεν ήταν παρά η εκλογίκευση αυτών των προβλημάτων. Χαρακτηριστική ήταν η θέση του Μπουχάριν για το κτίσιμο του «σοσιαλισμού με βήμα χελώνας», κάνοντας παραχωρήσεις σε μη – προλεταριακά στοιχεία, τους κουλάκους. Ο πρώτος θεωρητικός του σοσιαλισμού σε μια μόνη χώρα ήταν ο δεξιός σοσιαλδημοκράτης Βόλμαρ που είχε αντιταχθεί στην Κομμούνα του Παρισιού το 1871, λέγοντας ότι οι Κομμουνάροι καλά θα έκαναν να πάνε να κοιμηθούν αντί να κάνουν επανάσταση.

Αυτή την καταδικασμένη θεωρία νεκρανάστησαν στις νέες συνθήκες της δεκαετίας του 1920 οι εκπρόσωποι μιας ανερχόμενης γραφειοκρατικής μειοψηφίας για να μπορέσουν να δικαιολογήσουν την προνομιούχα της θέση στην κοινωνία και την προσπάθειά τους να προσαρμοστεί με τις πιέσεις του ιμπεριαλισμού. Η θεωρία του σοσιαλισμού σε μια μόνη χώρα μπορεί να αναχθεί στο εξής: Εμείς θα οικοδομήσουμε το σοσιαλισμό στη δίκη μας χώρα, αδιαφορώντας για την τύχη της παγκόσμιας επανάστασης, φτάνει να εμποδίσουμε τον ιμπεριαλισμό να επέμβει πολεμικά στη δίκη μας χώρα. Αλλά για να τον εμποδίσουμε πρέπει να τον εξουδετερώσουμε να «ουδετεροποιήσουμε» τις πολεμικές τάσεις του, κάνοντας συμμαχίες με τις φιλειρηνικές μερίδες του, διάφορες ταξικές συνεργασίες σε βάρος της παγκόσμιας επανάστασης. Έτσι η υπεράσπιση της Σοβιετικής Ένωσης μετατρέπεται από τακτικό καθήκον της παγκόσμιας επανάστασης σε στρατηγικό σκοπό της παγκόσμιας ιστορίας, στην αναγωγή των πάντων στη μεσσιανική αποστολή της μετατσαρικής  Ρωσίας.

Στο εσωτερικό έφερε τη Σοβιετική Ένωση στο χείλος του γκρεμού το 1929, γιατί οι διαρκείς παραχωρήσεις του Στάλιν και του Μπουχάριν στους μεσαίους χωρικούς, τους κουλάκους, είχαν σαν αποτέλεσμα το 6% του πληθυσμού να ελέγχει το 1926 το 60% της παραγωγής σταριού της χώρας και το 1927 – 1928 να περικυκλώσει τις πόλεις, να καίει το στάρι και να ζητά προνόμια που ισοδυναμούσαν με παλινόρθωση του καπιταλισμού. Η αντίδραση του Στάλιν και της κλίκας του ήταν η βίαιη κολλεχτιβοποίηση, που δημιούργησε μια γιγάντια πληγή στην αγροτική οικονομία της Σοβιετικής Ένωσης, μια πληγή που δεν έχει κλείσει μέχρι αυτές τις μέρες, αναγκάζοντας την να εισάγει στάρι από τον Καναδά και την Αυστραλία.

Η γραφειοκρατία γεννήθηκε λόγω ακριβώς αυτής της οικονομικής ανισότητας, που υπήρχε στην Σοβιετική Ένωση λόγω του χαμηλού βαθμού παραγωγικότητας της εργασίας που κληρονόμησε η ίδια η Οχτωβριανή Επανάσταση. Όπως τόνιζε ο Τρότσκι στην «Προδομένη Επανάσταση», η βασική αντίφαση στην Σοβιετική Ένωση είναι ανάμεσα στο χαμηλό επίπεδο των παραγωγικών δυνάμεων και μια πολύ υψηλή μορφή παραγωγικών σχέσεων. Στον καπιταλισμό συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο: ένα πολύ υψηλό επίπεδο παραγωγικών δυνάμεων και μια ιστορικά χρεοκοπημένη μορφή παραγωγικών σχέσεων. Οι παραγωγικές σχέσεις που εγκαθίδρυσε ο Οχτώβρη 1917, (η εθνικοποίηση των μέσων παραγωγής, το μονοπώλιο του εξωτερικού εμπορίου, κλπ.), αντιπροσωπεύουν μια ανώτερη μορφή παραγωγικών σχέσεων αναγκαία για τη μετάβαση στο σοσιαλισμό.

Λόγω της απομόνωσης της Σοβιετικής Ένωσης και της τεραστίας οικονομικής της δυσπραγίας, η έλλειψη αγαθών δημιούργησε τον χωροφύλακα της ανισότητας, που άρχισε να εκμεταλλεύεται το μονοπώλιο της εξουσίας για να έχει ο ίδιος τα μεγαλύτερα υλικά οφέλη. Η ανερχόμενη γραφειοκρατία κατόρθωσε, εκμεταλλευόμενη τις δύσκολες συνθήκες της δεκαετίας του 1920 να αποκτήσει το μονοπώλιο της πολιτικής εξουσίας στην Σοβιετική Ένωση. Εκτοπίζοντας την εργατική τάξη από τα ίδια τα όργανα εξουσίας της, τα Σοβιέτ, τα συνδικάτα και από το ίδιο της το Κόμμα έγινε ο διαχειριστής του οικονομικού πλεονάσματος μιας πολύ στενής ακόμα οικονομίας. Παρόλα αυτά, ο δυναμισμός των σχέσεων παραγωγής που εγκαθίδρυσε ο Οχτώβρη 1917 ήταν και είναι τέτοιος που έκανε τη Σοβιετική Ένωση, παρά το γιγάντιο τίμημα που πληρώθηκε, να μετατραπεί από αγροτική, καθυστερημένη χώρα στη δεύτερη βιομηχανική δύναμη του κόσμου. Ο Τρότσκι το είχε προβλέψει αυτό, το 1925, σε μια σειρά άρθρων με τον τίτλο «Προς το σοσιαλισμό ΄η τον καπιταλισμό;», όταν η γραφειοκρατία από αρχηγό του Κόκκινου Στρατού του έδωσε οικονομικά καθήκοντα – ήταν ιδιαίτερα ο εμπνευστής του Ντιεπροστρόι, του μεγάλου υδροηλεκτρικού έργου. Έβλεπε, λοιπόν, ο Τρότσκι τρεις πιθανότητες για το μέλλον του σοσιαλισμού: 1) Να προχωρήσει η επανάσταση στη Δύση σύντομα, οπότε τα προβλήματα θα λύνονταν πιο εύκολα, 2) ο καπιταλισμός να αναβιώσει, πράγμα που θα σήμαινε ότι όλη η αντίληψη για την ιστορία της ανθρωπότητας ήταν λαθεμένη και 3) να καθυστερήσει μερικές δεκαετίες η επέκταση της επανάστασης στη Δύση.

Αυτές οι δεκαετίες δεν μπορεί παρά να είναι εποχές αμπώτιδας και παλίρροιας, σκληρού εμφύλιου πολέμου και οικονομικού αδιεξόδου. Αν αποδειχθεί ότι η γέννηση του σοσιαλισμού είναι ένα οδυνηρό και παρατεταμένο προτσές, είναι φανερό ότι σε αυτή την περίοδο η οικονομία της ΕΣΣΔ θα αποκτήσει μια ανώτερη βαρύτητα, που θα οφείλεται στην ασύγκριτα μεγαλύτερη σταθερότητα των κοινωνικοποιημένων θεμελίων της οικονομίας. Η τελευταία εκδοχή είναι αυτή που συντελέστηκε. Το παρατεταμένο και οδυνηρό προτσές γέννησης του σοσιαλισμού δεν έχει ακόμα τελειώσει… Ήταν όμως ιστορικά αναγκαίο και προοδευτικό. Από μια άποψη, το ίδιο το ντοκουμέντο του 27^ου Συνεδρίου του ΚΚΣΕ παραδέχεται έμμεσα την ορθότητα του δικού μας θεωρητικού προσανατολισμού, ότι δεν μπορεί να υπάρξει σοσιαλισμός σε μια μόνη χώρα. Όμως αυτοκαταδικάζεται, όταν βάζει σαν στόχο το να φτάσει και να ξεπεράσει η Σοβιετική Ένωση το 2.000 το επίπεδο παραγωγικότητας της Ευρώπης και της Αμερικής.

Σοσιαλισμός, όμως, σημαίνει ένα επίπεδο παραγωγικότητας της εργασίας, ανώτερο από το ανώτερο στο οποίο έφτασε ιστορικά ο καπιταλισμός. Αυτός ο στόχος δεν επιτεύχθηκε στην ΕΣΣΔ, ούτε επί Στάλιν, ούτε επί Χρουστσόφ, (που υποσχόταν ολοκλήρωση της Κομμουνιστικής Κοινωνίας το 1980) και φυσικά ούτε επί Μπρέζνιεφ. Η βασική διαπίστωση του Γκορμπατσόφ σήμερα είναι ότι κάθε άλλο παρά στην κομμουνιστική κοινωνία έχει φτάσει η Σοβιετική Ένωση. Ο ισχυρισμός ότι έχει ήδη φτάσει η σοβιετική κοινωνία στο «πρώτο στάδιο του κομμουνισμού» τον σοσιαλισμό, βρίσκεται σε πλήρη αντίφαση με τον στόχο που βάζει το 27^ο Συνέδριο για επίτευξη του «ανώτερου παγκόσμιου επιπέδου παραγωγικότητας το…2000»!

Ο βασικός στόχος του φιλόδοξου προγράμματος Γκορμπατσόφ αποτελεί την αυτοδιάψευση, της θεωρίας του σοσιαλισμού σε μια μόνη χώρα. Την ίδια στιγμή, το Πρόγραμμα του 1986 στηριγμένο σε αυτό το σταλινικό δόγμα, προετοιμάζει καταστροφές. Οι οικονομικοί στόχοι του Συνεδρίου, του πλάνου μέχρι το 2.000 άλλα και του πεντάχρονου μέχρι το 1990 είναι να φτάσουν το 2.000 να διπλασιάσουν το εθνικό εισόδημα και να αυξήσουν το ατομικό εισόδημα κατά 1,6 – 1,8. Αυτό προϋποθέτει ένα ετήσιο ρυθμό αύξησης του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της τάξης του 3,44%. Θα το φτάσουν;

Η εθνικοποιημένη οικονομία έχει δικούς της νόμους κίνησης, πέρα από τους νόμους κίνησης της παλιάς κοινωνίας που ενσωματώνονται και ξεπερνιούνται στη νέα, τη μεταβατική κοινωνία, όπως την έχει επιστημονικά αναλύσει ο Τρότσκι. Δεν μπορεί να υπάρξει ένα επιστημονικά επεξεργασμένο κεντρικό πλάνο σε μια εθνικοποιημενη οικονομία, παίρνοντας υπόψη μονάχα τους πόρους και τη δυναμική των διάφορων τομέων της εθνικής οικονομίας και αποχωρίζοντας τα από τον διεθνή καταμερισμό εργασίας και το νόμο της αξίας που λειτουργεί σε παγκόσμια κλίμακα. Όπως ο Τρότσκι εξηγούσε πρέπει να δουλεύουμε με δυο μοχλούς: τον βραδύτερο μοχλό της σοσιαλιστικής οικοδόμησης της χώρας και τον «μακρότερο» ιστορικό μοχλό της παγκόσμιας επανάστασης.

Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, είναι η ανάπτυξη της σοβιετικής οικονομίας λόγω του δυναμισμού των σχέσεων παραγωγής που εγκαθιδρύθηκαν το 1917 που δημιουργεί τα προβλήματα. Γιατί με την μετάβαση από αγροτική καθυστερημένη σε εκβιομηχανισμένη χώρα είναι αφάνταστα πιο ενσωματωμένη στον διεθνή καταμερισμό εργασίας. Για να προχωρήσει πρέπει να αποκτήσει την πιο υψηλή τεχνολογία της Δύσης. Ο δυναμισμός της όμως κινδυνεύει από ασφυξία καθώς μένει περιορισμένος στα δικά της μόνο σύνορα. Η οικονομία μας έλεγε το 1925 ο Τρότσκι πρέπει να σχεδιαστεί χρησιμοποιώντας σαν ταχύτερο τους ρυθμούς ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας, παίρνοντας πάντα υπόψη το αν η παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία είναι σε άνθηση ΄η σε αποτελμάτωση. Πως μπορούν να αντιμετωπίσουν όλες αυτές οι χώρες μαζί και η Σοβιετική Ένωση το πρόβλημα των πιστώσεων που έχουν πάρει από τις διεθνείς καπιταλιστικές τράπεζες που καταρρέουν; Πως μπορούν να αγνοήσουν την αποτελμάτωση που υπάρχει στον καπιταλιστικό κόσμο; Πως μπορούν να αγνοήσουν την διεθνή πτώση των τιμών του πετρελαίου, π.χ., που στομώνει τώρα μια από τις κύριες πηγές εισαγωγής «σκληρού» συναλλάγματος στην ΕΣΣΔ;

Η κατάρρευση του καπιταλισμού στη Δύση δημιουργεί γιγάντιες αντιφάσεις στις σχεδιασμένες οικονομίες. Η δυναμική τους σπρώχνει σε επαναστατικές εκρήξεις. Η μαρξιστική λύση των αντιφάσεων συνδέεται με την επέκταση της επανάστασης στη Δύση. Αντίθετα, το δόγμα του σοσιαλισμού σε μια μόνη χώρα εμποδίζει και την ελάχιστη συσσωμάτωση των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης. Μέσα στην ίδια την ΚΟΜΕΚΟΝ κυριαρχεί ο μεγαλύτερος εθνικισμός, οι μεγαλύτερες φυγόκεντρες δυνάμεις. Δεν έχουν κατορθώσει να φτιάξουν ένα κοινό για τις χώρες της ΚΟΜΕΚΟΝ νόμισμα. Ο σοσιαλισμός σε μια χώρα εκφράζει την κοινωνική πράξη εκείνου του προνομιούχου στρώματος που κατόρθωσε κάτω από ιδιαίτερες ιστορικές συνθήκες να αποκτήσει το πολιτικό μονοπώλιο της κρατικής εξουσίας και έτσι τον έλεγχο στη διανομή του κοινωνικού πλεονάσματος.

Από αυτή την άποψη, όσες μεταρρυθμίσεις κι αν προτείνει ο Γκορμπατσόφ δεν μπορεί Ποτε να αμφισβητήσει την ίδια την διαχείριση του κοινωνικού πλεονάσματος από τη γραφειοκρατία. Όσο κι αν μιλά για σοβιετική δημοκρατία, εκδημοκρατισμό, αυτοδιαχείριση, μεταρρυθμίσεις, δεν μπορεί να αμφισβητήσει τον διευθυντικό ρόλο αυτού του προνομιούχου στρώματος. Γι’ αυτό δεν μπορεί να ανεχτεί ανεξάρτητα συνδικάτα, ούτε γνήσια σοβιέτ. Αλλά χωρίς αντιπροσωπευτικά σοβιέτ, χωρίς ανεξάρτητα και από το εργατικό κράτος, όπως έλεγε ο Λένιν συνδικάτα, χωρίς επαναστατικό Κόμμα ανοικτό στις μάζες, είναι αδύνατη η αντιμετώπιση των οικονομικών αντιφάσεων της Σοβιετικής Ένωσης. Τα μέτρα που παίρνει ο Γκορμπατσόφ είναι σε μια δεξιά κατεύθυνση. Βρίσκονται ανάμεσα στα μέτρα του Καντάρ στην Ουγγαρία και τα μέτρα του Τεγκ Χσιάο Πιγκ στην Κίνα. Ο Γκορμπατσόφ θέλει να χαλαρώσει τον έλεγχο του κεντρικού σχεδίου και να δυναμώσει την οικονομική αυτονομία του διευθυντή κάθε επιχειρηματικής μονάδας σε ότι αφορά τη διάθεση των πόρων των αμοιβών, κλπ. (δημοσιεύεται και στα “Moscow News”, Νο 3169) τόνισε: Ο Γκορμπατσόφ, σε περυσινή του ομιλία τόνισε: «Τα τραστ και οι επιχειρήσεις πρέπει πλήρως και ντεφάκτο, να βασιστούν σε μια αυτάρκη βάση. Ο αριθμός των κεντρικά σχεδιασμένων αποστολών να μειωθεί απότομα. ΟΙ δραστηριότητες των επιχειρήσεων πρέπει να ρυθμίζονται ολοένα και περισσότερο σύμφωνα με οικονομικές νόρμες και όχι με το πλάνο. Τα τραστ και οι επιχειρήσεις πρέπει να έχουν την ευκαιρία να διαθέτουν τα μέσα που χρειάζονται για να ανεβάσουν το τεχνικό επίπεδο της παραγωγής και την ποιότητα των προϊόντων για την κοινωνική ανάπτυξη και να χρησιμοποιήσουν αυτούς τους υλικούς πόρους και τις πιστώσεις, όπως νομίζουν. Είναι πολύ σημαντικό να εγκαθιδρύσουμε μια στενή αλληλεξάρτηση της αποτελεσματικότητας της εργασίας των εργατών και της αμοιβής τους. Πρέπει να υπάρξει μια άμεση σύνδεση ανάμεσα τους».

Σ’ ολόκληρο το πρόγραμμα τονίζεται πολύ η ανάγκη χρησιμοποίησης των μηχανισμών της αγοράς και των υλικών κίνητρων, του κέρδους. Η περιβόητη «αυτοδιαχείριση» - «αυτοδιαχείριση» είναι ο όρος που χρησιμοποιεί ο «Ριζοσπάστης» γιατί αρέσει στον Ανδρουλάκη, ενώ ο ακριβής όρος είναι «σοσιαλιστική αυτοδιοίκηση» - που έχει το προηγούμενο της στον Αντρόποφ και το νόμο του, σημαίνει μεγαλύτερη αυτονομία του διευθυντή και των διευθυντικών στελεχών μιας επιχείρησης. Σημαίνει αυτονομία μιας επιχείρησης στην οποία όμως δεν είναι όλοι ίσοι. Υπάρχουν Διευθυντές και διευθυνόμενοι. Με αυτά τα μέτρα της μεγαλύτερης οικονομικής αυτονομίας προσπαθούν να ανεβάσουν τον ρυθμό παραγωγής που έχει πέσει τα τελευταία 15 και ιδιαίτερα τα τελευταία 5 χρόνια. Αλλά έτσι δυναμώνουν τις φυγόκεντρες τάσεις και τις τάσεις για μια πρωτογενή συσσώρευση. Αυτό προχωρεί παράλληλα με την πτώση του βιοτικού επιπέδου της εργατικής τάξης. Το άνοιγμα προς τα δεξιά σε αυτές τις τάσεις θα προκαλέσει την αντίδραση της εργατικής τάξης. Αυτό το ξέρουν καλά οι γραφειοκράτες.

Στις μεταβατικές κοινωνίες από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό, συγκρούονται δυο νόμοι: ο νόμος της αξίας και ο νόμος του σχεδίου. Δεν εξαφανίζονται από την πρώτη στιγμή οι μηχανισμοί της αγοράς, ούτε ο νόμος της αξίας, ούτε το χρήμα. Μόνο ο Στάλιν, και αργότερα ο Πολ Ποτ, ισχυρίστηκαν κάτι τέτοιο. Το βαθμιαίο σβήσιμο της λειτουργίας του νόμου της αξίας συμβαδίζει με το βαθμιαίο σβήσιμο του κράτους και την πραγματική αυτοδιαχείριση των ίδιων των παραγωγών.

Αντίθετα, τα μέτρα του Γκορμπατσόφ δυναμώνουν το νόμο της αξίας, σε βάρος του νόμου του σχεδίου στο εσωτερικό της Σοβιετικής Ένωσης. Δυναμώνουν φιλοκαπιταλιστικές τάσεις σε βάρος των τάσεων που ωθούν αυτή την οικονομία στη σοσιαλιστική της ολοκλήρωση. Γι’ αυτό ενώ μιλούν για αύξηση της συμμετοχής των εργατών και αυτοδιαχείριση, ταυτόχρονα θεωρούν αναγκαία την ενίσχυση του ρόλου του κράτους στην μεταβατική περίοδο, του «παλλαϊκού» κράτους. (Ο αντιμαρξιστικός  – αντιλενινιστικός όρος διατηρείται στο Πρόγραμμα επί Γκορμπατσόφ, όπως και επί Μπρέζνιεφ. Αλλά «παλλαϊκό» κράτος, κράτος πάνω από ταξικές αντιθέσεις δεν μπορεί να υπάρξει. Όπως τονίζει ο Λένιν στο «Κράτος και Επανάσταση», το κράτος είναι προϊών ασυμβίβαστων ταξικών αντιθέσεων. Η αναγκαία μορφή μετάβασης από το κράτος στο μη-κράτος, στην εξαφάνιση του είναι η δικτατορία του προλεταριάτου.

Στη Σοβιετική Ένωση, ενώ έγινε η αρχή της μετάβασης για τους λόγους τους ιστορικούς που σκιαγραφήσαμε, το κράτος δεν εξαφανίστηκε. Έγινε ένα βοναπαρτιστικό τεράτωμα, εμπόδιο στη σοσιαλιστική οικοδόμηση και εχθρικό στην εργατική τάξη. Ισχυρίζονται οι γραφειοκράτες του Γκορμπατσόφ, ότι τώρα το κράτος θα χάσει σιγά σιγά τις πολιτικές του λειτουργίες και θα κρατήσει μόνο τις οικονομικές. Αυτό, όμως, είναι μια απάτη, όπως έχει εξηγήσει ο Έγκελς αλλά και ο Λένιν. Αυτή η απάτη είναι το «καινούργιο» στην επαναστατική μαρξιστική σκέψη, που τόσο προβάλει ο «Ριζοσπάστης»! Όπως φαίνεται η σοσιαλιστική αυτοδιαχείριση θα γίνεται με τη συμμετοχή και της Γκε Πε Ου…

Είναι σαφές ότι τα νέα οικονομικά μέτρα συμβαδίζουν με το δυνάμωμα του σοβιετικού βοναπαρτισμού νέου τύπου απέναντι στην πανίσχυρη εργατική τάξη και τις αναμενόμενες αντιδράσεις της. Ο Γκορμπατσόφ, όπως είπα στην αρχή, αντιπροσωπεύει μια μερίδα της γραφειοκρατίας, κυρία τους τεχνοκράτες που τώρα περισσότερο παρά Ποτε ζητούν στοιχειώδεις μεταβολές ενάντια στην αδράνεια της μπρεζνιεφικής περιόδου. Έχουν όμως να αντιμετωπίσουν τη γηραλέα μερίδα της μπρεζνιεφικης και προμπρεζνιεφικής εποχής. Γι’ αυτό, ο Γκορμπατσόφ είναι υποχρεωμένος να προχωρήσει σε δραστικές εκκαθαρίσεις. Πάνω από 150 από τα 300 συνολικά μέλη της παλιάς Κ. Ε. το 1/3 των γραμματέων των περιφερειακών κομματικών οργανώσεων, 20 υπουργοί, οι κυριότεροι αντίπαλοι του στο Π. Γ. έμειναν τελικά έξω από τη νέα ηγεσία. Η παλιά φρουρά απωθήθηκε (είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις ο Γκρομίκο έγινε πρόεδρος, χάνοντας έτσι κάθε λειτουργικότητα, την επομένη στιγμή αναγγέλθηκε η συνάντηση της Γενεύης).

Για να αντιμετωπίσει, όμως, τους πολιτικούς του αντιπάλους, ο Γκορμπατσόφ είναι υποχρεωμένος να κινήσει δυνάμεις. Όπως ανάλυσε ο Τρότσκι, η γραφειοκρατία δεν είναι τάξη αλλά κοινωνικό παράσιτο. Μηχανορραφεί πίσω από τις πλάτες της εργατικής τάξης και ταυτόχρονα, επειδή οι ρίζες της βρίσκονται στην εργατική τάξη προσπαθεί διστακτικά να ανοίξει έναν δρόμο προς αυτήν για να της κλείσει στη συνέχεια την πόρτα. Αυτό έκανε ο Χρουστσόφ. Για να μπορέσει να σώσει τη γραφειοκρατία σαν όλο θυσίασε την ομάδα γύρω από τον Στάλιν και τον ίδιο τον Στάλιν, με τη μυστική του Έκθεση, για να συγκρατήσει την λαϊκή αγανάκτηση που είχε συσσωρευτεί. Το ίδιο έγινε με τον δεξιότατο Ντούμπτσεκ στην Τσεχοσλοβακία. Για να μπορέσει να αντιμετωπίσει την απειλή του Κρεμλίνου, επιχείρησε να στηριχτεί στους εργάτες, χαλαρώνοντας τα δεσμά και ανοίγοντας τους ασκούς του Αιόλου της Πολιτικής Επανάστασης. Ο Γκορμπατσόφ λόγω της αδυναμίας του είναι υποχρεωμένος να ανοίξει κι αυτός τους ασκούς του Αιόλου.

Τον Απρίλη του 1985, μετά την Ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΣΕ διαγραφόταν στον ορίζοντα η πιθανότητα αποκατάστασης του Στάλιν, λόγω της πραγματιστικής του συμμαχίας με ορισμένους κύκλους στρατιωτικών, (επαναφορά του Ογκαρκόφ, κλπ.). Πολλοί άρχισαν να λένε ότι ο Γκορμπατσόφ ήταν ο «νέος Στάλιν». Αλλά ο Γκορμπατσόφ δεν μπορεί, ακόμα κι αν το θέλει, να γίνει ένας νέος Στάλιν. Πηγή της παντοδυναμίας του Στάλιν, μιας μετριότητας του χειρίστου είδους, ήταν οι ήττες της παγκόσμιας εργατικής τάξης. Σήμερα είναι μια άλλη εποχή. Η παγκόσμια εργατική τάξη, μετά το τέλος του πολέμου είναι ανίκητη και έχει δώσει καταλυτικά χτυπήματα κτυπήματα στον ιμπεριαλισμό (Βιετνάμ, Ιράν, Νικαράγουα, κλπ.). Η ίδια η επανάσταση βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη στα μεγάλα μητροπολιτικά κέντρα. Αυτές οι διεθνείς συνθήκες, μαζί και η κατάσταση μέσα στην Σοβιετική Ένωση δεν επιτρέπουν σήμερα την επικράτηση ενός νέου Στάλιν. Δεν υπάρχει η πολιτική και πολιτιστική καθυστέρηση της δεκαετίας του ’20 και του ’30. Η χώρα είναι εκβιομηχανισμένη πια με μια πολύ δυνατή εργατική τάξη και μια νέα διανόηση προλεταριακής καταγωγής, που στηριγμένη στις κατακτήσεις των παραγωγικών σχέσεων στην ΕΣΣΔ, έχει κάνει μεγάλες αναπτύξεις και στη σφαίρα του Διαλεχτικου υλισμού.

Η καινούργια αυτή γενιά φιλοσόφων που εμφανίστηκε από την δεκαετία του ’60, μέσα από τα «Βοπρόζι Φιλοσόφι» (ιδιαίτερα ο Ιλιένκοφ και ο Μιχαήλωφ, αλλά ακόμα και εκπρόσωποι της παλιότερης γενιάς, όπως είναι ο Όϊζερμαν, ο Κεντρώφ και ο Ομελιανόφσκι) έκανε μια δουλειά παράλληλη με εκείνη που έγινε και γίνεται στη Διεθνή Επιτροπή της Τέταρτης Διεθνούς. Αξίζει να αναφερθεί ότι το πρόγραμμα του 27^ου Συνεδρίου αναφέρει τον διαλεχτικό υλισμό μόνο μια φορά, στο κεφάλαιο για τις φυσικές επιστήμες και την τεχνολογία (σελ. 79 της αγγλικής έκδοσης της Μόσχας).

Αλλά ο διαλεχτικός υλισμός ζει και παλεύει στη Σοβιετική Ένωση, το πρώτο κράτος που γεννήθηκε από μια επανάσταση που καθοδηγήθηκε θεωρητικά από τον διαλεχτικό υλισμό. Αυτό που γίνεται τώρα είναι προανάκρουσμα κοσμοϊστορικών εξελίξεων: Ο Γκορμπατσόφ άνοιξε λίγο το καπάκι του καζανιού που βράζει, για να βρει τη δύναμη να αντιμετωπίσει τους γηραλέους γραφειοκράτες του Μπρέζνιεφ. Τα γράμματα που δημοσιεύονται στην «Πράβδα», με παράπονα και κριτικές στη γραφειοκρατία, η ομιλία του Γεφτουσένκο τον Δεκέμβρη του 1985 στην Ένωση Συγγραφέων, όλα αυτά δείχνουν που βρίσκεται η Σοβιετική Ένωση σήμερα. Κάποτε είχαμε πει όταν ξεκίνησε η πάλη ενάντια στη γραφειοκρατία στη Σοβιετική Ένωση, θα ξαναζωντανέψουν όλες οι ιστορικές επαναστατικές μνήμες. Γι’ αυτό σήμερα, η συζήτηση στην ΕΣΣΔ αφορά την Διαθήκη του Λένιν, την πάλη του Λένιν ενάντια στη γραφειοκρατία, το πώς ο ανεπίλεκτος διάδοχος του, ο Στάλιν, τον έθαψε, την τρίτη περίοδο και την βίαιη κολλεχτιβοποίηση, τις Δίκες της Μόσχας, την αποκατάσταση όλων των θυμάτων του Στάλιν και του σταλινισμού.

Πριν το 27^ο Συνέδριο, ο Γκορμπατσόφ υποχρεώθηκε να αποκαταστήσει το θύμα του Στάλιν, Αλεξέϊ Κουζνετσώφ, υπεύθυνο της κομματικής οργάνωσης του Λένινγκραντ τον καιρό του πολέμου που οργάνωσε την άμυνα του Λένινγκραντ ενάντια στους χιτλερικούς. Ήταν πραγματικά πάνδημη η υποστήριξη στην μετονομασία του δρόμου «Αλεξει Κουζνετσώφ» γιατί στα μάτια των μαζών συμβόλιζε την αποκατάσταση όλων εκείνων που υπεράσπισαν ηρωικά την Σοβιετική Ένωση και έπεσαν μετά θύματα του Στάλιν.

Στην ομιλία του Δεκέμβρη 1985, ο Γεφτουσένκο έβαλε για πρώτη φορά έμμεσα το ζήτημα αποκατάστασης του Λ. Τρότσκι. Μιλά για την πάλη του Λένιν ενάντια στη γραφειοκρατία, για το πώς ο Στάλιν καταπάτησε τη Διαθήκη του Λένιν, πως εξοντώθηκαν οι ιδρυτές και οι διοικητές του Κόκκινου Στρατού. Η τελευταία φράση λογοκρίθηκε από την «Λιτερατούρναγια Γκαζέττα» και αναδημοσιεύτηκε στη Δύση… Η ίδια συζήτηση για την «επιστροφή στον Λένιν» έγινε και το 1956 μετά το 20^ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ. Εξάλλου, ένας από τους κυριότερους λόγους επιβολής του μπρεζνιεφικού πάγου ήταν ο φόβος της γραφειοκρατίας γι’ αυτό που αναδυόταν στο κίνημα επιστροφής στον Λένιν.

Τώρα, όμως, η κατάσταση έχει αλλάξει σε παγκόσμια κλίμακα. Τίποτα δεν μπορεί να σταματήσει αυτή τη συζήτηση και την αναμέτρηση της γραφειοκρατίας με την εργατική τάξη και την ιστορία. Ο Γκορμπατσόφ θέλει να είναι ο σωτήρας της γραφειοκρατίας. Αναμφίβολα είναι εχθρός της εργατικής τάξης και της παγκόσμιας επανάστασης. Προσπαθεί να λύσει τις αντιφάσεις στο εσωτερικό με μια κίνηση προς τα δεξιά και στο εξωτερικό με μια κίνηση υπερδεξιά, στην αγκαλιά του Ρίγκαν. Προσπαθεί συμπλησιάζοντας τον ιμπεριαλισμό, με μυστικές διπλωματίες και ανταλλάγματα σε βάρος των επαναστατικών κινημάτων, να εξασφαλίσει μια χαλάρωση των εξοπλισμών που θα ανακουφίσει την οικονομία της χώρας. Ο ιμπεριαλισμός ξέρει ότι μπορεί να στηριχθεί στο σταλινισμό για να αποκαταστήσει την χαμένη για πάντα ισορροπία.

Δεν είναι τυχαίο ότι στις παραμονές του 27^ου Συνεδρίου, ο Ρίγκαν απεύθυνε γράμμα στον Γκορμπατσόφ με τις «προτάσεις» του στο θέμα των πυρηνικών πυραύλων. Προσαρμοσμένο στις ιμπεριαλιστικές πιέσεις (στο κεφάλαιο για τις «εξελίξεις στο μη σοσιαλιστικό κόσμο») το πρόγραμμα του 27^ου Συνεδρίου δεν βλέπει τους επαναστατικούς αγώνες των τελευταίων χρόνων σε καθυστερημένες χώρες και ιμπεριαλιστικές μητροπόλεις. Βλέπει μόνο μαζικά δημοκρατικά κινήματα ειρήνης, και νέες μορφές ταξικής συνεργασίας. Για τη γραφειοκρατία, η διεθνής ταξική πάλη και τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα δεν είναι παρά χαρτιά στο τραπέζι της Γενεύης. Αυτό το ξέρουν καλά οι Παλαιστίνιοι, οι Ιρανικές μάζες, οι Σαντινίστας, οι Φιλιππινέζικες μάζες σήμερα…

Όσο καταρρέει κάθε ισορροπία σε παγκόσμια κλίμακα τόσο η γραφειοκρατία κλιμακώνει τις αντεπαναστατικές της ενέργειες. Το 27^ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ θα επηρεάσει την ταξική πάλη και σε αυτή τη χώρα. Το πρόγραμμα αναφέρεται με θερμά λόγια πολλές φορές στις «φιλειρηνικές» πρωτοβουλίες, όπου συμμετέχει και η κυβέρνηση Παπανδρέου. Ο Γκορμπατσόφ στη διπλωματική του στρατηγική θεωρεί «πολύτιμο σύμμαχο» τον Παπανδρέου με τις προσβάσεις του στην Ουάσιγκτον και την ΕΟΚ. Μετά την επιστροφή του Φλωράκη, από το 27^ο Συνέδριο, θα ακολουθήσει και επίσημα το μορατόριουμ Νο 2. Αυτές είναι οι «βαρυσήμαντες εξελίξεις» στις οποίες αναφερόταν το «Βήμα». Έχει προετοιμαστεί από την επαίσχυντη στάση του ΚΚΕ απέναντι στην κυβέρνηση μετά τα τελευταία οικονομικά μέτρα και τη δολοφονία του Καλτεζά, και τη σύγκρουση του συνδικαλιστικού κινήματος με το βοναπαρτιστικό κράτος. Έρχονται μήνες σκληρής ταξικής πάλης. Η χώρα έχει χρεοκοπήσει – τόσο ο δημόσιος όσο και ο ιδιωτικός τομέας.

Η επιτροπή της ΕΟΚ και του ΔΝΤ έφυγαν την περασμένη βδομάδα από την Ελλάδα, ικανοποιημένες από τα μέτρα που χρησιμοποιεί η κυβέρνηση για να ρίξει την κρίση στις πλάτες των εργαζομένων. Ο φάκελος της Κύπρου που άνοιξε μόλις τώρα στη Βουλή είναι μια απίθανη επιχείρηση αποπροσανατολισμού. Το είχαν ξαναεπιχειρήσει στα τέλη ’82, αρχές ’83 όταν έβγαλαν την εισοδηματική πολιτική και ακολούθησαν οι μαζικές κινητοποιήσεις. Προσπαθούν να στρέψουν την προσοχή των μαζών στο Κυπριακό, γιατί έρχονται πολύ σκληρότερες μέρες. Σε αυτές τις μέρες το σταλινικό ΚΚΕ θα είναι περισσότερο από ποτέ το ρόπαλό τους μέσα στο συνδικαλιστικό κίνημα. Γι’ αυτό ο Τσοχατζόπουλος βρίσκεται στη Μόσχα για το 27^ο Συνέδριο. Εκεί θα γίνει η πραγματική συζήτηση με τον Γκορμπατσόφ για το τι θα κάνει το ΚΚΕ. Για τη σοβιετική γραφειοκρατία η Ελλάδα έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί βρίσκεται σε ένα εύφλεκτο σημείο για την παγκόσμια κατάσταση. Γραμμή του Γκορμπατσόφ είναι η συνένωση των 2 ΚΚΕ μπροστά στην προοπτική μιας κυβέρνησης εθνικής ενότητας με Βοναπάρτη τον Παπανδρέου. Μετά το 27^ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ, το ΚΚΕ θα προχωρήσει σε ακόμα πιο δεξιά στροφή, βαθαίνοντας περισσότερο τη διάσπαση του.

Απευθυνόμαστε σε όλους τους εργάτες και τους αγρότες και τους καλούμε να συσπειρωθούν στο δικό μας κόμμα, στην Τέταρτη Διεθνή, γιατί η γραφειοκρατία δεν μεταρρυθμίζεται αλλά ανατρέπεται από τους ίδιους τους εργάτες με την πολιτική επανάσταση. Κάθε απόπειρα μεταρρύθμισης της γραφειοκρατίας – όπως έδειξε και η εμπειρία Χρουστσόφ – πρώτον, αποδείχνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει αυτομεταρρύθμιση του σταλινισμού και δεύτερο φέρνει την Πολιτική Επανάσταση στο προσκήνιο (όπως έγινε στην Ουγγαρία το 1956, στην Πολωνία το 1970, το 1976, το 1980 και στη Σοβιετική Ένωση τώρα).

Όπως λέει ο Λέων Τρότσκι στο βιβλίο του «Η Ταξική Φύση της Σοβιετικής Ένωσης» «το πρόβλημα της Σοβιετικής Ένωσης όπως και το πρόβλημα της Παγκόσμιας Επανάστασης ανάγεται σε μια και μόνη φόρμουλα: η Τέταρτη Διεθνής». Το μέλλον της Σοβιετικής Ένωσης, όπως και το μέλλον της Παγκόσμιας Επανάστασης εξαρτάται από την οικοδόμηση του παγκόσμιου κόμματος της Σοσιαλιστικής Επανάστασης, που ίδρυσε ο ιδρυτής της Σοβιετικής Ένωσης το 1938 συνεχίζοντας τις καλύτερες επαναστατικές παραδόσεις της Κομιντέρν. Όλη η ιστορική συνέχεια του μαρξισμού αντιπροσωπεύεται μόνο από το κίνημα μας.

Σίγουρα το μέλλον της ΕΣΣΔ δεν θα γραφτεί στο 27^ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ αλλά στους δρόμους της Μόσχας, του Λονδίνου, της Ν. Υόρκης, της Αθήνας, από την παγκόσμια εργατική τάξη, κάτω από τη σημαία της Διεθνούς Επιτροπής της Τέταρτης Διεθνούς. Το μέλλον της Σοβιετικής Ένωσης, όπως και το μέλλον της παγκόσμιας επανάστασης, εξαρτάται από την οικοδόμηση του παγκόσμιου Κόμματος της Σοσιαλιστικής Επανάστασης, που ίδρυσε ο ιδρυτής της Σοβιετικής Ένωσης το 1938 συνεχίζοντας τις καλύτερες επαναστατικές παραδόσεις της Κομιντέρν. Όλη η ιστορική συνέχεια του μαρξισμού αντιπροσωπεύεται μόνο από το κίνημα μας.