Το επαναστατικό κίνημα της εργατικής τάξης

Το επαναστατικό κίνημα στην Ευρώπη καί στη Ρωσία από τις αρχές του 19ου αιώνα, η Οκτωβριανή Επανάσταση, ο Τρότσκι και η αριστερή αντιπολίτευση, ο τροτσκισμός στην Ελλάδα και ο Α. Στίνας στον αγώνα για την ελεύθερη και αυτόνομη σοσιαλιστική κοινωνία. Ένα Αφιέρωμα του ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΑΦΕΝΕΙΟΥ γραμμένο από τον Ανδρέα Αγγελακόπουλο. Ευγενική προσφορά από την Ιστοσελίδα ΜΕΤΑ-ΘΕΣΕΙΣ.

5^ον ΜΕΡΟΣ

 Προηγούμενο

3. ΄Ιδρυση και τύχη της 4ης Διεθνούς

3(α) Στο εξωτερικό

Την 3η Σεπτεμβρίου 1938 "κάπου στην Ελβετία" συνήλθε το Ιδρυτικό Συνέδριο της 4ης Διεθνούς με συμμετοχή 30 αντιπροσώπων από τα διάφορα τροτσκιστικά κόμματα, ομάδες και οργανώσεις, από ΗΠΑ, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, ΕΣΣΔ, Ιταλία, Πολωνία, Βέλγιο, Ολλανδία, Ελλάδα, Ν. Αμερική. Το ιδρυτικό κείμενο είναι και πάλι γραμμένο από τον Τρότσκι με τίτλο "Η θανάσιμη αγωνία του καπιταλισμού και τα καθήκοντα της 4ης Διεθνούς", που έγινε γνωστό ως "Μεταβατικό Πρόγραμμα".

Συγκροτείται Διεθνής Γραμματεία με έδρα το Παρίσι. Η Ελλάδα εκπροσωπείται από τους Γεώργιο Βιτσώρη, εκ μέρους της "Κομμουνιστικής Διεθνιστικής ΄Ενωσης Ελλάδος (ΚΔΕΕ)" και το Μιχαήλ Ράπτη ( Πάμπλο-Σπέρο) εκ μέρους της "Ενιαίας Οργάνωσης Κομμουνιστών-Διεθνιστών Ελλάδος". Με ειδική απόφαση αυτές οι δυο οργανώσεις ενοποιούνται με ονομασία "Επαναστατική Σοσιαλιστική Οργάνωση" (Ελληνικό Τμήμα της 4ης Διεθνούς). Η ενοποίηση όμως αυτή ποτέ δεν λειτούργησε.

΄Οπως είναι φυσικό και αναμενόμενο, στη Διεθνή Γραμματεία διείσδυσαν αμέσως σχεδόν σταλινικοί πράκτορες. Οι πιο γνωστοί: Ομπίν ή Μιλ και οι Σενίν ή Σομπλ και Βελ ή Σόμπλεν. Οι δυο τελευταίοι είναι οι αδελφοί Σομπολεβίτσιους, Λιθουανοί, που τη δεκαετία του 1950 συνελήφθησαν στις ΗΠΑ ως κατάσκοποι. Ο Σενίν έγινε υπεύθυνος για την Ελλάδα, όπου στη συνέχεια ήρθε, έμαθε και πρόδωσε τα πάντα, την ίδια εποχή που στο ΚΚΕ εγκαθίστατο ο Ζαχαριάδης σαν "αρχηγός", όπως σημειώσαμε ήδη. Αργότερα απεδείχθη ότι με τον αδελφό του συνεργάστηκαν με το δίκτυο που δολοφόνησε τον Τρότσκι. ΄Ενας άλλος πράκτορας στρατολογήθηκε από τη NKWD στο Παρίσι, ο Μαρκ Ζμπορόφσκι. Αυτός οργάνωσε την κλοπή των αρχείων του Τρότσκι από το ΄Ιδρυμα Νικολάγιεφσκι στο Παρίσι, τη δολοφονία του γιου του Τρότσκι, Λεόν Σέντοφ, σε κλινική στο Παρίσι, των γραμματέων του ΄Ερβιν Βολφ και Ρούντολφ Κλέμεντ και τη δολοφονία του στρατηγού της GPU Ιγνάτιου Ράις που αυτομόλησε και ήρθε σε επαφή με την αριστερή αντιπολίτευση, όπως επίσης σημειώνουμε κατωτέρω.

Με τον πόλεμο, η Γραμματεία μεταφέρθηκε στις ΗΠΑ. Στην κατεχόμενη Γαλλία έμεινε ένα τριμελές γραφείο -- προσωρινή γραμματεία -- στο οποίο η πρώτη εuρωπαϊκή συνδιάσκεψη της 4ης Διεθνούς, το 1942, εξέλεξε τους Μαρσέλ Ικ, Βίντελιν και Μ. Ράπτη-Πάμπλο. Οι δύο πρώτοι εξοντώθηκαν από τη Γκεστάπο και έτσι ο Πάμπλο απέμεινε ως γραμματέας της 4ης Διεθνούς μετά τον πόλεμο.

1953: Σχίσμα στην 4η Διεθνή. Αιτία η προοπτική που προβάλλει ο Πάμπλο για τη μεταπολεμική εποχή. Υποτίθεται ότι είχαμε έναν ισχυροποιημένο αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και μια ισχυροποιημένη γραφειοκρατία (ΕΣΣΔ), σε κατάσταση επαπειλούμενoυ τρίτου παγκοσμίου πολέμου. Υπό την πίεση των "μαζώv", η γραφειοκρατία μπορούσε να αναγκαστεί να κάνει επαναστατικά βήματα, με αποτέλεσμα την παρουσία ίσως για αιώνες εκφυλισμένων "εργατικών κρατών". Οι επαναστάτες έπρεπε να στραφούν σε έναν "βαθύ εισοδισμό" -- sui generis τον είπαν -- ώστε να προωθηθεί αυτή η διαδικασία. Φραξιονισμοί και τακτικισμοί του Πάμπλο διέσπασαν πρώτα το γαλλικό τμήμα, μετά προκάλεσαν την αντίδραση διεθνώς. Ο Κάνον (ΗΠΑ) απηύθυνε ανοικτό γράμμα προς όλες τις τροτσκιστικές οργανώσεις, με τίτλο "Στην Υπεράσπιση του τροτσκισμού". ΄Ετσι συγκροτήθηκε η Διεθνής Επιτροπή της Τετάρτης Διεθνούς (ΔΕΤΔ).

Τα κατορθώματα και οι μανούβρες των παμπλικών είναι ατέλειωτα, με χαρακτηριστική περίπτωση την υποστήριξη του Lanka Sama Samaja Party στηv κυβέρνηση Μπανταρανάικε στην Σρι Λάνκα (Κεϋλάνη) που διέταξε τη σφαγή όλων των τροτσκιστών της χώρας. Το 1963 το αμερικανικό κόμμα επανενώνεται με τους παμπλικούς σε μια "ενότητα" χωρίς αρχές, σχηματίζοντας την Ενιαία Γραμματεία της 4ης Διεθνούς. Στη Διεθνή Επιτροπή της 4ης Διεθνούς, ηγετική δύναμη είναι η βρετανική Σοσιαλιστική Εργατική ΄Ενωση (SLL) υπό την ηγεσία του Τζέρι Χίλι. Είναι η μόνη οργάνωση που είχε κέρδη από την κρίση των ΚΚ μετά τη "μυστική ομιλία" τou Χροuτσωφ το 1956. Το 1964 κέρδισε σε συνέδριο ολόκληρη τη νεολαία του Εργατικού Κόμματος. Στα τέλη της δεκαετίας του '60 η εφημερίδα της "Εργατικός Τύπος" έγινε καθημερινή. Στις αρxες της δεκαετίας τoυ '70 μετονομάστηκε σε Εργατικό Επαναστατικό Κόμμα (WRP) με καθημερινή εφημερίδα το "NewsLine".

Μετά την εμπειρία του1968, αναδύθηκαν σημαντικά πολιτικά και μεθοδολογικά προβλήματα που κατέληξαν σε σχίσμα με το γαλλικό τμήμα της ΔΕΤΔ, την Organisation Commununiste Internationaliste (OCI), το 1972. ΄Εχει σημασία διότι γύρω από αυτά τα ζητήματα η ΔΕΤΔ ανασυντάχθηκε διεθνώς. Aυτή ήταν η βάση τou σχηματισμού τoυ ελληνικού της τμήματος στη μεταχουντική περίοδο. Η ΔΕΤΔ είχε τώρα τμήματα στη Βρετανία, στην Ιρλανδία, στη Γερμανία, στην Ισπανία, στην Πορτογαλία, στην Ελλάδα, στη Σρι Λάνκα, στην Αυστραλία, στο Περού, και πολιτικά αλληλέγγυες οργανώσεις στις ΗΠΑ και τον Καναδά (η αμερικανική νομοθεσία απαγορεύει την οργανωτική σύνδεση με διεθνείς οργανώσεις).

Διεθνείς δραστηριότητες: α) Η έρευνα "Ζητήματα Ασφάλειας και η ΤΔ", με υλικό που δημοσιοποιήθηκε στις ΗΠΑ μετά το Γουότεργκεϊτ. Αποκαλύψεις για το δίκτυο που δολοφόνησε τον Τρότσκι και για τη δράση πρακτόρων μέσα στο αμερικανικό κόμμα. β) Οργάνωση πορειών στην Ιταλία, Γαλλία, Γερμανία, Βέλγιο, Βρετανία κατά της ΕΟΚ και υπέρ των Ενωμένων Σοσιαλιστικών Πολιτειών της Ευρώπης, από το 1977 έως το 1980. γ) Λειτουργία από το 1975 έως το 1985 ενός σχολείου στελεχών στην Αγγλία, με την ευθύνη του Χίλι. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: Μια μαρξιστική ανάλυση της οικονομικής κρίσης μετά την κατάργηση των συμφωνιών του Μπρέτον Γουντς από το Νίξον το 1971, η προσπάθεια για προοπτικές σ' αυτή τη βάση, η πάλη κατά του προπαγανδισμού των μικρών κύκλων. Επίσης, σχέσεις με εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα, ιδιαίτερα με την PLΟ. 

Προβλήματα: Μετά το τέλος της απεργίας των ανθρακωρύχων στη Βρετανία, με το θατσερισμό και βαθιές κοινωνικές ανακατατάξεις, υπήρξαν εσωτερικές συγκρούσεις που οδήγησαν σε αλλεπάλληλα σχίσματα. Ρόλο έπαιξε και η δράση πρακτόρων. Η ιστορία αυτή μένει να γραφτεί σε όλες τις πτυχές της. Το γεγονός είναι ότι στη ΔΕΤΔ σχηματίστηκε ένα μέτωπο με στόχο την πολιτική εξόντωση του Χίλι. Το 1985-86, η ΔΕΤΔ απέμεινε με μια ομάδα γύρω από τον Χίλι (ηγετικό ρόλο έπαιζαν έκτοτε οι Βανέσα και Κόριν Ρέντγκρεϊβ) στη Βρετανία, ολόκληρο το ισπανικό και ολόκληρο το ελληνικό τμήμα. Με την περεστρόικα αναδύθηκαν νέα προβλήματα. Το 1989 το ελληνικό τμήμα διασπάστηκε. Αιτία οι διαφορετικές εκτιμήσεις για τα γεγονότα στην ΕΣΣΔ. Η ΔΕΤΔ είχε τη θέση ότι η περεστρόικα είναι η μορφή στην εποχή μας της πολιτικής επανάστασης κατά της γραφειοκρατίας. Το 1989 ο Χίλι πέθανε. Η ΔΕΤΔ ανέπτυξε σημαντικές επαφές στην ΕΣΣΔ με ιστορικούς που μελετούσαν τα μέχρι πρόσφατα απόρρητα αρχεία, με κοινωνικές οργανώσεις που εργάζονταν για την αποκατάσταση των θυμάτων του σταλινισμού, καλλιτέχνες, συγγραφείς κλπ. Σχηματίστηκε η διεθνής "΄Ενωση Συμπόσιο για την Αποκατάσταση της Ιστορικής Αλήθειας" που οργάνωσε συνέδρια στο Λονδίνο, την Αθήνα και τη Βαρκελώνη από το 1990 έως το 1992. Μετά τον τερματισμό της περεστρόικα και τη διάλυση της ΕΣΣΔ ανέκυψαν νέα προβλήματα προσανατολισμού. Η ΔΕΤΔ τώρα δεν υπάρχει με την προηγούμενη μορφή της. Μόνον μικρές ομάδες που πελαγοδρομούν και σκόρπια άτομα που προβληματίζονται ή έπαψαν και να προβληματίζονται.

3(β) Στην Ελλάδα

Η τύχη των ομάδων και των σχηματισμών των οπαδών του Τρότσκι και της 4ης Διεθνούς στην Ελλάδα, από τη στιγμή της επιβολής της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936 και εν συνεχεία από την ίδρυση της 4ης Διεθνούς τον Σεπτέμβριο του 1938, εξιστορείται σύντομα στο κεφάλαιο Δ΄ του παρόντος άρθρου, το οποίο αναφέρεται κυρίως στη δράση του Α. Στίνα και της ομάδας του στον αγώνα για μια ελεύθερη και αυτόνομη σοσιαλιστική κοινωνία.

4. Η δολοφονία του Τρότσκι

΄Οπως αναφέραμε ήδη, κατόπιν άδειας εισόδου και παραμονής στο Μεξικό, που ο πρόεδρός του στρατηγός Λάζαρος Καρτένα παραχώρησε στον Τρότσκι, αυτός και η σύζυγος τους Ναταλία Σέντοβα επιβιβάστηκαν στις αρχές Δεκεμβρίου 1936 σ' ένα νορβηγικό τάνκερ και ύστερα από ένα κουραστικό ταξίδι, εγκαταλείποντας οριστικά την Ευρώπη, έφτασαν στις 9 Ιανουαρίου 1937 στο μεξικανικό λιμάνι Ταμπίκο. Εκεί τους υποδέχτηκαν πολύ φιλικά οι μεξικανικές αρχές, δημοσιογράφοι και πολύς κόσμος, καθώς και η γυναίκα του φίλου τους ζωγράφου Ντιέγκο Ριβέρα, Φρίντα Κάλο. Με ειδική αμαξοστοιχία, που διέθεσε η μεξικανική κυβέρνηση έφθασαν στο Μέξικο Σίτυ και από κει με αυτοκίνητο πήγαν σε ένα προάστιο, όπου επρόκειτο να φιλοξενηθούν προσωρινά από το φιλικό τους ζεύγος. «Σε ένα γαλάζιο σπίτι, μια έπαυλη κατάφυτη με δροσερές αίθουσες, με συλλογές από προκολομβιανά αντικείμενα τέχνης και άφθονους πίνακες», όπως έγραφε αργότερα η Ναταλία Σέντοβα.

Στο μεταξύ, στο εσωτερικό της ΕΣΣΔ ξεσπά με διαταγή του Στάλιν μια άνευ προηγουμένου "αντιτροσκιστική εκστρατεία" με επικεφαλής τους πιο γνωστούς συγγραφείς της χώρας, μεταξύ των οποίων ο Γκόρκι, ο Σολόχωφ, ο΄Ερεμπουργκ κλπ., οι οποίοι "απαιτούν: από την κυβέρνηση την άμεση θανάτωση του "λυσσασμένου σκύλου Τρότσκι", στην οποία αμέσως μετέχουν και οι εξέχοντες σταλινικοί διανοούμενοι της δυτικής Ευρώπης Ντράιζερ, Φόυχτβανγκερ κλπ. με επικεφαλής το διάσημο Γάλλο πεζογράφο Ανρί Μπαρμπύς και τον εξίσου διάσημο Γάλλο ποιητή Αντρέ Αραγκόν, με το ίδιο παρανοϊκό και επαίσχυντο μίσος.

Μόλις πέντε εβδομάδες από την άφιξή του στο Μεξικό, ο Τρότσκι πληροφορείται ότι ο μεγαλύτερος γιός του Λέων Σεντόφ, ο μόνος επιζών πλέον από τα τέσσερα παιδιά του, πέθανε ξαφνικά στις 16 Φεβρουαρίου 1937 σε μια κλινική στο Παρίσι, αφού είχε υποστεί επιτυχώς εγχείρηση σκωληκοειδίτιδος, κάτω από "μυστηριώδεις συνθήκες" που όμως καθόλου μυστηριώδεις δεν ήταν, αφού σταλινικοί πράκτορες και ανώτερα στελέχη του Κ.Κ. Γαλλίας οργάνωσαν και εκτέλεσαν με άκρα μυστικότητα και αποτελεσματικότητα ένα ακόμη αποτρόπαιο έγκλημα εις βάρος του Τρότσκι, εντελώς "φυσικό" μέσα στο κλίμα της επικρατούσης τότε αντιτροτσκιστικής υστερίας, δηλητηριάζοντας τον εις ανάρρωσιν ασθενή. Φυσικά, η υπόθεση αυτή αποσιωποιήθηκε οριστικά χωρίς καμία ανακριτική η δικαστική παρέμβαση, βοηθούσης και της τότε γαλλικής κυβέρνησης του "Λαϊκού Μετώπου" που με τις σταλινικές "ευλογίες" διέλυσε κυριολεκτικά τη Γαλλία και την οδήγησε στην επαίσχυντη ήττα του 1940 με τις γνωστές τραγικές συνέπειες. Κατά παρόμοιο τρόπο και σχεδόν συγχρόνως, δολοφονήθηκαν και δυο παλαιοί και πιστοί στον Τρότσκι γραμματείς, στο Παρίσι ο Ρούντολφ Κλέμεντ και στη Βαρκελώνη ο ΄Ερβιν Βολφ.

Το πλήγμα ήταν βαρύτατο και με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία του ζεύγους και ιδίως του Λέοντα, ο οποίος πλέον έβλεπε καθαρά ότι ήταν ένας "νεκρός επ' αδεία", όπως έλεγε. Το Μάρτιο του 1939 αγόρασε στο προάστιο Κογιοάκαν ένα σπίτι, το οποίο αμέσως μετέτρεψε με συμβουλές και υποδείξεις της αστυνομίας σε απόρθητο φρούριο, ελέγχοντας αυστηρά την προσέλευση και τη συμπεριφορά και των πιο στενών συνεργατών του περιστοιχιζόμενος από μεγάλο αριθμό ένοπλων φρουρών και σωματοφυλάκων, αλλά και από συνεχή αστυνομική προστασία. Παρά ταύτα, από την αρχή της εγκατάστασής του στο "φρούριο" οι άνθρωποί του έβλεπαν αγνώστους να περιδιαβαίνουν συχνά γύρω από αυτό. Οι πράκτορες της μετονομασθείσης από GPU μυστικής αστυνομίας του Στάλιν σε NKWD είχαν ασφαλώς πληροφορηθεί ότι ο Τρότσκι είχε τελειώσει ήδη τη συγγραφή μιας βιογραφίας του Στάλιν με τίτλο "Στάλιν", την οποία θα εξέδιδε ο αμερικανικός εκδοτικός οίκος "Harper" με πληθώρα άριστα τεκμηριωμένων αποδείξεων, πληροφοριών και καταγγελιών, σχετικών με τη "δράση" του βιογραφούμενου, που θα προκαλούσαν πάταγο στη διεθνή κοινή γνώμη και που η κυκλοφορία της θα έπρεπε με κάθε τρόπο να εμποδιστεί.

Κουρασμένος πολύ, ψυχικά και σωματικά, στις 27 Φεβρουαρίου 1940, ο Τρότσκι γράφει τη διαθήκη του, σε μια προσθήκη της οποίας κάνει σαφή υπαινιγμό για αυτοκτονία! Κατά τα μέσα Απριλίου του αυτού έτους, 1939, ο μόνος επιζών πλέον απόγονος του Τρότσκι, ο μικρός εγγονός του Λέβα Βολκόφ, γιός της ήδη δολοφονημένης κόρης του Ζιναΐδας, που έμενε στο Παρίσι με το θείο του, τον πρωτότοκο γιο του Λέοντα Σεντόφ, δολοφονηθέντα κι αυτόν στη συνέχεια, όπως σημειώσαμε ανωτέρω, έφτασε στο Κογιοάκαν, σώος κατόπιν πολλών προφυλάξεων, συνοδευόμενος από Γάλλους οπαδούς και φίλους του παππού του.

Στις 24 Μαΐου όμως συμβαίνει κάτι το απίστευτο: Την αυγή, μια καλά οπλισμένη συμμορία με την καθοδήγηση του ζωγράφου Σιγκουέιρος, εξέχοντος μέλους του μεξικάνικου Κ.Κ., επιτίθεται εναντίον του σπιτιού του Τρότσκι, σύμφωνα με ένα άριστα καταστρωμένο σχέδιο. Ορισμένοι από τους επιτιθέμενους φορούσαν στολές αστυνομικών και έτσι πέτυχαν εύκολα να εξουδετερώσουν το αστυνομικό απόσπασμα που φρουρούσε το σπίτι, έξω από τη μάντρα του. Μετά με κάποιο τέχνασμα, κατάφεραν να ανοίξουν την πόρτα του γκαράζ και αμέσως κινήθηκαν μέσα στον εσωτερικό περίβολο, με πλήρη γνώση όλων των λεπτομερειών των διαφόρων μερών του σπιτιού. Μερικοί, ακροβολισμένοι πίσω από δέντρα του κήπου, άδειαζαν τα αυτόματά τους με ρυθμικές ομοβροντίες, κατά των παραθύρων των δωματίων για να σκοτώσουν τους ενοίκους. Ο Τρότσκι και οι φρουροί του βρέθηκαν έτσι σε πλήρη απομόνωση και αμηχανία, αιφνιδιασμένοι. Ο μικρός εγγονός έβγαλε μια φωνή, τραυματισμένος ευτυχώς ελαφρά από τους πυροβολισμούς, ενώ ο Τρότσκι και η Ναταλία κατάφεραν να πέσουν κάτω, ξαπλωτοί σε μια γωνία του δωματίου όπου βρέθηκαν, χωρίς οι σφαίρες που έπεφταν από διάφορες κατευθύνσεις να τους πετύχουν. Οι τοίχοι του δωματίου βρέθηκαν γεμάτοι από τα σημάδια των βλημάτων, καθώς και τα κρεβάτια, τα στρώματα και τα μαξιλάρια. Αστυνομικοί και δημοσιογράφοι έφτασαν σχεδόν αμέσως μόλις μαθεύτηκε το γεγονός, αλλά και από τους κρότους των πυροβολισμών. Η συμμορία όμως μπόρεσε να φύγει ανενόχλητη, παρ' όλο που η κίνησή της μέσα στη νύχτα θα έπρεπε να προκαλέσει υποψίες. Οι εφημερίδες δημοσίευσαν φωτογραφίες και περιγραφές που προκάλεσαν αναστάτωση στην κοινή γνώμη.

Οι πράκτορες της ΝΚWD, μετά το φιάσκο, προσπάθησαν στην αρχή να διαψεύσουν την είδηση, μετά όμως ισχυρίστηκαν ότι η επίθεση ήταν εικονική, οργανωμένη από τον ίδιο τον Τρότσκι, για λόγους προπαγάνδας και αντιπερισπασμού. Το περίεργο είναι ότι οι αστυνομικές και στη συνέχεια οι δικαστικές αρχές, από τις ανακρίσεις που έκαναν και προς γενική κατάπληξη προσανατολίσθηκαν προς την εκδοχή της "προσποιητής επίθεσης" και μάλιστα συνέλαβαν και φυλάκισαν σαν ενόχους αυτής της "σκευωρίας" τους δύο γραμματείς τους Τρότσκι. Είναι βέβαια φανερό ότι οι πράκτορες του Στάλιν, μετά την απροσδόκητη αποτυχία τους να δολοφονήσουν επιτέλους τον Τρότσκι, προσπάθησαν να τον ενοχοποιήσουν, καθώς και τους συνεργάτες του, για να πετύχουν την απέλασή τους και ίσως την παράδοσή τους στα χέρια της NKWD.

Μπροστά σ' αυτή την κατάσταση, ο Τρότσκι, αναγκάστηκε, τρεις μέρες μετά την αποτυχούσα απόπειρα να γράψει και να απευθύνει προς τον υπουργό των Εξωτερικών, το Γενικό Εισαγγελέα και το διευθυντή της Αστυνομίας του κράτους του Μεξικού μια εμπεριστατωμένη επιστολή, τονίζοντας ότι είναι αναμφίβολο ότι μόνο το Κρεμλίνο μπορούσε να είναι ο εμπνευστής και ο εκτελεστής αυτού του εγκλήματος, που δεν ήταν παρά ένα επεισόδιο μέσα στην ατελείωτη σειρά των εγκλημάτων που από χρόνια ήδη και σχεδόν αδιάκοπα διαπράττει εναντίον του, της οικογένειάς του, του περιβάλλοντός του και των πραγματικών ή και των εικαζομένων οπαδών του. Στην ίδια επιστολή αναφέρει ακόμη ότι ο εκ των αρχηγών της GPU Ιγνάτιος Ράις δολοφονήθηκε στην Ελβετία από υφισταμένους του πράκτορές της κατ' εντολή του Στάλιν μόλις αυτός έμαθε ότι εκφράστηκε δημόσια υπέρ της ορθότητας των απόψεων του Τρότσκι, όπως επίσημα διαπιστώθηκε από τη γαλλική αστυνομία, αλλά και από τις ελβετικές δικαστικές αρχές, καθώς και ότι οι ίδιοι πράκτορες οργάνωσαν τη δολοφονία του γιού του στο Παρίσι, διέρρηξαν στις 7 Νοεμβρίου 1936 το επιστημονικό "΄Ιδρυμα Νικολάγιεφσκι" πάλι στο Παρίσι και έκλεψαν ένα μεγάλο μέρος από το εκεί νόμιμα φυλασσόμενο αρχείο του και τέλος δολοφόνησαν τον έμπιστο γραμματέα του Ρούντολφ Κλέμεντ, όπως προαναφέρθηκε.

Ακόμη ο Τρότσκι ανέφερε ότι βάσει μυστικού πρωτοκόλλου, που υπογράφηκε στη Μόσχα τον Αύγουστο 1939 μαζί με το περιβόητο σύμφωνο Μολότωφ - Ρίμπεντροπ περί μη επιθέσεως μεταξύ ΕΣΣΔ και ναζιστικής Γερμανίας, συμφωνήθηκε και η στενή συνεργασία των μυστικών υπηρεσιών ασφαλείας των δύο συμβληθέντων μερών (NKWD και GESTAPO) που είχε σαν μια από τις άμεσες συνέπειες την οργάνωση της σκευωρίας για την εξόντωση του στρατάρχη Τουχατσέφσκι και των επιτελών του, όπως επίσης προαναφέρθηκε, και κατέληξε να κατονομάσει σαν οργανωτή και επί κεφαλής της δολοφονικής απόπειρας εναντίον του το σταλινικό "αγωνιστή" Νταβίντ Αλφάρο Σιγκουέιρος, τη σύλληψη και την ανάκριση του οποίου ζήτησε. Ο Σιγκουέιρος, όπως άλλωστε ήταν αναμενόμενο, συνελήφθη στις 4 Οκτωβρίου 1940, δηλαδή "κατόπιν εορτής", αφού στις 20 Αυγούστου του ιδίου έτους ο Τρότσκι είχε δολοφονηθεί, αφέθη ελεύθερος με εγγύηση, έφυγε στο εξωτερικό και όταν επέστρεψε δεν παρεπέμφθη σε δίκη γιατι όλη η σχηματισθείσα εναντίον του δικογραφία είχε "μυστηριωδώς" εξαφανιστεί. ΄Ετσι, ο λαμπρός αυτός ήρωας, αλλά και οι συναυτουργοί και συνεργοί του, δεν τιμωρήθηκαν όχι μόνο για το πρώτο και γνωστό κατόρθωμά τους αλλά ούτε και για το επόμενο πραγματικό έγκλημά τους: Αυτός και η συμμορία του, φεύγοντας από το σπίτι του Τρότσκι, πήραν μαζί τους δια της βίας ένα σωματοφύλακά του που ξεγέλασαν και τους άφησε να μπουν στο σπίτι και του οποίου τα ίχνη στάθηκε αδύνατο να βρεθούν επί ένα μήνα μετά, παρά τις σύντονες έρευνες που επακολούθησαν και που τελικά το πτώμα του ανακαλύφθηκε στις 25 Ιουνίου 1940 σκεπασμένο με ασβέστη σ' ένα ερειπωμένο σπίτι του Ντεζιέρτο Ντε Λος Λεόνες (Ερήμου των Λιονταριών). (27)

΄Ενα πράγμα μόνο δεν μπορούσε να προαισθανθεί ο τόσο δύσπιστος Τρότσκι: ΄Οτι ήδη ο δολοφόνος του κυκλοφορούσε μέσα στο τόσο αυστηρά φρουρούμενο σπίτι του, στη γωνία των οδών Βίνερ και Μορέλος και ότι μόνο την ευνοϊκή ευκιαρία περίμενε για να τελέσει την "πράξη" του.

Στο μεταξύ, ένθερμοι Αμερικανοί οπαδοί του Τρότσκι άρχισαν μια μεγάλη προσπάθεια για να ενισχύσουν ακόμη την ασφάλεια του σπιτιού του: Τοποθέτησαν θωρακισμένα εξώφυλλα σε παράθυρα και πόρτες, ισχυρό προστατευτικό συρματόπλεγμα σε όλους τους εξωτερικούς τοίχους που υπερύψωσαν, κατασκεύασαν μεγάλο ειδικό καταφύγιο και ειδικό ηλεκτρικό σύστημα αυτόματου συναγερμού, ενίσχυσαν τους φρουρούς με νέους άνδρες και βαρύτερο οπλισμό!

΄Ηδη από αρκετό καιρό, ο ανώτατος Διοικητής του "Ειδικού Τμήματος Τρότσκι" της NKWD και ιθύνων νους όλων των ενεργειών της για την δολοφονία του Τρότσκι, στρατηγός Λέονιντ ΄Αϊτινγκον, υπό το ψευδώνυμο δρ. Γρηγόρι Ραμπίνοβιτς, είχε εγκατασταθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες με έδρα τη Νέα Υόρκη, σαν εκπρόσωπος του σοβιετικού Ερυθρού Σταυρού, από τις αρχές όμως του 1940 κατοικούσε κατα συχνά διαστήματα σε μια βίλλα πολύ κοντά στο σπίτι του Τρότσκι στο Κογιοάκαν, εμφανιζόμενος και σαν διακεκριμένος διπλωμάτης, αφοσιωμένος απολύτως στην ιουδαϊκή θρησκευτική του πίστη και στην "καθαρά ανθρωπιστική του αποστολή". Η δραστηριότητα των σοβιετικών μυστικών υπηρεσιών ασφαλείας δικτυώνονταν ακόμη και στην Αμερική υπό την ηγεσία του ΄Αϊτινγκον με πρώτο θύμα τον αντισταλινικό Ρώσο στρατηγό Κριβίτσκυ, ο οποίος, αφού εγκατέλειψε τη Γαλλία, όπου είχε καταφύγει δραπετεύοντας από την ΕΣΣΔ από το φόβο των εκεί σταλινικών πρακτόρων και κατέφυγε το 1940 στην Νέα Υόρκη, βρέθηκε σε λίγο δολοφονημένος στο δωμάτιο του ξενοδοχείου του.

Κατά την διάρκεια της ισχύος του σοβιετικού-ναζιστικού συμφώνου, η GESTAPO βοήθησε πολύ αποτελεσματικά στη σύλληψη και στη δολοφονία πολλών φυγάδων αντισταλινικών κομμουνιστών, το ίδιο όμως έκαναν και οι υπηρεσίες άλλων ευρωπαϊκών κρατών, σε τρόπο ώστε οι "εκκαθαρισθέντες" να ανέλθουν σε πολλές χιλιάδες. Εξαίρετη ευκαιρία στην επιτυχία του "έργου" αυτού όμως στάθηκε και ο εμφύλιος ισπανικός πόλεμος των ετών 1936-1939, αφού ο Στάλιν έστειλε πολυάριθμους επικριτές του από την ΕΣΣΔ ως "εθελοντές" για να πολεμήσουν κατά του φασισμού του Φράνκο, οι περισσότεροι από τους οποίους όμως "έπεσαν ηρωικώς" ή εκτελέστηκαν στην Ισπανία σαν "πράκτορες" του Φράνκο, αφού το εκεί μυστικό κλιμάκιο της NKWD είχε από την αρχή στα χέρια του όλες τις πληροφορίες όχι μόνο για το "ποιόν" των Ρώσων "εθελοντών", αλλά και όλων σχεδόν των εθελοντών που έφταναν από τις ξένες χώρες. Ως εκτελεστικά όργανα αυτών των φρικτών εγκλημάτων χρησιμοποιήθηκαν όχι μόνο πράκτορες της NKWD, αλλά και ξένοι "κομμουνιστές", Γάλλοι, Γερμανοί, αλλά κυρίως Ισπανοί, οι διακριθέντες δε απ' αυτούς τους επαγγελματίες δολοφόνους, μετά την κατάρρευση των δημοκρατικών και την τελική νίκη του Φράνκο, επέστρεψαν ή οδηγήθηκαν στην ΕΣΣΔ, όπου φοίτησαν σε ειδικές σχολές, "για να τελειοποιηθούν"! ΄Ενας από αυτούς τους "επιλέκτους" ήταν και ο Ισπανός υπήκοος Ραμόν ντελ Ρίο Μερκαντέρ, τρίτος γιος του Πάμπλο Μερκαντέρ, γεννημένου στην Βαρκελώνη το 1884, και της Ισπανίδας πράκτορος της NKWD Καριντάντ ντελ Ρίο Χερνάντεζ, γεννημένης στο Σαντιάγκο της Κούβας το 1892, γεννηθείς στη Βαρκελώνη την 7 Φεβρουαρίου 1914, ο μέλλων δολοφόνος του Τρότσκι (28).

΄Οπως προαναφέραμε, ο επικεφαλής των πρακτόρων της ΝΚWD στη Νέα Υόρκη, ΄Αϊτινγκον, είχε ήδη καταστρώσει επιμελώς το σχέδιο να μεταφέρει έναν "ειδικό" δολοφόνο στην Αμερική και να τον εισαγάγει στους εκεί τροτσκικούς κύκλους μυστικά και αθόρυβα, συνδέοντας το αμερικανικό Κομμουνιστικό Κόμμα με τους πράκτορές του, πράγμα που ανέλαβε ο αρχισυντάκτης της καθημερινής εφημερίδας του κόμματος, Λούι Μπουντέντς, παρέχοντας όλες τις πληροφορίες για την τροτσκική οργάνωση και τα μέλη της. Μάθανε έτσι ότι μια νεαρή τροτσκίστρια από τη Νέα Υόρκη, η Σύλβια Αγγέλοφ, που η αδελφή της ήταν για λίγο καιρό στη γραμματεία του Τρότσκι στο Κογιοάκαν, θα ταξίδευε για τη Γαλλία το 1939. Τη στιγμή της αναχώρησης, της παρουσίασαν "καταλλήλως" ένα συνοδό στο ταξίδι της, που θα φρόντιζε και για την εγκατάστασή της στη Γαλλία. ΄Ετσι η νέα βρέθηκε μαζί με έναν άνθρωπο που χωρίς να είναι οπαδός του Τρότσκι, ήταν πολύ συμπαθητικός και πρόθυμος να τη συντροφέψει και να τη βοηθήσει, λέγοντάς της ότι είναι καναδικής καταγωγής και υπηκοότητας, ονόματι Φρανκ Τζάκσον.

Μεταξύ των δύο νέων δημιουργήθηκαν αισθηματικές σχέσεις που σταθεροποίηθηκαν έναν ολόκληρο χρόνο στη Γαλλία. Το πλησίασμα του πολέμου επέσπευσε την επιστροφή της Σύλβια στην Αμερική, όπου συναντήθηκε και πάλι λίγο αργότερα με τον Τζάκσον. Αυτός της εξήγησε ότι θα πήγαινε να εργαστεί μαζί με έναν επιχειρηματία, οικογενειακό τους φίλο, που θα εγκαθίστατο στο Μεξικό, που ήταν κέντρο κατάλληλο για εμπορικές συναλλαγές κατά τη διάρκεια του πολέμου. Η Σύλβια εργαζόταν στη Νέα Υόρκη, παίρνοντας όμως μια μακρόχρονη άδεια πήγε στο Μεξικό. Στη Νέα Υόρκη είχε πάρει μέρος στις συζητήσεις που γίνονταν στο εκεί τροτσκιστικό κόμμα με θέμα τον πόλεμο, τα εσωτερικά προβλήματα της ΕΣΣΔ και τέλος πάνω στο καθήκον των "κομμουνιστών" γενικώς να υπερασπίσουν την ΕΣΣΔ σε περίπτωση επίθεσης εναντίον τους από τους ναζί. Πήγε φυσικά στο Κογιοάκαν όπου δέχτηκε τις φιλικές επικρίσεις του Τρότσκι για τις "ρεβιζιονιστικές" κατ' αυτόν ιδέες της.

Ο Τζακσον δεν βιαζόταν να πλησιάσει το σπίτι του Τρότσκι. Είχε όμως εγκαταστήσει τη φίλη του Σύλβια σ' ένα άνετο διαμέρισμα στο Κογιοάκαν θέτοντας στη διάθεσή της και ένα πολυτελές αυτοκίνητο, αφού οι "δουλειές" του επιχειρηματία φίλου του αλλά και οι "δικές" του πήγαιναν θαυμάσια. Μετά την πρώτη απόπειρα που έγινε κατά του Τρότσκι, ο Τζάκσον έμαθε αρκετά για τα κατατόπια του σπιτιού του από τους συνεργάτες του πράκτορες, υφισταμένους του ΄Αϊτινγκον. Επειδή οι εισβολείς είχαν πάρει μαζί τους το ένα αυτοκίνητο από το γκαράζ του Τρότσκι και είχαν καταστρέψει το άλλο, ο Τζακσον πρόσφερε το δικό του, αναλαμβάνοντας μάλιστα να κάνει όλες τις διαδρομές και τις παραγγελίες που του ανέθεταν ανυποψίαστα οι άνθρωποι του Τρότσκι. Πηγαίνοντας δε στη Νέα Υόρκη, άφηνε το αυτοκίνητο του στην απόλυτη διάθεση των ανθρώπων του Τρότσκι, που μαζί τους τώρα πλέον βρισκόταν σε συχνή φιλική επαφή.

Στην αρχή, πηγαίνοντας στο σπίτι του Τρότσκι, περιοριζόταν να τον συναντά στην αυλή και πάντα με την παρουσία και άλλων, αργότερα τον παρακάλεσε να του θέσει υπ' όψη του ένα σχέδιο άρθρου που ήθελε να γράψει, αφήνοντας να εννοηθεί ότι δεν ήταν σύμφωνος με τις "ρεβιζιονιστικές" ιδέες της φίλης του. Γυρίζοντας από τη Νέα Υόρκη, ο Τζάκσον πήγε στο Κογιοάκαν στο τέλος του Ιουλίου, μετά στις 8, στις 10 και στις 17 Αυγούστου. Αυτή την τελευταία ημέρα μπόρεσε να κάνει ένα άλλο είδος "γενικής δοκιμής" του εγκλήματος. Ο Γιόζεφ Χάνσεν, ο Αμερικάνος τροτσκιστής, ο επικεφαλής της προστασίας του Τρότσκι, έδωσε την παρακάτω αφήγηση για την τελευταία επίσκεψη αυτή του Τζάκσον, καθώς και για την επόμενη, τρεις μέρες αργότερα:

Στις 17 Αυγούστου ο Τζάκσον έδειξε στον Τρότσκι το σχέδιο ενός άρθρου που ήθελε να δημοσιεύσει πάνω στην πρόσφατη συζήτηση για το πρόβλημα της ΕΣΣΔ, σύμφωνα με τις απόψεις της Δ΄ Διεθνούς. Ο Τρότσκι τον κάλεσε να πάνε στο γραφείο του, ήταν δε η πρώτη φορά που ο Τζάκσον βρέθηκε μόνος μαζί του. Του υπόδειξε αρκετές τροποποιήσεις, λέγοντας αργότερα στη Ναταλία ότι το σχέδιο ήταν συγκεχυμένο και χωρίς μεγάλο ενδιαφέρον. Στις 20 Αυγούστου ο Τζάκσον ξαναήρθε σπίτι φέρνοντας και το άρθρο του. Ο σκοπός του ήταν πλέον να σκοτώσει τον Τρότσκι μ' ένα αθόρυβο κτύπημα κι ύστερα να φύγει όπως είχε έρθει, χωρίς να τον αντιληφθεί κανείς. Είχε στην τσέπη του ένα γεμάτο περίστροφο για κάθε ενδεχόμενο, ένα σημαντικό ποσό 890 δολαρίων αλλά και μια "εξομολογητική επιστολή" γραμμένη καθ' υπαγόρευση των προϊσταμένων του για την περίπτωση που θα τον τραυμάτιζαν ή θα τον σκότωναν οι φρουροί.

Ο Τζάκσον βρήκε τον Τρότσκι στην αυλή να ταΐζει τα κουνέλια, όπως συνήθιζε πάντα. Του είπε πως έφερε το άρθρο τελικά διατυπωμένο και πως αύριο θα έφευγε με τη Συλβια για τη Νέα Υόρκη. Ο Τρότσκι απάντησε με τη συνηθισμένη του εγκαρδιότητα και συνέχισε το τάισμα των κουνελιών. Βλέποντας τη Ναταλία μπροστά από το σπίτι, ο Τζακσον προχώρησε να τη χαιρετίσει. Φορούσε ένα αδιάβροχο σφιγμένο κολλητά πάνω στο σώμα του. Η Ναταλία παραξενεύτηκε που τον βρήκε νευρικό, αφηρημένο. Της ζήτησε ένα ποτήρι νερό, λέγοντας της: «Διψώ πολύ». Δεν δέχτηκε το τσάι που του πρόσφερε και ξαναγύρισε με τη Ναταλία κοντά στον Τρότσκι, που εξακολουθούσε να ταΐζει τα κουνέλια. «Ξέρεις ότι η Συλβια και ο Τζακσον γυρίζουν αύριο στην Νέα Υόρκη;» είπε ο Τρότσκι στην Ναταλία. «΄Ηρθαν να μας αποχαιρετίσουν». Και πρόσθεσε στα ρωσικά: «Πρέπει κάτι να τους ετοιμάσουμε». Μετά από λίγα λεπτά ο Τρότσκι ρωτάει δίχως ενθουσιασμό: «Θέλετε να διαβάσω το άρθρο σας;» - «Ναι» - «Καλά, πάμε στο γραφείο μου».

Ο Τρότσκι κάθισε στο μεγάλο τραπέζι, φορτωμένο με βιβλία, εφημερίδες, χειρόγραφα. Κοντά στο μελανοδοχείο, δίπλα στο χέρι του, βρισκόταν το πιστόλι του, που λίγες μέρες πριν το είχαμε δοκιμάσει και ξαναγεμίσει. ΄Αρχισε να διαβάζει το άρθρο, ενώ ο Τζακσον πήρε θέση πίσω του, αριστερά, κοντά στο κουμπί που δίνει το σήμα του συναγερμού. «Η ευκαιρία ήταν πολύ καλή, δεν έπρεπε να την αφήσω να χαθεί», δήλωσε κυνικά αργότερα ο Τζακσον στην Αστυνομία. «Πήρα τη μικρή ορειβατική μου σκαπάνη που ο στειλεός της ήταν κομμένος περίπου στη μέση, από την τσέπη του αδιαβρόχου μου, τη σήκωσα, έκλεισα τα μάτια και χτύπησα με όλη μου τη δύναμη... Σ' όλη μου την ζωή δεν θα ξεχάσω ποτέ την κραυγή του». Το αίμα έτρεχε πάνω στο γραφείο, πάνω στις τελευταίες γραμμένες σελίδες της βιογραφίας του Στάλιν. Αλλά ο Τρότσκι είχε ακόμη αρκετές δυνάμεις για να αναπηδήσει και να αρπάξει το δολοφόνο, καθώς και να του δαγκώσει το αριστερό χέρι.

Οι γραμματείς του τρέξανε, συνέλαβαν τον δολοφόνο, τον χτύπησαν και πάνω στην παραφορά τους θα τον αποτελειώνανε, αν ο Τρότσκι δεν τους φώναζε: «Μην τον σκοτώνετε... Πρέπει να μιλήσει». «Με διατάξανε να το κάνω», έλεγε με λυγμούς ο Τζάκσον. «Κρατούνε την μητέρα μου!» και «Η Σύλβια δεν έχει καμιά σχέση μ' αυτό» Η ακτινογραφία έδειξε ένα τραύμα τόσο βαθύ, που για τους περισσότερους γιατρούς η περίπτωση δεν άφηνε ελπίδες. Ωστόσο άλλοι δεν παραιτούνταν. Καταφθάνει αεροπορικώς ο καθηγητής πανεπιστημίου Τζον Χόπκινς, ειδικός για τον εγκέφαλο. Ο Τρότσκι όμως, σε ηλικία 60 ετών, ήταν πολύ αδυνατισμένος από τα χρόνια της εξορίας, τις κακουχίες, τους κόπους και από τα σταλινικά εις βάρος του εγκλήματα και δεν μπορούσε να ανθέξει. Το βράδυ στις 21 Αυγούστου 1940, στις 7 και 25 η καρδιά του σταμάτησε να κτυπάει. (29)

Λίγο μετά τη δολοφονία, κατά τις 6 το απόγευμα, η αστυνομία έφθασε στο σπίτι του Τρότσκι και συνέλαβε το δολοφόνο, τον οποίο κρατούσαν οι σωματοφύλακές του. Αυτός δεν είχε κανένα έγγραφο μαζί του που να πιστοποιεί την ταυτότητά του και παρέδωσε μόνο την "εξομολογητική επιστολή" που προαναφέραμε, γραμμένη στη γραφομηχανή προ αρκετών ημερών στη γαλλική γλώσσα, αφού συμπλήρωσε σε αυτή με μολύβι την ημερομηνία και την υπόγραψε ως "JAC".

Στην αρχή δήλωσε ότι ανήκει σε μια παλαιά βελγική οικογένεια και ότι "στρατολογήθηκε" από ένα γνωστό του οπαδό της 4ης Διεθνούς και έλαβε την εντολή να πάει στο Μεξικό και να συναντήσει τον Τρότσκι. ΄Οτι αυτός, ύστερα από μερικές συζητήσεις που είχαν, του είπε ορθά-κοφτά ότι ως αγωνιστής του κινήματος του θα έπρεπε να πάει στη Ρωσία και να οργανώσει μια σειρά από απόπειρες δολοφονίας κατά του Στάλιν πρώτα και ύστερα κατά ορισμένων άλλων προσώπων. ΄Οτι στο άκουσμα αυτών των λόγων, αμέσως έχασε κάθε θαυμασμό και κάθε σεβασμό προς τον άνθρωπο που είχε πιστέψει ότι ήταν ήρωας και ένιωσε βαθύτατη απογοήτευση, αποστροφή και δυσπιστία γι' αυτόν, αφού έτσι αποδείχθηκε ότι ήταν εντελώς αντίθετος από αυτά που διακήρυσσε και που δήθεν αγωνίστηκε, αλλά ότι δεν του αντέτεινε τίποτα, γιατί ήθελε να διαπιστώσει μέχρι πού θα έφθανε η μικρότητα και το μίσος αυτού του ανθρώπου.

Κατά την ανάκριση, ο Τζάκσον δήλωσε ότι ο Τρότσκι ήταν πληρωμένος πράκτορας του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, αφού τότε ως γνωστόν η ΕΣΣΔ διατηρούσε ακόμα "φιλικές" σχέσεις με τη χιτλερική Γερμανία και οι ΗΠΑ ήταν ο στυλοβάτης του θανάσιμου εχθρού της ΕΣΣΔ, του καπιταλισμού. Κατά τη δίκη του, όμως, που έγινε μετά τρία χρόνια, ο Τρότσκι δεν μπορούσε φυσικά να είναι πράκτορας της Αμερικής πλέον, αλλά αιμοβόρο φασιστικό "κάθαρμα", πληρωμένο από τη GESTAPO, αφού η ΕΣΣΔ πολεμούσε ήδη κατά του γερμανικού φασισμού, σε αγαστή σύμπνοια με τους "πρώην" θανάσιμους εχθρούς της και ήδη "μεγάλους δημοκράτες" συμμάχους της Αγγλοαμερικανούς.

Για το πώς αποφάσισε το έγκλημα, ο Τζάκσον δήλωσε στο δικαστήριο: «Μετά τις συνομιλίες μου και με τον Τρότσκι, ένιωσα ένα φρικτό μίσος εναντίον του, όταν κατάλαβα ότι ήθελε να καταχραστεί την πίστη μου σ' αυτόν για προσωπικό του συμφέρον και ότι υποχρέωνε τους οπαδούς του χωρίς καμία τύψη συνειδήσεως να θυσιάζονται ανάξια για αυτόν. Για αυτό αποφάσισα να τον σκοτώσω και να αυτοκτονήσω μόνο αφού θα πέθαινε».

Ο Βέλγος πρόξενος στο Μεξικό, που εξετάστηκε στη δίκη κατ' αντιπαράσταση με το δολοφόνο, διέψευσε τον ισχυρισμό του ότι ανήκε στην οικογένεια Μορνάρ-Βαν ντεν Ντρεσντ (Van den Dreschd). Φυσικά, λόγω της εμπόλεμης κατάστασης που επικρατούσε τότε αλλά και τη μετά αμέσως από αυτή στην Ευρώπη, μόνο το 1950 κατέστη δυνατό να διαπιστωθεί αδιάψευστα ότι τα δακτυλικά αποτυπώματα που βρίσκονταν στην Αστυνομική Διεύθυνση της Μαδρίτης και αφορούσαν κάποιον Ραμόν ντελ Ρίο Μερκαντέρ, συλληφθέντα το 1935 στην Βαρκελώνη και καταδικασθέντα σε ποινή φυλακίσεως για κομμουνιστική δράση, συνέπιπταν απολύτως με τα αποτυπώματα του δήθεν Φρανκ Τζάκσον, Καναδού υπηκόου ή Ζάκ Μορνάρ-Βαν ντεν Ντρεσντ. Μερικά χρόνια αργότερα αποδείχθηκε πως και ο ισχυρισμός του ότι έφθασε στο έγκλημα πιεζόμενος αφόρητα από τους "προϊσταμένους" του, με την απειλή ότι θα εκτελούσαν την κρατούμενή τους μητέρα του, ήταν ψευδέστατος: Την ώρα που αυτός έκανε την απόπειρα, η μητέρα του, μαζί με τον φίλο της ΄Αϊτινγκον, περίμενε μέσα σε αυτοκίνητο και με κατάλληλη συνοδεία, σε απόσταση 500 μέτρων από το σπίτι του Τρότσκι, με την ελπίδα ότι ο γιός της θα κατάφερνε να εξαφανισθεί αμέσως μετά το φόνο, ώστε να του δοθεί κάθε δυνατή βοήθεια. Η μητέρα γνώριζε λεπτομερέστατα όλη τη δράση και τα σχέδια του γυιού της, αφού από πολύ καιρό πριν αυτή η ίδια είχε διαπραγματευτεί ολόκληρο το θέμα αυτό απ' ευθείας με το Στάλιν και το Μπέρια, όπως αυτή η ίδια είχε ομολογήσει στον συμπατριώτη της και σύντροφό της Γιέζους Χερνάντες, που διετέλεσε μάλιστα και υπουργός Παιδείας της δημοκρατικής κυβέρνησης της Ισπανίας κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου.

Οι άνθρωποι του Τρότσκι δεν δέχθηκαν τη μεταφορά του στο νοσοκομείο μόλις έφθασε στο σπίτι του, σχεδόν αμέσως μετά τον τραυματισμό του, μικρή αστυνομική δύναμη και ασθενοφόρο, φοβούμενοι ότι άλλοι δολοφόνοι θα τον αποτελείωναν καθ' οδόν. Μόνο όταν έφθασε επί τόπου ο αρχηγός της αστυνομίας με ισχυρή αστυνομική δύναμη, δέχτηκαν τη μεταφορά. ΄Ετσι, μετά δύο ώρες από τον τραυματισμό του και σε κατάσταση αφασίας, ο Τρότσκι μπήκε στο χειρουργείο, όπου οι γιατροί διέγνωσαν ότι η κατάστασή του ήταν απελπιστική. Παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειές τους όμως, στις 7.25 το απόγευμα της 21.8.1940 έχασε την τελευταία του μάχη, όπως σημειώθηκε ήδη, δηλαδή μετά 25 ώρες και 35 λεπτά από τον τραυματισμό του. Η είδηση του θανάτου του συντάραξε την κοινή γνώμη και εξαφάνισε τις πολεμικές ειδήσεις από τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων.

Μπροστά από το νεκρό, που μεταφέρθηκε με επισημότητα στη μεγάλη αίθουσα του Αλκαζάρ στο κέντρο της μεξικάνικης πρωτεύουσας, πέρασαν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι με σιωπηλή θλίψη. Την κηδεία ακολούθησε ένα τεράστιο πλήθος, που σιγοτραγουδούσε ένα λυπητερό λαϊκό τραγούδι για το μεγάλο νεκρό Λέοντα Νταβίντοβιτς Τρότσκι. Κανείς δεν έμαθε ποτέ το δημιουργό του, παρ' όλο που σε λίγες μέρες ήταν σ' όλα τα στόματα.

Ο νεκρός αποτεφρώθηκε στις 27 Αυγούστου 1940 και η τέφρα του εναποτέθηκε στην τελευταία του κατοικία, στον κήπο του σπιτιού του. ΄Ενα λευκό, ορθογώνιο μάρμαρο, σκαλισμένο με ένα σφυροδρέπανο, που από επάνω του κυματίζει μια απλή κόκκινη σημαία, ξεχωρίζει τον τάφο μέσα στην οργιαστική τροπική βλάστηση.

Η Ναταλία Σέντοβα-Τρότσκι άφησε ανέπαφο το δωμάτιο μέσα στο οποίο ο δημιουργός του Κόκκινου Στρατού, ο νικητής της Επανάστασης του 1917 και του εμφυλίου πολέμου, ο λαμπρός διανοητής και ήρωας του διεθνούς επαναστατικού κινήματος και συνιδρυτής της ΕΣΣΔ, δολοφονήθηκε από τους ανάξιους επιγόνους. Πέρασε στο σπίτι αυτό άλλα 20 χρόνια της ζωής της και εκτός από την παρουσία του εγγονού της Λεβ Βολκόφ, η μόνη της παρηγοριά ήταν η ανάμνηση εκείνου που αγάπησε περισσότερο απ' ό,τι άλλο στον κόσμο και που δεν έπρεπε ούτε να ξεθωριάσει ούτε να σβήσει: Κάθε πρωί έπαιρνε καινούργια δύναμη, όταν χαιρετούσε τον τάφο του, αφού κανένας απολύτως άλλος απόγονός της ή συγγενής της δεν είχε απομείνει ζωντανός ύστερα από την ανελέητη καταδίωξη του Στάλιν.

΄Οταν μετά το θάνατο του Στάλιν στις 5 Μαρτίου 1953, ο Κρούτσεφ στο 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ το 1956 τον χαρακτήρισε σαν τον μεγαλύτερο εγκληματία του κόσμου και το 1961, μετά το 22ο Συνέδριο, διέταξε την απομάκρυνση του πτώματός του από το μαυσωλείο του Λένιν, η Ναταλία του ζήτησε εγγράφως να αποκαταστήσει τουλάχιστον τη μνήμη του μεγαλύτερου θύματος του, του Τρότσκι, ουδεμία πήρε ποτέ απάντησή του! Στο τέλος της ζωής της κατέφυγε στη Γαλλία και πέθανε στις 23 Ιανουαρίου 1962 στο Παρίσι, σε ηλικία 79 ετών, μέσα σ' ένα θερμό και φιλικό περιβάλλον παλαιών φίλων και οπαδών του συζύγου της. Σ' ολόκληρο τον κόσμο, οι οπαδοί του την πένθησαν, ήταν δε πολύ περισσότεροι, παρ' όλο ότι είχαν περάσει τόσα χρόνια από το θάνατό του. Βέβαια, η Ναταλία δεν πρόλαβε να ξαναδεί επαναστάτες φοιτητές και εργάτες να διαδηλώνουν σ' όλο τον κόσμο κάτω από τις εικόνες του Τρότσκι. Την πίστη της όμως, ότι μια μέρα αυτός θα αναγνωριζόταν επί τέλους σαν ο πραγματικός νικητής της Επανάστασης του 1917, δεν την έχασε ποτέ.(30)

Ευθύς αμέσως μετά την μεταφορά του βαρύτατα τραυματισμένου Τρότσκι στο νοσοκομείο, μεταφέρθηκε και ο επίσης τραυματισμένος από τους σωματοφύλακες δολοφόνος του στο ίδιο νοσοκομείο και μάλιστα στο διπλανό δωμάτιο, υπό αυστηρή φρούρηση. Ο δολοφόνος συνήρθε γρήγορα από την ψυχική ταραχή και από τα κτυπήματα των σωματοφυλάκων και υπεβλήθη σε εξαντλητική ανάκριση. ΄Ηταν άριστα προετοιμασμένος για να απαντήσει σε κάθε ερώτηση. Στις λίγες περιπτώσεις που περιήλθε σε αντιφάσεις δικαιολογήθηκε, προβάλλοντας τη διαταραχή της μνήμης του λόγω τραυμάτων στο κεφάλι από κτυπήματα. Μόνο μια φορά τα έχασε κυριολεκτικά: όταν τον έφεραν σε αντιπαράσταση με την φίλη του Σύλβια Αγγέλοφ.

Αυτή, αφού έως τις 7 το απόγευμα της 20.8.1940 περίμενε μάταια στο ξενοδοχείο "Μοντίγιο" ειδήσεις από το φίλο της, τηλεφώνησε στο Κογιοάκαν, απ' όπου έμαθε τα διατρέξαντα. ΄Εσπευσε αμέσως στην εκεί αστυνομία και ετέθη στη διάθεσή της. Αν και ο ισχυρισμός της ότι ουδεμία γνώση ή συμμετοχή είχε στην εγκληματική απόπειρα έγινε πιστευτός, οι προανακριτικές αρχές διέταξαν την προσωρινή κράτησή της. Μόλις την έφεραν εμπρός στο δολοφόνο, άρχισε να φωνάζει έξαλλη: «Πάρτε το δολοφόνο αμέσως! Σκοτώστε τον! Δολοφόνησε τον Τρότσκι! Σκοτώστε τον αμέσως!». ΄Ενας από τους διεξάγοντες την προανάκριση στράφηκε προς τη Σύλβια και της είπε: «Ο Τζάκσον ισχυρίζεται ότι είστε ο μόνος σκοπός της ζωής του και ότι σκότωσε τον Τρότσκι προς χάριν σας, γιατί εσείς θα είσαστε το θύμα της πλεκτάνης του». ΄Εξαλλη και πάλι η Σύλβια φώναξε «Σκέτα ψέματα! Είναι υποκριτής! Σκοτώστε τον!» Ο δολοφόνος δεν τόλμησε να επαναλάβει μπροστά της αυτούς τους ισχυρισμούς. ΄Ηταν φανερό από την παραφορά και την οργή της Σύλβια ότι έλεγε την αλήθεια, όταν μάλιστα σε έσχατη αγανάκτηση του φώναξε: «Είσαι ένας προδότης της αγάπης, της φιλίας, όλων! Τώρα πια ξέρω ότι έγινα άθελά μου το όργανο αυτού του αχρείου!» και τον έφτυσε κατάμουτρα φωνάζοντάς του όταν τον απομάκρυναν τρεις φορές: «Κάθαρμα».

Για τους εγκληματολόγους και τους εισαγγελείς, παρά τις μαρτυρίες της Σύλβιας Αγγέλοφ, ένας πολύ μεγάλος αριθμός ερωτημάτων γύρω από το έγκλημα παρέμεινε αναπάντητος, γιατί ο πόλεμος δεν επέτρεπε την επαφή με αρχές, πληροφορίες και αρχεία, βάσει των οποίων θα μπορούσαν να διευκρινιστούν και να ελεγχθούν πλείστοι ισχυρισμοί που προβλήθηκαν από την υπεράσπιση του κατηγορουμένου, πράγμα το οποίο ο αυτουργός και οι οργανωτές του εγκλήματος είχαν σωστά συνυπολογίσει. ΄Ετσι η όλη ανακριτική έρευνα δεν μπόρεσε να διεξαχθεί με την επιβαλλόμενη εμβρίθεια. Η επί 28 μήνες διάρκεια της ανάκρισης δεν έβλαψε καθόλου τον προφυλακισμένο δολοφόνο: Διέθετε στη φυλακή άνετη διαμονή, απεριόριστα οικονομικά μέσα, γραμμόφωνο, ραδιόφωνο, εφημερίδες, ακριβά τρόφιμα και ποτά, ακόμα δεχόταν και επισκέψεις "κυριών"!

΄Οταν κατά το πρώτο δεκαήμερο του Απριλίου 1943 άρχισε επιτέλους η δίκη του δολοφόνου με τα πολλά ονόματα, ακριβώς μετά τη συντριβή των ναζιστικών στρατιών στο Στάλινγκραντ, που αποτέλεσε οριστικά την "αρχή του τέλους" του ναζισμού, η διεθνής συμπάθεια, ο σεβασμός και ο θαυμασμός του προσώπου και των κατορθωμάτων του "στρατάρχου Στάλιν" είχε φθάσει σε τέτοια περιωπή, που ασφαλώς και ο ίδιος ουδέποτε θα είχε τολμήσει να φανταστεί! Ακόμη και δυτικοί συγγραφείς και ιστορικοί άρχισαν τότε να αποδέχονται την άποψη ότι ο Τρότσκι ήταν, πράγματι, μόνο ένας "προδότης"! Με την απόφασή του της 16 Απριλίου 1943, το δικαστήριο κήρυξε ένοχο τον κατηγορούμενο Ραμόν ντελ Ρίο Μερκαντέρ κλπ. για "ανθρωποκτονία εκ προθέσεως" και του επέβαλε την ανώτατη ποινή που προέβλεπε ο μεξικάνικος ποινικός κώδικας για την πράξη αυτή, δηλαδή 20 χρόνων κάθειρξη. Η αιτιολόγησης της αποφάσεως περιλάμβανε και την διαπίστωση ότι «Ο δράστης, από την άφιξή του στο Μεξικό μέχρι και τη διάπραξη του εγκλήματος, επέδειξε εντελώς ανειλικρινή και κακοήθη συμπεριφορά» και ότι «πραγματοποίησε το ταξίδι αυτό με αποκλειστικό σκοπό τη δολοφονία του Τρότσκι».

Οι Αμερικανοί τροτσκιστές παρακάλεσαν την κυβέρνηση της Ουάσιγκτον να τους επιτρέψει να μεταφέρουν τα λείψανα του Τρότσκι στις ΗΠΑ, αλλά το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αρνήθηκε και πάλι να χορηγήσει τη βίζα, ακόμη και για το νεκρό, όπως είχε κάνει και για το ζωντανό! Επί προεδρίας του Φραγκλίνου Ρούζβελτ απέφευγαν επιμελώς οποιανδήποτε ενέργεια που θα μπορούσε να δυσαρεστήσει τον "καλό μπάρμπα-Ιωσήφ" στη Μόσχα!

Ο Ραμόν ντελ Ρίο Μερκαντέρ πέρασε στη φυλακή μια καλή ζωή, πολύ καλύτερη από ό,τι θα ζούσε αν ήταν ελεύθερος. Πρόεδρος της επιτροπής φυλακών για την πρόληψη του εγκλήματος, στην οποία υπαγόταν και η φυλακή που ο Μερκαντέρ εκρατείτο, ήταν επί μακρό χρόνο η κομμουνίστρια δρ. Εσθήρ Chapa. Αυτή η ίδια δημιούργησε επαφή με μια ομάδα που σκόπευε να απελευθέρωσει τον Μερκαντέρ. Αυτός όμως απέκρουσε κάθε τέτοια σκέψη. Στη φυλακή αισθανόταν πολύ πιο ασφαλής και γνώριζε καλά το γιατί. Η απελευθέρωσή του θα ανάγκαζε πολλούς να τον κάνουν να σιωπήσει οριστικά.

΄Ετσι, έμεινε 20 χρόνια στη φυλακή και μάλιστα μέχρι την παραμονή της συμπλήρωσης της ποινής του. Φεύγοντας με απόλυτη μυστικότητα, παρελήφθη αμέσως από ομάδα Τσέχων κομμουνιστών, που τον καθησύχασαν λέγοντάς του ότι ο Στάλιν είχε ήδη από μακρού πεθάνει από "φυσικό θάνατο" και ότι οι διάδοχοί του δεν είχαν πλέον άμεσο ενδιαφέρον να απαλλαγούν από την παρουσία του. Αεροπορικώς, τον οδήγησαν στην Κούβα και στη συνέχεια στην Τσεχοσλοβακία. Εκεί τα ίχνη του χάθηκαν για αρκετό καιρό, αργότερα όμως διαπιστώθηκε ότι έμενε μονίμως σε ένα μικρό χωριό στα περίχωρα της Πράγας σαν συνταξιούχος της ΕΣΣΔ. Εν συνεχεία εγκαταστάθηκε στο Βέλγιο, το οποίο κάποτε είχε δηλώσει σαν αληθινή του πατρίδα. ΄Οπως αργότερα ακούστηκε, πέθανε στα περίχωρα των Βρυξελλών από φυσικό θάνατο, η πληροφορία όμως αυτή δεν είχε μέχρι το έτος 1970 πλήρως διασταυρωθεί. Στη Μόσχα, η πληροφορία περί του θανάτου του δολοφόνου του Τρότσκι όχι μόνο θα επαληθεύτηκε, αλλά θα ακούστηκε από τους "αρμόδιους" με μεγάλη ικανοποίηση, αφού είναι βέβαιο πλέον ότι οι νεκροί ούτε μιλούν, ούτε γράφουν τα απομνημονεύματά τους!(31)