Το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ είναι υποχρεωμένο μερικές φορές να απαντάει στους διάφορους "μαρξιστές", "τροτσκιστές", "αναρχικούς" κι άλλους "επαναστάτες" της συμφοράς που μην έχοντας πολιτικά επιχειρήματα να αντιπαραθέσουν στη σταθερή του Μαρξιστική γραμμή, καταφεύγουν σε κατηγορίες εναντίων του για "εθνικισμό" και για ενστερνισμό απόψεων σαν του μακαρίτη Κωστή Μοσκώφ και άλλων! Κάποια άγνωστη συλλογικότητα λοιπόν μας υπέβαλλε πριν λίγες ημέρες (μέσα από το FORUM δείτε σχετικά ΕΔΩ) ερωτήματα για να μας... ξεσκεπάσει στην εργατική τάξη και στο εργατικό κίνημα κατηγορώντας μας σαν εθνικιστές! Θα μπορούσαμε να τους αγνοήσουμε και να προσπεράσουμε τις "κατηγορίες" τους που μόνο ειρωνικό μειδίαμα μπορούν να προκαλέσουν και κατανόηση της θέσης που έχουν περιέλθει όταν αναγκάζονται να υπογράφουν ως... σταλινικοί (Μαρξιστές Λενινιστές Αθήνας)! Ωστόσο μας δίνεται μια ευκαιρία να εκθέσουμε τις απόψεις μας πάνω στις ιστορικές εκείνες στιγμές της πολιτικής μας ιστορίας που για πολλούς - όχι για μας - παραμένουν άγνωστες ή ομιχλώδεις. Για τον Εθνικισμό και τη θέση μας, όσοι ακόμα αμφιβάλλουν γι΄ εμάς, έχουμε γράψει στις Σελίδες "ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑΞΙΚΗ ΠΑΛΗ" και στο "ΟΠΛΟΣΤΑΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ". Στο κίνημα εξάλλου όλοι γνωριζόμαστε. Κι έχουμε δώσει τα διαπιστευτήριά μας. Το άρθρο του Π. Β. (με στοιχεία και πληροφορίες από τεύχη της ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ) που ακολουθεί, είναι μία ακόμη συνεισφορά στην ιδεολογική μας πάλη ενάντια στο καπιταλιστικό σύστημα, τον εθνικισμό και το σταλινισμό, για την παγκόσμια επανάσταση, την εργατική εξουσία και το Σοσιαλισμό. *

"Αυτοί είναι οι καιροί που δοκιμάζουν τις ψυχές των ανθρώπων"

Thomas Paine

Το γεγονός ότι η Θεσσαλονίκη υπήρξε η μήτρα της μόνης σοσιαλιστικής οργάνωσης που διατηρούσε δεσμούς με το ευρωπαϊκό εργατικό κίνημα και ήταν μέλος της Δεύτερης Διεθνούς, δεν είναι τυχαίο, ούτε συμπτωματικό. Η αντιφατική πορεία εξάλλου της ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (ΦΕΝΤΕΡΑΣΙΟΝ)

Το Πρώτο Ιδρυτικό Συνέδριο ΤΟΥ ΣΕΚΕ

που ιδρύθηκε το 1909 και αποτέλεσε το 1918 βασικό ιδρυτικό μέλος του ΣΕΚΕ, αξίζει ιδιαίτερης προσοχής σ΄ αυτή μας την προσέγγιση με μεγάλες ιστορικές στιγμές του Εργατικού μας Κινήματος, γιατί παρουσιάζει όλα τα κρίσιμα ζητήματα στη μετάβαση από τη Δεύτερη Διεθνή στο κόμμα της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επανάστασης των Λένιν, Τρότσκι, και την Τρίτη Διεθνή.

Στις αρχές του 20ού αιώνα και παραμονές του Πρώτου Παγκόσμιου ιμπεριαλιστικού Πολέμου, η κοσμοπολίτικη πρωτεύουσα των Βαλκανίων είχε το προνόμιο να βρίσκεται στο σταυροδρόμι διεθνών αντιφάσεων. Για τον Κ. Μοσκώφ βέβαια που επικαλούνται οι "μαρξιστές-λενινιστές) μας και τους φασιστοειδείς κράχτες του "ελληνικού δρόμου προς τον καπιταλισμό", το γεγονός αυτό αποτελούσε πάντα μια κατάρα και "αλλοτρίωση της εθνωτικής υφής του άστεως" (σ.σ. είναι το άρθρο του Κ. Μοσκώφ "τομή της μεταπρατικής πόλης" στην εφημερίδα "Θεσσαλονίκη"). Για τον μακαρίτη Μοσκώφ μεγαλύτερη σημασία είχε "η γενναία αντίσταση"(;) που "θα παρατάξει η πόλη" στην "ευρωπαϊκή οικονομική διείσδυση". Ο Κ. Μοσκώφ, όπως και οι σταλινικοί του δάσκαλοι, ήταν ανίκανος να συλλάβει τους κανόνες της "ανισόμερης ανάπτυξης", το γεγονός ότι "ο καπιταλισμός ενεργεί με τις δικές του μέθοδες, δηλ. τις αναρχικές μέθοδες, που υποσκάπτουν συνεχώς την ίδια την εργασία του, αντιθέτοντάς τη μια χώρα στην άλλη, τον ένα κλάδο παραγωγής στον άλλο, ευνοώντας την ανάπτυξη ορισμένων μερών της παγκόσμιας οικονομίας, φρενάροντας και ρίχνοντας πίσω άλλα μέρη της. Μονάχα ο συνδυασμός αυτών των δύο θεμελιακών τάσεων, κεντρόφυγων και κεντρομόλων, ισοπέδωσης και ανισότητας, που και οι δύο είναι αποτέλεσμα της ίδιας της φύσης του καπιταλισμού, μας εξηγεί τη ζωντανή περιπλοκή του ιστορικού προτσές.

Eξαιτίας της καθολικότητας, της ευκινησίας, της διασποράς του χρηματιστικού κεφαλαίου, της ζωογόνας αυτής δύναμης του ιμπεριαλισμού, που διεισδύει παντού, ο ιμπεριαλισμός τονίζει ακόμα περισσότερο τις δυο αυτές τάσεις. Ξανασυνδέει με πολύ μεγάλη ταχύτητα και βάθος σε ένα και μόνο σύνολο τις διάφορες εθνικές και ηπειρωτικές δεξαμενές. Δημιουργεί ανάμεσά τους μια στενή εξάρτηση ζωτικής σημασίας. Πλησιάζει τις οικονομικές μέθοδές τους, τις κοινωνικές μορφές τους και τα επίπεδα εξέλιξής τους. Ταυτόχρονα επιδιώκει αυτό το "σκοπό" που είναι δικός του, με μέθοδες ολότελα ανταγωνιστικές, κάνοντας τέτια άλματα, εξαπολύοντας τέτιες επιδρομές στις καθυστερημένες χώρες και περιοχές, που η ενοποίηση και η ισοπέδωση της παγκόσμιας οικονομίας που πραγματοποιεί συγκλονίζονται από τον ίδιο με τόση βία και σπασμούς που όμοιό τους δεν υπάρχει στη διάρκεια των προηγούμενων εποχών. Μονάχα η διαλεκτική αυτή αντίληψη και όχι η αφηρημένη και μηχανιστική, του νόμου της ανισόμερης εξέλιξης, επιτρέπει να αποφευχθούν ριζικά λάθη". (Λ. Τρότσκι: "Η Τρίτη Διεθνής Μετά τον Λένιν", τομ. Α΄, σελ. 39).

Γι΄αυτό θρηνούσε ο Μοσκώφ, αγαπητοί μ-λ, πάνω στα ερείπια "του βιοτεχνικού χώρου" της πόλης όπου περιφέρεται "φτωχοκαλόγερος ρακένδυτος το πνεύμα της ορθοδοξίας"(!). Η εξέλιξη της Θεσσαλονίκης στις αρχές του αιώνα δεν είναι μια "μεταπρατική παρεκτροπή" στον τρόπο που είχε μάθει να ζει στους είκοσι πρώτους αιώνες της ιστορίας της. Αντίθετα, καθώς η εισβολή του χρηματιστικού κεφάλαιου στην Ν.Α. Ευρώπη και Μεσόγειο επιταχύνει φοβερά τον αναμενόμενο θάνατο του "μεγάλου ασθενούς", δηλ. της οθωμανικής αυτοκρατορίας, η πόλη αναλαμβάνει ένα νέο διεθνή ρόλο, οικονομικό και πολιτικό. Τώρα δεν είναι μόνο ο "οργανωτής" της αγροτικής ενδοχώρας των Βαλκανίων, ούτε απλώς ένα "πραχτορείο" ή μια "βάση εξόρμησης" της ευρωπαϊκής μπουρζουαζίας στην Αν. Μεσόγειο.

Η μακροχρόνια ύφεση στο διεθνές εμπόριο που είχε αρχίσει στο κατώφλι του ιμπεριαλισμού, το 1870, συνοδεύτηκε από μια νέα διάρθρωση της παγκόσμιας αγοράς. Η εξέλιξη των βαλκανικών κρατών και των εμπορικών τους κέντρων, όπως η Θεσσαλονίκη, δεν μπορούσε πια να στηρίζεται στο ρόλο του "σαράφη της Ανατολής" και στην ανταλλαγή ορισμένων αγροτικών προϊόντων. Οι μηχανισμοί του χρηματιστικού κεφαλαίου στάθηκαν πιο ισχυροί από τις παραδοσιακές άνισες εμπορικές ανταλλαγές μεταξύ των βαλκανικών εθνών και πυροδότησαν την εθνική και κοινωνική έκρηξη στα Βαλκάνια. Έτσι η Θεσσαλονίκη δεν ήταν τα επόμενα χρόνια το "μήλο της έριδας" ανάμεσα στα υπό διαμόρφωση βαλκανικά κράτη. Δεν ήταν μόνο θέατρο διπλωματικών και στρατιωτικών συγκρούσεων, αλλά και τόπος συνάντησης ανάμεσα στα επαναστατικά ρεύματα της αφυπνιζόμενης εργατικής τάξης στα Βαλκάνια.

Στα 1910 με πληθυσμό 150.000 κατοίκους, η Θεσσαλονίκη ήταν μια από τις πιο σημαντικές πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αποτελούσε συγκοινωνιακό κόμβο στο δίχτυο των σιδηροδρόμων που ένωνε την Κωνσταντινούπολη με τους κυριότερους ευρωπαϊκούς άξονες. Από το λιμάνι της διεξαγόταν σχεδόν το 1/7 του εξωτερικού εμπορίου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Εξάγονταν δημητριακά, ορυκτά, καπνός, βαμβάκι, όπιο, δέρματα, μεταξωτά. Εισάγονταν βιομηχανικά προϊόντα, υφάσματα, αποικιακά και αγροτικά προϊόντα. Η εμπορική δραστηριότητα της πόλης τροφοδοτούσε μια ελαφρά βιομηχανία που πήρε τη θέση της κατεστραμμένης χειροτεχνίας. Στις αρχές του 20ού αιώνα υπήρχαν δύο νηματουργεία, μια αλευροβιομηχανία, μια κεραμοποιεία, μια ζυθοποιεία, σαπωνοποιίες, μεταξουργεία, ταπητουργίες, υποδηματοποιίες και προπαντός καπνεργοστάσια. Συνολικά απασχολούσαν 20.000 εργάτες που μαζί με τους 5.000 περίπου εργαζόμενους στις μεταφορές, αποτελούσαν το προλεταριάτο της πόλης. Εκτός από τους πολυάριθμους Εβραίους, στην πλειονότητά τους εξισλαμισμένους, υπήρχαν Έλληνες, Βούλγαροι, Τούρκοι, Σέρβοι, Αλβανοί και Αρμένιοι εργάτες.

Το κύμα πληθωρισμού που ξέσπασε το 1900 και ανέβασε το κόστος ζωής κατά 50% και η εξαντλητική δουλειά των 14-16 ωρών ώθησε τους εργάτες να δημιουργήσουν τις πρώτες συνδικαλιστικές ομάδες ανεξάρτητες από τα "ταμεία αλληλοβοήθειας" που ελέγχανε οι εργοδότες. Το 1904 θα ξεσπάσουν οι πρώτες απεργίες στη μεγαλύτερη καπνοβιομηχανία, τον Ρεζί, και στα τσαγκαράδικα. Το 1905 στη μάχη θα μπουν οι κλωστοϋφαντουργοί και στα 1906 οι εργάτες κεραμοποιίας Αλατίνη. Οι οικονομικές διεκδικήσεις της νεαρής εργατικής τάξης της πόλης αναπόφευκτα μπλέκονταν με το άλυτο εθνικό πρόβλημα στα Βαλκάνια και με το λεγόμενο "εβραϊκό ζήτημα".

Η νεοτουρκική επανάσταση (23 Ιούνη 1908) που είχε για ορμητήριό της τη Θεσσαλονίκη, θα μετατρέψει την πόλη σε κέντρο πολιτικών ζυμώσεων με πρωταγωνιστές την εβραϊκή κοινότητα, που αριθμητικά και οικονομικά ήταν η πιο ισχυρή. Οι ισραηλίτες εργάτες αποτελούσαν τα 2/3 του προλεταριάτου της πόλης. Κυρίως ήταν καπνεργάτες, σιδηροδρομικοί και τυπογράφοι. Ανάμεσά τους ο Αβραάμ Μπεναρόγια, ένας μικρόσωμος τυπογράφος - που είχε γίνει σοσιαλιστής στη Βουλγαρία και ακολουθούσε τη συντηρητική τάση των λεγόμενων "φαρδιών" σοσιαλιστών - οργάνωσε μαζί με άλλους τριάντα περίπου Ισραηλίτες, την πρώτη εργατική λέσχη. Σκοπός τους ήταν να επωφεληθούν από τις προσωρινές ελευθερίες που τους είχαν δώσει οι Νεότουρκοι και να οργανώσουν όλη την εργατική τάξη της πόλης σε μια ενιαία ομοσπονδιακή σοσιαλιστική οργάνωση, ξεπερνώντας τις εθνικές διαιρέσεις. Ταυτόχρονα κατάφεραν να αποσπάσουν τα "ταμεία αλληλοβοήθειας" των εργατών από τον έλεγχο των εργοδοτών. Ο γιορτασμός της πρώτης επετείου της νεοτουρκικής επανάστασης θα γίνει αφορμή για μια τεράστια εργατική παρέλαση σε αντιπαράθεση με τον επίσημο γιορτασμό του Νεοτουρκικού Κομιτάτου. Ενα μανιφέστο γραμμένο σε 4 γλώσσες - τουρκική, ελληνική, βουλγαρική και ισπανο-εβραϊκή (λαντίνο) - που κυκλοφόρησε σε χιλιάδες αντίτυπα ανάμεσα στους διαδηλωτές, καλεί τους εργάτες να ιδρύσουν σοσιαλιστική εργατική ομοσπονδία. Το κάλεσμα βρίσκει άμεση ανταπόκριση και η Φεντερασιόν είναι πια γεγονός.

Επικεφαλής της Φεντερασιόν θα τεθούν μερικοί διανοούμενοι, που ανάμεσά τους ξεχώριζε ο Αρδίτι. Με την επίμονη προπαγάνδα τους θα καταφέρουν να μετασχηματίσουν τον αρχικό πυρήνα της Φεντερασιόν σε μια μαζική "Ένωση των Σοσιαλιστών Εργατών της Θεσσαλονίκης". Οι Νεότουρκοι δείχνοντας το πραγματικό ταξικό τους πρόσωπο θα ψηφίσουν σχεδόν αμέσως μετά την άνοδό τους στην εξουσία νόμους που απαγόρευαν την απεργία στις υπηρεσίες "δημόσιας ανάγκης", όπως ήταν οι σιδηρόδρομοι. Η Φεντερασιόν, αντιδρώντας θα οργανώσει συγκέντρωση διαμαρτυρίας, στην οποία θα πάρουν μέρος 8.000 εργάτες όλων των εθνοτήτων. Οι τουρκικές αρχές δεν θα αποτολμήσουν να επιτεθούν στην πρώτη αυτή δημόσια εμφάνιση του προλεταριάτου της Θεσσαλονίκης. Η Φεντερασιόν θα κάνει επίσης καμπάνια ενάντια στο μεροληπτικό εκλογικό σύστημα που αρνιόταν στους εργάτες και στους άνεργους το δικαίωμα ψήφου.

Αξιολογώντας τα πρώτα αποτελέσματα της προπαγανδιστικής της δουλειάς, η Φεντερασιόν έγραφε στην ετήσια έκθεσή της στο Γραφείο της Σοσιαλιστικής Διεθνούς: "Στη Θεσσαλονίκη, η καθημερινή μας προπαγάνδα μπόρεσε να νικήσει την απάθεια και τον φαταλισμό του εργάτη που σήμερα άρχισε να ενδιαφέρεται για όλα τα ζητήματα που τον αφορούν. Η δράση μας για να διαφωτίσουμε τις μάζες και να τις αφυπνίσουμε από το λήθαργό τους δεν περιορίστηκε στα παραπάνω. Δημόσιες ομιλίες, συγκεντρώσεις αντιλόγου, μαθήματα για το σοσιαλισμό και το συνδικαλισμό οργανώθηκαν τόσο έξω όσο και μέσα στην οργάνωσή μας και είχαν διπλή επιτυχία. Αναπτύχθηκε η συνείδηση των εργατών και ενισχύθηκε η αλληλεγγύη ανάμεσα σε όλους τους συντρόφους".

Η εκτέλεση του ισπανού αναρχικού παιδαγωγού Φραντζίσκο Φερέρ στις 13 Οχτώβρη 1909, θα προκαλέσει συλλαλητήρια και διαδηλώσεις διαμαρτυρίας σε όλη την Ευρώπη ενάντια στις ιεροεξεταστικές μεθόδους της ισπανικής αντίδρασης. Η Φεντερασιόν θα οργανώσει ένα μεγάλο συλλαλητήριο στον Λευκό Πύργο και θα δώσει το όνομα του Φερέρ στο σοσιαλιστικό βιβλιοπωλείο και την δανειστική βιβλιοθήκη που θα ανοίξει σε λίγο. Η μαζικοποίησή της θα είναι ραγδαία. Η ανάγκη για την έκδοση μιας εφημερίδας ήταν άμεση. Για να εξασφαλίσει τους πόρους, οργανώνει μια μεγάλη γιορτή στον Κήπο των Πριγκήπων (Μπεχτσινάρ) κι από τις εισπράξεις της εκδίδει το πρώτο σοσιαλιστικό φύλλο της Θεσσαλονίκης, την "Εφημερίδα των Εργατών", στην αρχή σε τέσσερις γλώσσες (τουρκική, ελληνική, βουλγαρική και ισπανοεβραϊκή) και στη συνέχεια μόνο σε δύο. Η εφημερίδα θα βγάλει μόνο εννιά φύλλα γιατί θα υποκύψει στο βάρος των μεταφραστικών εξόδων.

Η Φεντερασιών δεν θα αποθαρρυνθεί, αλλά αντίθετα θα εντείνει την προσπάθειά της να δημιουργήσει νέα σωματεία και να αναδιοργανώσει τα παλιά. Οι τουρκικές αρχές θα συλλάβουν μάλιστα τον Μπεναρόγια στην Γευγελή, όπου είχε πάει για να οργανώσει τους καπνεργάτες. Παράλληλα αναπτύσσει τις σχέσεις της με το διεθνές εργατικό κίνημα και με την Διεθνή. Η βιβλιοθήκη της Φεντερασιόν ήταν ένας χώρος σοσιαλιστικής διαπαιδαγώγησης καθώς πλουτιζόταν συνεχώς με τη διεθνή σοσιαλιστική φιλολογία. Καθώς το νεοτουρκικό καθεστώς αναζωπύρωσε το ζήτημα του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού και της Βαλκανικής Ομοσπονδίας, η Φεντερασιόν κάλεσε την Πρωτομαγιά του 1910 τον διεθνιστή επαναστάτη Κριστιάν Ρακόφσκι να μιλήσει για το σοσιαλισμό και το διεθνισμό. Το κείμενο της ομιλίας του κυκλοφόρησε αμέσως σε μπροσούρα. Η επίσκεψη του Ρακόφσκι εξύψωσε σημαντικά το γόητρο της Φεντερασιόν στους διεθνείς σοσιαλιστικούς κύκλους, παρά το γεγονός ότι τον Γενάρη του 1910 τόσο η Φεντερασιόν όσο και οι "φαρδείς" σοσιαλιστές της Βουλγαρίας είχαν αποκλειστεί από την πρώτη Βαλκανική Σοσιαλδημοκρατική Συνδιάσκεψη που έγινε στο Βελιγράδι.

08/01/2003