Φωτογραφία από τη σημερινή πορεία για το Πολυτεχνείο (17/11/2004)

Ο Αντιιμπεριαλισμός τότε και τώρα

Τάσεις νέας αντίστασης στα ιμπεριαλιστικά χαρακτηριστικά του καπιταλισμού της εποχής μας γεννιούνται στην Ελλάδα και όχι μόνο. Ανοικτό το στοίχημα εάν θα εγκλωβιστούν σε μια διορθωτική για το σύστημα πολιτική ή θα συμβάλλουν στη δημιουργία ενός σύγχρονου αντικαπιταλιστικού ρεύματος. Η αντιιμπεριαλιστική πάλη από την εποχή της «ψωροκώσταινας» σε αυτή της «ισχυρής Ελλάδας».

Η ισχυρή καπιταλιστική Ελλάδα δεν θέλει ανάπτυξη (όπως ζητούσε η ρεφορμιστική Αριστερά στο παρελθόν), αλλά ΑΝΑΤΡΟΠΗ!

Ο Νοέμβρης του ’73 θα μείνει στην ιστορία όχι μόνο σαν το γεγονός που κλόνισε τη χούντα, αλλά σαν την κορυφαία πράξη του αντιιμπεριαλιστικού ρεύματος που διαμορφώθηκε στην ελληνική κοινωνία. Τα συνθήματα «Έξω αι ΗΠΑ», «Έξω το ΝΑΤΟ» μένουν ανεξίτηλα στη μνήμη της ταξικής πάλης, περιφρονώντας τις προσπάθειες «κάθαρσης» του Πολυτεχνείου από τα ανατρεπτικά του χαρακτηριστικά. Η μεγάλη δύναμη του Πολυτεχνείου, πέρα από τον ηρωισμό και την αυτενέργεια που έχουν μόνο οι εξεγερμένες μάζες, βρίσκεται στο πολιτικό του περιεχόμενο. Αν και σε συνθήκες χούντας, οι φοιτητές και οι εργάτες που συγκεντρώθηκαν δεν έθεσαν μόνο το ζήτημα της πτώσης της χούντας και της επιστροφής σε κάποιου είδους δημοκρατική νομιμότητα, συμμαχώντας άνευ όρων με τους εκπροσώπους του «παλαιού πολιτικού κόσμου», αλλά έθεσαν το ζήτημα της λαϊκής κυριαρχίας και του σπασίματος της αμερικανοκρατίας. Έδρασαν δηλαδή ανατρεπτικά ως προς την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων…

Ιδιαίτερα σημαντικό αυτό το μήνυμα του Νοέμβρη. Σε μια εποχή όπου η παγκόσμια κυριαρχία του αμερικανικού καπιταλισμού, που έχει στο τιμόνι μια ακροδεξιά φασίζουσα πολιτική ηγεσία, όπου συνολικά το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα μετατοπίζεται σε υπεραντιδραστικές θέσεις – τόσο στο επίπεδο των παραγωγικών σχέσεων, όσο και στο επίπεδο της πολιτικής και του πολιτισμού -, που στην Ελλάδα έχουμε κυβέρνηση ΝΔ και συνολική συντηρητική μετατόπιση του πολιτικού κόσμου, το ανατρεπτικό Πολυτεχνείο (αυτό που δεν εξαγοράστηκε) μας δείχνει ένα διαφορετικό δρόμο από τα καλέσματα του μικρότερου κακού και του εφικτού που πληθαίνουν γύρω μας. Ο δρόμος της ανατροπής, ο δρόμος του Νοέμβρη, δεν συναντιέται με κανένα μέτωπο δημοκρατικών δυνάμεων εναντίον του Μπους ή του Καραμανλή, με καμία υποστήριξη του ευρωπαϊκού καπιταλιστικού κέντρου (υπήρχαν και τότε αυτές οι απόψεις) εναντίον της μονοκρατορίας των ΗΠΑ. Εκφράζεται στο δύσκολο δρόμο της συγκρότησης σε εθνικό και διεθνές επίπεδο ενός εργατικού αντικαπιταλιστικού ρεύματος, με σύγχρονη κομμουνιστική απελευθερωτική προοπτική. Τις απαντήσεις για το άνοιγμα αυτού του δρόμου δεν θα τις βρούμε έτοιμες στο Πολυτεχνείο, όπως και σε καμία εξέγερση του παρελθόντος. Εξάλλου το Πολυτεχνείο δεν μπόρεσε τελικά, με βάση και τα χαρακτηριστικά της εποχής και της Αριστεράς, να κάνει ακόμα ένα βήμα, δίνοντας στην αντιχουντική – αντιιμπεριαλιστική πάλη, εργατικό και αντικαπιταλιστικό περιεχόμενο. Άλλες επαναστατικές τάσεις «φοβήθηκαν» ότι μια τέτοια σύνδεση θα απόκοπτε την εξέγερση από τις πλατιές μάζες, άλλες προώθησαν μια «καρικατούρα» αντικαπιταλιστικής πάλης, που υποτιμούσε το καθαρό αντιιμπεριαλιστικό περιεχόμενο. Έτσι κι αλλιώς υπερέβαινε τις δυνατότητές τους. Στους επαναστάτες του σήμερα μπαίνει το καθήκον να γονιμοποιήσουν την εμπειρία, μέσα από «της γενιάς μας τα Πολυτεχνεία».

Το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ δημοσιεύει ένα άρθρο του συνεργάτη μας ΓΙΑΝΝΗ ΕΛΑΦΡΟΥ για τον αντιιμπεριαλισμό της εποχής του Πολυτεχνείου και τον σημερινό.

Η Ελλάδα παραμένει μια από τις πιο αντιαμερικανικές χώρες του κόσμου, σύμφωνα με σειρά ερευνών και δημοσκοπήσεων. Οι ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις στη Γιουγκοσλαβία, στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ αντιμετωπίζονται ιδιαίτερα εχθρικά από τον ελληνικό λαό. Πρόκειται για μεγάλη έκπληξη για τους θιασώτες του συστήματος, αφού φιλοδοξούσαν να θάψουν αυτές τις θέσεις μαζί με την ήττα του αντιιμπεριαλιστικού ρεύματος της μεταπολίτευσης την περίοδο της δεξιοαριστερής κάθαρσης Τζανετάκη και της οικουμενικής συναίνεσης Ζολώτα. Μάλιστα, όπως παρατηρεί ο Τάκης Μίχας (που έχει μια ιδιαίτερη… ευαισθησία στα θέματα του αντιαμερικανισμού) ο αντιιμπεριαλισμός στην Ελλάδα ξαναφουντώνει από το 1998, με τον «κεντροαριστερό» Κλίντον στο τιμόνι και όχι επί προεδρίας Μπους, όπως συμβαίνει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

Θα ήταν υπερβολή να μιλήσουμε για ένα διάχυτο αντιιμπεριαλιστικό ρεύμα, αφού η καπιταλιστική ολοκλήρωση της ΕΕ δεν αντιμετωπίζεται το ίδιο εχθρικά, ούτε ο ελληνικός «ιμπεριαλισμός» συναντά την ίδια αντίσταση. Σε κάθε περίπτωση, υπάρχει το κοινωνικό δυναμικό για τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου ρεύματος κατά του ολοκληρωτικού καπιταλισμού της εποχής μας και των ιμπεριαλιστικών του χαρακτηριστικών. Για την πολιτική προοπτική αυτού του δυναμικού γίνεται μεγάλη διαμάχη, στην οποία μετέχει ενεργά και η ελληνική αστική τάξη. Από την άποψη αυτή έχει μεγάλη σημασία να δούμε τα χαρακτηριστικά του αντιιμπεριαλιστικού ρεύματος του παρελθόντος και τις τομές που φέρνει η εποχή μας.

Ο παραδοσιακός αντιιμπεριαλισμός, γεννημένος από την ήττα στον εμφύλιο, αν και αριστερής αφετηρίας, ηγεμονεύτηκε τις περισσότερες φορές πολιτικά (και κοινωνικά) από αστικές και μικροαστικές δυνάμεις (κεντροαριστερή τάση της Ένωσης Κέντρου, ΠΑΣΟΚ) που βασικά ενδιαφέρονταν για την επαναδιαπραγμάτευση της θέσης του ελληνικού καπιταλισμού στο διεθνές κεφαλαιοκρατικό πλέγμα. Ξεκινώντας από τη θέση ότι η Ελλάδα είναι μια καθυστερημένη και εξαρτημένη χώρα, έστρεψε τα πυρά κυρίως κατά του ξένου ιμπεριαλισμού, πρώτα και κύρια των ΗΠΑ αλλά και της ΕΕ. Η βασική ιδέα ήταν ότι εάν η Ελλάδα γίνει ανεξάρτητη, ανεξάρτητα από το κοινωνικό της σύστημα, θα μπορούσε να προκόψει και να φύγει από τη μοίρα της «ψωροκώσταινας». Δεν είναι τυχαίο ότι τη δεκαετία του ’80 ακόμα, πολλά επιχειρήματα του ΚΚΕ εμπνέονταν από την «ανεξαρτησία» χωρών όπως η Ελβετία ή η Σουηδία. Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο το αίτημα του ριζικού κοινωνικού μετασχηματισμού και η πάλη εναντίον της ελληνικής αστικής τάξης περνούσε σε δεύτερη μοίρα. Σε αυτή τη λογική του «καθυστερημένου ελληνικού καπιταλισμού», βασικά λόγω εξάρτησης, συναντιόντουσαν και το ΚΚΕ και το ΚΚΕ εσ. Το πρώτο θεωρούσε ως διέξοδο μια «αυτοδύναμη οικονομική ανάπτυξη», με ένταξη στο κίνημα των Αδεσμεύτων και συνεργασία με την Κομεκόν, ενώ το ΚΚΕ εσ. Έβλεπε τον εκσυγχρονισμό μέσω ευρωπαϊκής πορείας. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί αυτή η Αριστερά, αφού αφυδάτωσε και ευνούχισε το ανατρεπτικό αντιιμπεριαλιστικό ρεύμα που ξεπήδησε μέσα από το Πολυτεχνείο, λεηλατήθηκε από το ΠΑΣΟΚ, που οδήγησε μεγάλο μέρος αυτού του δυναμικού στην ενσωμάτωση σε μια αστική στρατηγική ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού.

Οι σύγχρονες τάσεις αμφισβήτησης και αντιπαράθεσης με το σύστημα και τη Νέα Τάξη, που αναπτύσσονται πιο δυναμικά μετά το 1988, κραδαίνουν τα σύμβολα και το μήνυμα των κορυφαίων στιγμών των προηγούμενων αντιιμπεριαλιστικών αγώνων (όπως η εξέγερση του Νοέμβρη), αλλά δημιουργούνται πάνω στο έδαφος των σημερινών αντιθέσεων, φέρουν τα δικά τους πρωτότυπα και αντιφατικά χαρακτηριστικά, χωρίς ακόμα να έχουν αποκρυσταλλωθεί σε πολιτικό ρεύμα. Γεννιούνται καταρχήν σαν αντίδραση στους βάρβαρους πολέμους των ΗΠΑ και των συμμάχων τους (Ιράκ), της ΕΕ και του ΝΑΤΟ (Γιουγκοσλαβία). Σαν αποτέλεσμα της διεθνούς οικονομικής ύφεσης – κρίσης και της απειλής για τα εργατικά και δημοκρατικά δικαιώματα από την καπιταλιστική διεθνοποίηση «παγκοσμιοποίηση». Φέρουν έντονα τα σημάδια μιας νέας διεθνούς αλληλεπίδρασης, σπέρματα νέου διεθνισμού, όπως στη 15^η Φλεβάρη του 2003, στην παγκόσμια αντιπολεμική κινητοποίηση. Γονιμοποιούνται από το Σιάτλ και τη Γένοβα, την Ιντιφάντα και την ιρακινή αντίσταση. Εκφράζουν μια γενικότερη ανησυχία για τις επεμβάσεις των πανίσχυρων καπιταλιστικών μπλοκ (ΗΠΑ, Γερμανία-Γαλλία) και τη δυναμική του τρομακτικού ανταγωνισμού τους, όπως αυτή εκφράζεται και στις ανακατατάξεις στην περιοχή (Βαλκάνια, Μέση Ανατολή, Αιγαίο, Κύπρος) και ειδικά από την τάση του αμερικανικού πρώτα απ’ όλα ιμπεριαλισμού να επαναχαράξει τον χάρτη της περιοχής σύμφωνα με τα συμφέροντα των πολυεθνικών πολυκλαδικών μονοπωλίων που εφορμούν από τις ΗΠΑ. Φυτρώνουν μέσα στις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις, αν και δεν βολεύονται με τον ένα ή τον άλλο πόλο του ίδιου συστήματος, παρότι το ευρωπαϊκό κέντρο έχει μια σαφώς μεγαλύτερη ελκτικότητα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι καθώς οι εργαζόμενοι και οι νέοι έρχονται αντιμέτωποι με τη σκληρή πραγματικότητα της Ισχυρής Ελλάδας, δηλαδή με τον ανεπτυγμένο ελληνικό καπιταλισμό που έχει ακέραια τα ιμπεριαλιστικά χαρακτηριστικά (και μάλιστα εκείνα του σταδίου του ολοκληρωτικού καπιταλισμού), ένα μέρος τους αρχίζει να κατανοεί ότι η υπερεκμετάλλευση που υφίσταται είναι το εφαλτήριο για να μπει η ελληνική αστική τάξη στα ευρωπαϊκά σαλόνια. Ότι δεν έχουν απέναντί τους την καθυστερημένη και εξαρτημένη Ελλάδα που πρέπει να γίνει ανεξάρτητη, αλλά ένα δυναμικά αναπτυσσόμενο καπιταλισμό (που φυσικά αντιμετωπίζει και κρίσεις και υφέσεις και δυσβάσταχτο ανταγωνισμό από άλλους ισχυρότερους καπιταλισμούς), που στις σημαίες του έχει το ευρώ, τον σταυρό και το εμπορικό σήμα των (πετυχημένων όσο και καταχρεωμένων) Ολυμπιακών Αγώνων, και το στρατό του, τα καράβια του και τις ελληνικές πολυεθνικές στα πέρατα του κόσμου. Έναν ελληνικό καπιταλισμό που μπορεί να αλέθει εκατομμύρια έλληνες εργάτες και ένα εκατομμύριο μετανάστες. Που έχει πλώρη την ένταξη στα πιο δυναμικά τμήματα του διεθνοποιημένου καπιταλισμού, αλλά χρησιμοποιεί τη βουκέντρα του εθνικισμού. Και που αντιμετωπίζει ειδικά τα Βαλκάνια, ως οικονομική και πολιτική ενδοχώρα, απαιτώντας να επιβάλει στην ΠΓΔΜ την ονομασία του κράτους της. Αυτή η ισχυρή καπιταλιστική Ελλάδα δεν θέλει ανάπτυξη (όπως ζητούσε η ρεφορμιστική Αριστερά στο παρελθόν), αλλά ανατροπή!

Η διαμόρφωση ενός αντικαπιταλιστικού ρεύματος, όπου θα εκφράζεται η σύγχρονη αντιιμπεριαλιστική πάλη, ως πάλη πρώτα και κύρια απέναντι στον «δικό σου» ιμπεριαλισμό και καπιταλισμό, είναι το μεγάλο στοίχημα – και ελπίδα – της περιόδου. Και μέσω αυτού του δρόμου γίνεται και πιο αποτελεσματικός ο αγώνας κατά των ηγεμονικών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, κατά των μακελάρηδων των ΗΠΑ και των «δολοφόνων με το αγγελικό πρόσωπο» της ΕΕ. Εάν για παράδειγμα, την περίοδο της επίθεσης των ΗΠΑ στο Ιράκ, πετύχαινε το αντιπολεμικό κίνημα να κλείσει τη βάση της Σούδας, ασκώντας αφόρητη πίεση στην κυβέρνηση, θα ήταν η καλύτερη βολή κατά του Μπους και της συμμορίας του.

Οι ανατρεπτικές, βαθύτερα κοινωνικές και εν δυνάμει αντικαπιταλιστικές τάσεις, που υπάρχουν μέσα στο αντιφατικό δυναμικό αντίστασης στο σύγχρονο καπιταλισμό, πρέπει να ενισχυθούν από την Επαναστατική Αριστερά. Δεν έχει κανένα νόημα, ίσα-ίσα μας πηγαίνει πίσω, μια εμμονή σε παραδοσιακές απαντήσεις, που έχουν δείξει και τα όριά τους. Το ΚΚΕ βέβαια και στις θέσεις του συνεδρίου του συνεχίζει να μιλά για «ενδιάμεση και εξαρτημένη θέση στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα» (αν και παραδέχεται ότι «ενισχύθηκαν βασικά γνωρίσματα του ιμπεριαλιστικού σταδίου του ελληνικού καπιταλισμού», Θέσεις για το 17^ο Συνέδριο), ενώ ο στόχος της λαϊκής εξουσίας-οικονομίας και του αντιιμπεριαλιστικού-αντιμονοπωλιακού μετώπου οδηγεί ξανά στην ηττημένη λογική των σταδίων και σε μια συμμαχία με τμήματα των μικρομεσαίων στρωμάτων για μια άλλη ανάπτυξη στα πλαίσια του συστήματος. Ο Συνασπισμός, αν και βρίσκεται σε προγραμματική αφασία, κινείται με τον αυτόματο πιλότο του αριστερού εκσυγχρονισμού και ενός ευρωπαισμού με κοινωνική ευαισθησία. Άλλα ρεύματα της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς αναπαράγουν τον αντιιμπεριαλιστικό λόγο της μεταπολίτευσης, αρνούμενοι να δουν ποιοτικά τις αλλαγές που έχουν συμβεί στον καπιταλισμό και την τροποποίηση των ιμπεριαλιστικών χαρακτηριστικών. Τροποποίηση που σύμφωνα με την ανάλυση του ΝΑΡ (σ. σ. πολιτικός φορέας που ανήκει ο σ. Γιάννης Ελαφρός) για τον ολοκληρωτικό καπιταλισμό συνδέουν άμεσα την πάλη κατά των ιμπεριαλιστικών χαρακτηριστικών του συστήματος, με τη συνολική πάλη για την ανατροπή της αστικής κυριαρχίας. Όταν για παράδειγμα η ευρωπαϊκή καπιταλιστική ολοκλήρωση έχει γίνει ένα εσωτερικό, οργανικό στοιχείο του ελληνικού καπιταλισμού, η πάλη ενάντια στην ΕΕ, το «έξω από την ΕΕ», συνδέεται στενά (χωρίς να ταυτίζεται) με το «έξω από τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής».

Το ζήτημα δεν είναι να μιλάς για ιμπεριαλισμό, έστω και εναντίον του. «Η αποικιακή πολιτική και ο ιμπεριαλισμός υπήρχαν και πριν από το νεότατο στάδιο του καπιταλισμού και μάλιστα πριν τον καπιταλισμό», γράφει ο Λένιν στον Ιμπεριαλισμό, τονίζοντας ότι «ακόμα και η κεφαλαιοκρατική αποικιακή πολιτική των προηγούμενων σταδίων του καπιταλισμού διαφέρει ουσιαστικά από την αποικιακή πολιτική του χρηματιστικού κεφαλαίου». Και υιοθετεί μία θέση του Χίλφερντιγκ: «Η απάντηση του προλεταριάτου στην οικονομική πολιτική του χρηματιστικού κεφαλαίου στον ιμπεριαλισμό δεν μπορεί να είναι το ελεύθερο εμπόριο, αλλά μόνο ο σοσιαλισμός». Η απάντηση στην επελαύνουσα βαρβαρότητα του διεθνοποιημένου καπιταλισμού της εποχής μας, δεν μπορεί να είναι η επιστροφή στο αστικό έθνος – κράτος, αλλά η αντικαπιταλιστική επανάσταση σε εθνικό και διεθνικό επίπεδο.

Η Θέση του ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΑΦΕΝΕΙΟΥ για το ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ 31 χρόνια μετά βρίσκεται εδώ: http://www.anatolikos.com/tr/politexnio151104.htm

18/11/2004