Η αντιπολεμική πάλη στιγματίζει
τη συγκρότηση του ΣΕΚΕ
Αγώνας ενάντια στον ιμπεριαλιστικό και κοινωνικό πόλεμο του κεφαλαίου

(ένα παλιότερο κείμενο δημοσιευμένο στην εφημερίδα ΠΡΙΝ)

ΔΗΜΗΤΡΑ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΥ

Οι μέρες αυτές μας δίνουν την ευκαιρία να θυμηθούμε μια διαφορετική επέτειο από αυτήν του Νοέμβρη του 1973, εκείνη της δημιουργίας του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδος (ΣΕΚΕ). Το Πανελλαδικό Σοσιαλιστικό Συνέδριο, που πραγματοποιήθηκε στον Πειραιά από τις 17 έως τις 23 Νοεμβρίου του 1918, οδήγησε στην οργανωτική ενοποίηση του ελληνικού σοσιαλιστικού κινήματος. Αντίθετα από ό,τι συνέβη στην υπόλοιπη Ευρώπη, όπου η κρίση του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου οδήγησε σε διασπάσεις τα κυριότερα σοσιαλιστικά κόμματα και τη Διεθνή, στην Ελλάδα ο πόλεμος λειτούργησε ως καταλύτης για την ενίσχυση, ριζοσπαστικοποίηση και τελική ενοποίηση του σοσιαλιστικού κινήματος.

Ο πόλεμος αποτέλεσε το βασικό πεδίο ανάπτυξης των πολιτικών ανταγωνισμών στην Ελλάδα για περισσότερα χρόνια από κείνα που κράτησε η παγκόσμια καταιγίδα, καθώς η χώρα ζούσε σε εμπόλεμη κατάσταση από το 1912 έως το 1922. Η δράση εναντίον του πολέμου και η διαμόρφωση πολιτικής στο έδαφος των κοινωνικών επιπτώσεών του ήταν δύο από τα βασικότερα στοιχεία με τα οποία σχηματίστηκε η φυσιογνωμία του ελληνικού σοσιαλιστικού κινήματος. Αυτήν τη σελίδα της ιστορίας του μας ωθεί να θίξουμε σύντομα η σημερινή συγκυρία.

Μια από τις πιο σκληρές μάχες που έδωσαν οι νεαροί έλληνες κομμουνιστές ήταν η αντιπολεμική δράση στο μέτωπο του μικρασιατικού πολέμου, με την οργάνωση κομμουνιστικών πυρήνων στις μονάδες και την κυκλοφορία της παράνομης εφημερίδας Ερυθρός Φρουρός, κινήσεις που οδήγησαν τους πρωταγωνιστές τους στα στρατοδικεία. Συγχρόνως, οι αντιπολεμικές κινήσεις χαρτογραφούσαν μια νέα εικόνα στο εσωτερικό της Ελλάδας καθώς εισήγαν ορμητικά στην πολιτική σκηνή τα φτωχά εργατικά και αγροτικά στρώματα που σήκωναν όλο το βάρος του πολέμου στην καθημερινή τους ζωή (χαρακτηριστικό παράδειγμα τα Φεβρουαριανά του Βόλου, το 1921).

Ο πόλεμος τελειώνει το 1922. Καταστροφή στη Μικρασία και προσφυγιά για 1.200.000 ξεριζωμένους, που πλημμυρίζουν τους δρόμους μιας Ελλάδας μόλις πέντε εκατομμυρίων κατοίκων. Όλες οι μεταπολεμικές πληγές της ελληνικής κοινωνίας είναι ανοιχτές. Η αντιπολεμική δράση οργανώνεται στη βάση του νέου σκηνικού και αξιοποιώντας τις προηγούμενες εμπειρίες. Το Μάιο του 1924 συγκαλείται το συνέδριο της Ομοσπονδίας των Παλαιών Πολεμιστών και Θυμάτων Στρατού, με βασικό σύνθημα «Πόλεμος κατά του πολέμου» και θέσεις που στοιχειοθετούν ένα συγκροτημένο πλαίσιο αντιμιλιταριστικού, αντιεθνικιστικού και διεθνιστικού αγώνα (βλ. Πόλεμος κατά του πολέμου. Αποφάσεις του πρώτου πανελληνίου συνεδρίου Παλαιών Πολεμιστών και Θυμάτων Στρατού, εκδ. Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα 1975). Από τους βασικούς πρωταγωνιστές του κινήματος, όπως και στο μικρασιατικό μέτωπο, O Παντελής Πουλιόπουλος, που υπογράφει τα κείμενα της Ομοσπονδίας με το ψευδώνυμο Φίλιππος Ορφανός.

Οι Ενώσεις των Παλαιών Πολεμιστών απευθύνονται «στα θύματα των χθεσινών πολέμων και της χθεσινής στρατοκρατίας (τους σακάτηδες, τους φθισικούς του πολέμου, τις χήρες, τα ορφανά, τις αδελφές, τους απροστάτευτους γονείς των σκοτωμένων στον πόλεμο, των πεθαμένων στο στρατό ή στις στρατιωτικές φυλακές, των τουφεκισμένων από τα στρατοδικεία), στα θύματα της χθεσινής και της σημερινής στρατοκρατίας (τους στρατιωτικούς καταδίκους), στα θύματα των αυριανών πολέμων και της αυριανής στρατοκρατίας (τους στρατιώτες και τους στρατεύσιμους)», ενώ προτείνουν μέτρα ανακούφισης και κοινωνικής αποκατάστασής τους, ενταγμένα σε ευρύτερα πλαίσια κοινωνικών μεταρρυθμίσεων. Απορρίπτουν τον πασιφισμό, αποκαλύπτουν τα μεγαλοϊδεατικά ψεύδη και έρχονται σε ρήξη με τον εθνικισμό και την πολιτική του κράτους και των αστικών κομμάτων. Η αντίθεσή τους με τον πόλεμο βασίζεται σε μια ανάλυση και σε στόχους που θέτουν στο κέντρο της προσοχής τόσο τους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς και τη διεθνή θέση της Ελλάδας όσο και τα συμφέροντα της ελληνικής αστικής τάξης: «Tο Bασικότερο σημείο του όλου μας προγράμματος» χαρακτηρίζεται η ανάλυση των συμφερόντων της «ολιγαρχίας της χώρας μας», που όπως καθεμιά από τις «προνομιούχες ολιγαρχίες των βαλκανικών μας χωρών ζητάει να επεκτείνει το βασίλειο της οικονομικής της κυριαρχίας». Εξάλλου, συνεπής στα διεθνιστικά προτάγματα, η ελληνική Ομοσπονδία προσχωρεί στη Διεθνή των Παλαιών Πολεμιστών και Θυμάτων Πολέμου, που έχει συγκροτηθεί τον Απρίλιο του 1920.

Τα κείμενα της Ομοσπονδίας περιλαμβάνουν εξαιρετικές περιγραφές της εποχής, αποκαλύπτοντας ακόμη τη δραματική βίωση του πολέμου και της «μεταπολεμικής κόλασης»: «Την αλήθεια που ολάκαιρη και γυμνή ξεπρόβαλλε κάθε μέρα στα έκπληκτα μάτια μας, φωτισμένη από τα πυρά των μαχών και επάνω στα καπνισμένα ερείπια της χώρας εκείνης δεν έχουμε ανάγκη να τη γνωρίσουμε στα χαρτιά ούτε να την ακούσουμε από το στόμα των ρητόρων. [...] Και τώρα που έπαψε ο κρότος του πυροβόλου  σε κάθε βήμα του καθένας συναντά εμπρός του κι ένα από τα χίλια-δυο χαλάσματα που σώριασαν οι πόλεμοι. Χιλιάδες άνθρωποι που γύρισαν από τον πόλεμο και δεν βρίσκουν δουλειά να ζήσουν και πεινούνε. [...] Η κοινωνική αθλιότητα και η ανέχεια μεγαλώνει ολοένα και περισσότερο τη ζητιανιά, την πορνεία, τον αριθμό των εγκληματιών και οι φυλακές δεν φθάνουν για να τους χωρέσουν».

Η Ομοσπονδία των Παλαιών Πολεμιστών διαλύθηκε τελικά από τη δικτατορία του Πάγκαλου. Απότοκος ενός ευρύτερου φαινομένου μαζικής εμπλοκής στη στρατιωτική ζωή, που συνδέθηκε με τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, μπόρεσε στη σύντομη ζωή της να θέσει την κοινωνική οπτική της ριζοσπαστικής Aριστεράς στους αντιπολεμικούς αγώνες της εποχής.

08/01/2003