ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΕΠΕΛΑΣΗ ΑΝΑΣΤΑΤΩΝΕΙ ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Η ελληνική διπλωματία, τόσο επί ΠΑΣΟΚ όσο και σήμερα, γνώριζε πως η αναγνώριση της ΠΓΔΜ ως Δημοκρατία της Μακεδονίας ήταν θέμα χρόνου

Τα δύο μεγάλα κόμματα διεκδικούν παθιασμένα την πατρότητα της ΟΝΕ, των μεγάλων έργων και της Ολυμπιακής εποποιίας, επιδιώκοντας να συνδεθούν με τις κορυφαίες στιγμές του ελληνικού καπιταλισμού. Ωστόσο, όταν πρόκειται για τα λεγόμενα εθνικά θέματα, αλλάζουν τροπάριο, τραγουδώντας το γνωστό «τίνος είναι βρε γυναίκα τα παιδιά;». Διότι – πώς να το κάνουμε – τη δόξα όλοι την επιδιώκουν, τη…χυλόπιτα όμως ουδείς και ποτέ! Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ προσπαθούν να ρίξουν τις ευθύνες ο ένας στον άλλο μετά το ηχηρό χαστούκι της αναγνώρισης της ΠΓΔΜ, ως Δημοκρατίας της Μακεδονίας από τις ΗΠΑ, προτού καλά – καλά ολοκληρωθεί η καταμέτρηση των ψήφων στις πρόσφατες αμερικανικές εκλογές. «Κοιμήθηκαν αν και γνώριζαν», κραυγάζει η αντιπολίτευση, μέσω και του φιλικού προς αυτήν Τύπου. «Στο σπίτι του κρεμασμένου δεν μιλάνε για σκοινί», απαντά η κυβέρνηση, δια του εκπροσώπου της.

Γαργαλιστικό, αναμφίβολα, το νέο πολιτικό ριάλιτι σόου που στήνεται με αφορμή τις εξελίξεις στο «Σκοπιανό». Εάν όμως θελήσουμε να μιλήσουμε στα σοβαρά, τότε κομμένη η πλάκα: Κανένα από τα δύο μεγάλα κόμματα δεν αιφνιδιάστηκε από την αναγνώριση της γειτονικής χώρας με το συνταγματικό της όνομα από την Ουάσιγκτον. Ίσως, βεβαίως, να περίμεναν την κίνηση αυτή να καθυστερήσει για μερικές ακόμη ημέρες ή και εβδομάδες. Ίσως να ήλπιζαν ότι η υπερδύναμη θα έδειχνε κάπως μεγαλύτερο τακτ στο συγκεκριμένο θέμα, σεβόμενη τις ευαισθησίες της Ελλάδας. Επί της ουσίας, όμως, επρόκειτο για μια προαναγγελθείσα αναγνώριση και η ελληνική διπλωματική και πολιτική ηγεσία, του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ, γνώριζαν ότι αυτή η κίνηση ήταν απλώς θέμα χρόνου να γίνει και γι’ αυτό, τώρα, αντιμετωπίζουν την υπόθεση με πλήρη συναίνεση.

Εξάλλου, οι ενδείξεις για το τι πρόκειται να συμβεί ήταν σαφείς. Πέραν των μηνυμάτων που έρχονταν συνεχώς από την πλευρά των ΗΠΑ, τουλάχιστον από το 2003, τα τελευταία χρόνια έχουν αναγνωρίσει την ΠΓΔΜ ως Δημοκρατία της Μακεδονίας πάνω από 130 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας και της Κίνας – αυτό πρακτικά σημαίνει ότι εάν ο ΟΗΕ λειτουργούσε με την αρχή της πλειοψηφίας, θα είχε κι αυτός προχωρήσει στην αναγνώριση. Σχετικά δε με την άρνηση της ΕΕ να πράξει το ίδιο, είναι μάλλον προφανές ότι εάν δεν υπήρχε η δυνατότητα του βέτο από την πλευρά της Αθήνας, τότε πολλές χώρες θα είχαν προ πολλού κινηθεί προς την ίδια κατεύθυνση. Οι δηλώσεις του Σολάνα από την ΠΓΔΜ την προηγούμενη εβδομάδα, ο οποίος επίσης αναφέρθηκε στην «Μακεδονία», αφήνουν ελάχιστα περιθώρια παρερμηνείας. Η ονομασία της ΠΓΔΜ είναι, ουσιαστικά, μια τελειωμένη υπόθεση. Κι όμως, ο χειρισμός του θέματος εξακολουθεί να συνεπάγεται μεγάλο ρίσκο για το πολιτικό προσωπικό και πρωτίστως για την κυβέρνηση. Σήμερα εξάλλου η κυβέρνηση Μπους «άδειασε» κυβέρνηση και αντιπολίτευση της Ελλάδας δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ ε ί χ α ν ε ν η μ ε ρ ώ σ ε ι  γ ι α τ  η ν  ε π ι κ ε ί μ ε ν η  α ν α γ ν ώ ρ ι σ η τόσο τη ΝΔ όσο και το ΠΑΣΟΚ! 

Με βάση όλα τα παραπάνω το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ δημοσιεύει ένα άρθρο του συνεργάτη μας ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΥ.

Το σκηνικό της συναίνεσης έχει στηθεί. Οι αρχηγοί των κομμάτων συμπολίτευσης, παρά τις κορώνες που εκτοξεύουν για εσωτερική κατανάλωση, τηρούν πολιτική αυστηρά χαμηλών τόνων, κόβοντας το βήχα σε όσους τόλμησαν να εισηγηθούν δυναμική απάντηση στη νέα «προδοσία» Αμερικανών και Σκοπιανών. Ο Χριστόδουλος, που είχε ξεσηκώσει τον κόσμο για τις ταυτότητες, αρκέστηκε σε μερικές εθιμοτυπικές αναφορές στο θέμα, ενώ και οι ελληναράδες μακεδονομάχοι δείχνουν για την ώρα παραδομένοι στη μοίρα τους, καθώς δεν έκανα καμία ουσιαστική προσπάθεια να οργανώσουν μαζική αντίδραση.

Ίδιο και το κλίμα που επικράτησε στη Βουλή, στη συζήτηση της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι, αν αληθεύουν τα σχετικά ρεπορτάζ, κανείς ομιλητής δεν έκανε την παραμικρή αναφορά στην απόφαση του συμβουλίου των πολιτικών αρχηγών του 1922, οπότε αποφασίστηκε να μην αναγνωριστεί ονομασία του γειτονικού κράτους που θα περιέχει τον όρο Μακεδονία. Ουσιαστικά, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, τις τελευταίες μέρες ενταφιάστηκε εκείνη η απόφαση, που σφράγισε μια ολόκληρη εποχή για τη βαλκανική πολιτική της Ελλάδας. Έτσι ήρεμα και απλά, χωρίς πολλές φανφάρες – αν είναι δυνατό, οι περισσότεροι θα προτιμούσαν να μην γίνει καν νέα σύνοδος των πολιτικών αρχηγών για να ακυρώσει και τυπικά την απόφαση της προηγούμενης.

Εξάλλου, η απόφαση αυτή είχε αρχίσει να απαξιώνεται πολύ γρήγορα μετά την υπογραφή της. Μετά το εμπάργκο που επέβαλε στις αρχές του 1992 ο Ανδρέας Παπανδρέου κατά της ΠΓΔΜ, κορυφώνοντας την επίδειξη δύναμης από την πλευρά της Αθήνας, ήρθε η λεγόμενη Ενδιάμεση Συμφωνία του 1995. Με αυτήν, ουσιαστικά ομαλοποιήθηκαν πλήρως οι σχέσεις ανάμεσα στις δύο πλευρές, ενώ το θέμα του ονόματος μπήκε στη ναφθαλίνη – έτσι, για να υπενθυμίζει που και που, ποιος είναι ο ισχυρότερος «παίκτης» στην περιοχή.

Εάν γίνει «ταμείο», κανείς μπορεί να διαπιστώσει εύκολα ότι τα αποτελέσματα, σήμερα πια, είναι εντυπωσιακά και η θέση της Ελλάδας στην ΠΓΔΜ (όπως, άλλωστε, και στο μεγαλύτερο μέρος των Βαλκανίων) είναι εντυπωσιακά αναβαθμισμένη σε σχέση με τις αρχές της δεκαετίας του ’90. Σύμφωνα με αποκαλυπτικό ρεπορτάζ που δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία, ανάμεσα σε Αθήνα και Σκόπια έχουν υπογραφεί 21 συμβάσεις και πρωτόκολλα, εμπορικού και περιβαλλοντικού κυρίως χαρακτήρα. Από αυτά, κανένα δεν έχει κυρωθεί από την ελληνική Βουλή, η εφαρμογή τους όμως προχωρά κανονικά.

Το ελληνικό κεφάλαιο, από την πλευρά του, διεκδικεί τον τίτλο του πρωταθλητή. Την τελευταία δεκαετία πραγματοποίησε στην ΠΓΔΜ επενδύσεις ύψους περίπου μισού δισεκατομμυρίου δολαρίων, με αποτέλεσμα σήμερα χιλιάδες εργαζόμενοι να δουλεύουν για ελληνικές επιχειρήσεις. Ενδεικτικά, τα ΕΛΠΕ κατέχουν την πλειοψηφία του μεγαλύτερου διυλιστηρίου ΟΚΤΑ, ο ΟΤΕ απέκτησε τη δεύτερη άδεια κινητής τηλεφωνίας, η Εθνική Τράπεζα αγόρασε το μεγαλύτερο πιστωτικό ίδρυμα της χώρας, ενώ δεκάδες άλλες επιχειρήσεις – από σούπερ μάρκετ μέχρι γαλακτοβιομηχανίες και κατασκευαστικές εταιρείες – έχουν εισβάλλει δυναμικά στη μικρή, αλλά υπολογίσιμη για τα ελληνικά δεδομένα αγορά.

Η Ελλάδα έχει κατακτήσει στην «ενδοχώρα» της μια αναμφισβήτητα ηγεμονική θέση. «Η οικονομία των Σκοπίων είναι πλέον κομμάτι της ελληνικής οικονομίας», όπως είπε και ο Πάγκαλος σε τηλεοπτική εκπομπή. Πρόκειται για ένα γεγονός που αναγνωρίζουν και οι ίδιοι οι γείτονες. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις πανηγυρικές εκδηλώσεις που έγιναν στην ΠΓΔΜ για να γιορταστεί η αναγνώριση του συνταγματικού ονόματος της χώρας από τις ΗΠΑ, η συμμετοχή ήταν σχετικά μικρή – αλλά και από τους συμμετέχοντες, ελάχιστοι αποτόλμησαν να μιλήσουν για μια νίκη έναντι της Ελλάδας. Μάλιστα, σε συνάντηση των αρχηγών όλων των πολιτικών κομμάτων που έγινε στην Αχρίδα, για «την υποστήριξη των στρατηγικών συμφερόντων της Μακεδονίας», στο κοινό ανακοινωθέν αναφέρονται χαρακτηριστικά και τα εξής: «Εκφράζουμε την αποφασιστικότητά μας για την Ελλάδα, υποστηρίζοντάς την ταυτόχρονα ως κινητήρια δύναμη των διαδικασιών για την ευρωπαϊκή και ευρωατλαντική προσέγγιση της περιοχής».

Παραφράζοντας τα ιστορικά λόγια του Γεωργίου Παπανδρέου, θα μπορούσαμε να πούμε ότι σήμερα η (πρώην γιουγκοσλαβική) Δημοκρατία της Μακεδονίας αναπνέει με δύο πνεύμονες: Έναν αμερικανικό και έναν ευρωπαϊκό, ο οποίος φέρει ελληνική σφραγίδα. Μετά την κατάρρευση του «ανατολικού μπλοκ» και τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, πολλές ελληνικές επιχειρήσεις διοχέτευσαν το πλεονάζον κεφάλαιο που σώρευσαν σε μια περίοδο εκρηκτικής ανάπτυξης προς τις γειτονικές χώρες. Το έκαναν, όπως δείχνουν και τα στοιχεία, με αρκετή επιτυχία, συναγωνιζόμενες ευθέως πολλούς γίγαντες από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Αυτός όμως ο κύκλος της βαλκανικής επέκτασης της Ελλάδας φαίνεται να κλείνει κάπου εδώ, μετά από μια περίπου δεκαετία. Η Αθήνα θα προτιμούσε, προφανώς, αυτό να γίνει με τους δικούς της όρους και όχι με ένα ηχηρό χαστούκι από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, αυτή η πλευρά είναι δευτερεύουσα στην όλη υπόθεση.

Το μεγάλο πρόβλημα που παρουσιάζεται αυτήν την περίοδο είναι ότι έχει ανοίξει ολόκληρη η βεντάλια των λεγόμενων «εθνικών θεμάτων». Η ένταση που επικρατεί στο Αιγαίο (ή, έστω, η επιλογή της δημοσιοποίησής της σε αυτή τη χρονική συγκυρία), οι συνεχιζόμενες πιέσεις στο Κυπριακό που δεν αποκλείεται, όπως φημολογείται, να οδηγήσει και στην εν καιρώ αναγνώριση και της κρατικής οντότητας των Τουρκοκυπρίων, ακόμη και επαναφορά από την πλευρά των Τιράνων του θέματος των «Τσάμηδων» - όλα αυτά, αποδεικνύουν του λόγου το αληθές.

Ουσιαστικά, η Αθήνα πληρώνει εδώ και καιρό το αντίτιμο της επιλογής της να κλείσει μια σειρά ανοιχτά μέτωπα στην εξωτερική πολιτική, θέλοντας να κατοχυρώσει τη σχετικά αναβαθμισμένη θέση που κατέκτησε ο ελληνικός καπιταλισμός τα τελευταία χρόνια. Μόνο που – κι αυτό είναι κάτι που θα έπρεπε πρώτα από όλους να το γνωρίζουν οι κυβερνώντες – αυτή η φάση είναι από τις πιο κρίσιμες σε ένα ιστορικό κύκλο και δεν συγχωρεί ερασιτεχνισμούς.

Δύο είναι τα ζητούμενα σήμερα για την αστική τάξη της Ελλάδας: Πρώτον, με παράλληλη δημιουργία προϋποθέσεων που θα της επιτρέψουν να διεκδικήσει ακόμη περισσότερα στο μέλλον, όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν. Δεύτερον, η αναζήτηση και επεξεργασία μιας νέας στρατηγικής, που θα αποτελέσει τον οδηγό της στην επόμενη φάση. Μια στρατηγική που θα της επιτρέψει να αξιοποιήσει το κλίμα συναίνεσης που διαμορφώνεται στο εσωτερικό, πρωτίστως ανάμεσα σε ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Αυτό, όμως, φαίνεται ότι είναι και το μεγάλο της έλλειμμα, γεγονός που είναι εμφανές και στην αλλοπρόσαλλη παρουσία της κυβέρνησης της ΝΔ, η οποία συχνά δείχνει να μην γνωρίζει τι να κάνει. Φυσικά, επαναλαμβάνουμε ότι δεν πρόκειται για πρόβλημα μόνο ή κυρίως του Καραμανλή, αλλά του ελληνικού κεφαλαίου και του πολιτικού προσωπικού της χώρας. Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι, παρά το γεγονός ότι τα όσα συμβαίνουν είναι ουσιαστικά δημιούργημα του ΠΑΣΟΚ, είναι η νυν κυβέρνηση που χρεώνεται το μεγαλύτερο κόστος.

*   *   *  

Ο Νονός των Σκοπίων, ήταν ο τίτλος του φιλοκυβερνητικού Ελεύθερου Τύπου την επομένη της αναγνώρισης της γειτονικής χώρας ως Δημοκρατία της Μακεδονίας από τις ΗΠΑ, συνοδευόμενος από μία φωτογραφία του Τζορτζ Μπους. «Μαχαιριά από Μπους», τιτλοφορούνταν  το αντιπολιτευόμενο Έθνος την ίδια μέρα. «Πιστολέρο Μακεδονομάχος», έγραφε η Ελευθεροτυπία, αναφερόμενη στον Μπους που «μας χτύπησε πρωί – πρωί». Το Βήμα διαπίστωνε ότι έχουμε να κάνουμε με «Άφιλους Αμερικανούς» και παραλλήλιζε τον απερχόμενο πρέσβη των ΗΠΑ στην Αθήνα Τόμας Μίλερ με τον…Γκράτσι, που έδωσε άγρια χαράματα στον Μεταξά το πολεμικό τελεσίγραφο του 1940! Ακόμη και η Καθημερινή, που κάθε άλλο παρά αντιαμερικανικά αισθήματα τρέφει, έκανε λόγο στο πρώτο της θέμα για «Πολιτικό ατόπημα ΗΠΑ», που «αγνοούν τον ΟΗΕ».

Για μια ακόμη φορά, οι ΗΠΑ, παρ’ όλο που έκαναν αυτό που έχουν ήδη κάνει δεκάδες άλλες χώρες, καταγράφονται στα πιο ελεεινά κατάστιχα της συνείδησης του ελληνικού λαού, συνδεόμενες με «μαύρες σελίδες» στα λεγόμενα «εθνικά θέματα». Οι εδώ υποστηρικτές τους κόντεψαν να πάθουν αποπληξία διαβάζοντας τις ανακοινώσεις των κομμάτων, τα πρωτοσέλιδα και τις αναλύσεις του Τύπου και παρακολουθώντας τις συζητήσεις στα τηλεοπτικά παράθυρα. Την Τετάρτη, για παράδειγμα, ο Μητσοτάκης έμοιαζε να βρίσκεται στα πρόθυρα εγκεφαλικού μιλώντας στο δελτίο ειδήσεων του Χατζηνικολάου στον Άλφα. Δεν δίστασε μάλιστα να επιτεθεί εναντίον όλων, που τολμούν να αμφισβητήσουν την παντοδυναμία των ΗΠΑ.

«Δεν μπορεί ο καθένας που έχει ΜΜΕ να προσπαθεί να πλειοδοτήσει σε αντιαμερικανισμό», έλεγε, καλώντας πρακτικά τα αφεντικά των μίντια να βάλουν χέρι στις ειδήσεις και να κόψουν τα ανεπιθύμητα σχόλια. «Οι ΗΠΑ, η μοναδική υπερδύναμη, είναι σε πόλεμο και δεν αναγνωρίζουν παρά άσπρο και μαύρο. Ο αντιαμερικανισμός σε αυτήν την περίοδο και μπορεί να πληρωθεί ακριβά», πρόσθεσε ο επίτιμος της ΝΔ, μετατρεπόμενος έτσι, για μια ακόμη φορά, σε πολιορκητικό κριό της Ουάσιγκτον στην Ελλάδα. Άλλωστε, δεν χωρά καμία αμφιβολία ότι η αναγνώριση της Δημοκρατίας της Μακεδονίας δεν οφείλεται πρωτίστως ή κυρίως σε κάποια εκδικητική μανία των Αμερικανών έναντι της Ελλάδας (όσο κι αν η χρονική συγκυρία ευνόησε για να σταλεί ένα μήνυμα προς την Αθήνα). Αντιθέτως, έχει άμεση σχέση με την επιτάχυνση της προώθησης της πολιτικής της Ουάσιγκτον στο «τρίγωνο» Βαλκάνια-Βόρεια Αφρική-Μέση Ανατολή. Εκεί, δηλαδή, όπου στη δεύτερη τετραετία Μπους επιδιώκεται να ολοκληρωθούν οι μεγάλες αλλαγές που ξεκίνησαν στη διάρκεια της πρώτης (εν μέρει και από την εποχή του Κλίντον και τους βομβαρδισμούς κατά της Γιουγκοσλαβίας) και να παγιωθεί η Pax Americana.

Εχοντας νομιμοποιηθεί από την πλειοψηφία των Αμερικανών στις πρόσφατες εκλογές, ο Λευκός Οίκος έσπευσε να ξεκαθαρίσει, από την πρώτη κιόλας μέρα, ότι δεν προτίθεται να διαπραγματευτεί με κανέναν τα συμφέροντά της και θα προχωρήσει επιθετικά σε όλα τα μέτωπα, έστω και μονομερώς. Ειδικά δε στα Βαλκάνια, το μαλακό υπογάστριο της Ευρώπης, οι ΗΠΑ ακολουθούν τη γραμμή του «διαίρει και βασίλευε», επιδιώκοντας να αποκτήσουν προνομιακές σχέσεις με όλες τις εθνότητες της περιοχής.

Μέχρι στιγμής, μάλιστα, δείχνουν να τα καταφέρνουν περίφημα: Οι Αλβανοί δηλώνουν ικανοποιημένοι επειδή προχωρά η ανεξαρτητοποίηση του Κοσυφοπεδίου και η αυτονόμηση του αλβανικού τμήματος της ΠΓΔΜ, εξελίξεις που εκτιμάται ότι φέρνουν πιο κοντά το στόχο της «Μεγάλης Αλβανίας». Οι Σλαβομακεδόνες εμφανίζονται ιστορικά δικαιωμένοι μετά την αναγνώριση της ΠΓΔΜ ως Δημοκρατία της Μακεδονίας. Ακόμη και οι Σέρβοι, που τόσο έχουν υποφέρει από τους Αμερικανούς, εμφανίστηκαν προεκλογικά να υποστηρίζουν με πάθος τον Μπους, καθώς φοβόντουσαν ότι μια κυβέρνηση των Δημοκρατικών, με πιθανή επάνοδο στο προσκήνιο των δημίων τους Χόλμπρουκ και Ολμπράιτ, θα σήμαινε νέα έκρηξη του αλβανικού αλυτρωτισμού!

Η επιθετική αυτή γραμμή από την πλευρά των ΗΠΑ, όμως, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα βαθύνει το ρήγμα ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, προκαλώντας μεγάλα προβλήματα σε μια σειρά μικρομεσαίες χώρες, όπως είναι η Ελλάδα. Έτσι, για την ελληνική αστική τάξη, που έχει εισέλθει σε περίοδο έντονων ανακατατάξεων, η υπόθεση του «Σκοπιανού», εκτός όλων των άλλων, φαίνεται πως ανοίγει ξανά ένα ακόμη ευαίσθητο θέμα: Αυτό του προσανατολισμού της απέναντι στον ανταγωνισμό ΗΠΑ και ΕΕ.

Διότι αν στο Κυπριακό οι δύο αυτοί πόλοι φαίνεται ότι ομονοούν και πιέζουν για αναγνώριση του τουρκοκυπριακού κράτους, για να ικανοποιήσουν την Άγκυρα, στο «Σκοπιανό», η θέση της ΕΕ καταγράφεται, παρά τις αντίθετες προθέσεις πολλών εταίρων, ως πιο φιλελληνική σε σχέση με την αντίστοιχη των ΗΠΑ. Το γεγονός αυτό δίνει την ευκαιρία στο πιο φιλοευρωπαϊκό τμήμα του κεφαλαίου και του πολιτικού προσωπικού, που είχαν σαφώς το πάνω χέρι επί κυβέρνησης Σημίτη, να ασκήσουν πιέσεις και στην κυβέρνηση Καραμανλή, η οποία σαφώς και αλληθωρίζει περισσότερο προς την πλευρά των Αμερικανών.

Ο Μητσοτάκης δεν επέλεξε τυχαία τη στιγμή να επαναβεβαιώσει δημοσίως τη θέση του, με ένα φιλοαμερικανικό παραλήρημα…