Η ΤΕΧΝΗ ΚΙ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ

Με ό,τι νέο και ανατρεπτικό

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Στη 13η διοργάνωσή τους βαδίζουν φέτος οι «Νέοι Ορίζοντες», το παράλληλο τμήμα του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης που διευθύνει ο Δημήτρης Εϊπίδης. Συνδυάζει για άλλη μία φορά ό,τι πιο νέο και ανατρεπτικό από διαφορετικές κινηματογραφικές σχολές και τάσεις.

Αν και από πλευράς ΥΠΠΟ δεν ακούγεται τίποτα ακόμη για το μέλλον του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, παρά μόνο φήμες για διάφορα σχέδια που θα ανακοινωθούν, οι «Νέοι Ορίζοντες» κατάφεραν να διασωθούν από το ψαλίδισμα των ταινιών και τη μείωση του κόστους. Κυρίως γιατί όταν τους ζητήθηκε το ψαλίδισμα, το πρόγραμμα είχε ήδη διαμορφωθεί και δεν μπορούσε να αναιρεθεί.
Έτσι, από την Παρασκευή, όταν ξεκινά το 45ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, και μέχρι τις 28 Νοεμβρίου θα προβληθούν στο πλαίσιο των «Νέων Οριζόντων» 41 ταινίες.
Ο Πίτερ Γκρίναγουεϊ θα ξαναέρθει στο φεστιβάλ με τη νέα του τριλογία «Tulse Luper Souitcases», που είναι γυρισμένη με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας (high definition). Για την προβολή της οι «Νέοι Ορίζοντες» και το Φεστιβάλ Κινηματογράφου φέρνουν ειδικά μηχανήματα από την Ολλανδία και γίνονται το τέταρτο φεστιβάλ παγκοσμίως που χρησιμοποιεί αυτή την τεχνολογία, γεγονός που τοποθετεί τους «Νέους Ορίζοντες» στους πρωτοπόρους του χώρου.
Επανέρχεται επίσης ο Ισλανδός Φρίντρικ Τορ Φρίντρικσον, ο οποίος δεν πτοήθηκε από το ατύχημα και την επί έναν μήνα νοσηλεία του στο νοσοκομείο την προηγούμενη φορά που ήρθε στην πόλη. Αναμένονται ακόμη, ο πολύ γνωστός στην Ασία Ιάπωνας Χιροκάζου Κόρε-Εντα και ο πολύ ενδιαφέρων Αμερικανός Τοντ Σόλοντζ, στο έργο των οποίων θα υπάρχει αφιέρωμα. Την παρουσία του στη Θεσσαλονίκη είχε υποσχεθεί και ο Ολλανδός Τέο Βαν Γκογκ, ο οποίος δολοφονήθηκε πρόσφατα. Ήταν φίλος του Δημήτρη Εϊπίδη επί 22 χρόνια και είχε λατρέψει τη Θεσσαλονίκη πέρσι, στην πρώτη και μοναδική, τελικά, επίσκεψή του στην πόλη. Θα προβληθεί η ταινία του «Cool». Αφιερώματα θα υπάρχουν, επίσης, στον Νεοϋορκέζο Τοντ Βέροου και στον Βιενέζο Γκοτζ Σπίλμαν.
Ο βασικός κορμός των «Νέων Οριζόντων», δηλαδή το τμήμα «Διεθνής Επιλογή», περιλαμβάνει 15 ταινίες. Ανάμεσά τους και οι:

* «Χρυσαφένια» της Κέρεν Γεντάγια (Ισραήλ), που απέσπασε το βραβείο «Χρυσή Κάμερα» στο Φεστιβάλ Κανών.
* «Και οι χελώνες πετάνε» του Μπαχμάν Γκομπαντί (Ιράν - Ιράκ), πρώτο βραβείο στο Σαν Σεμπάστιαν και βραβείο FIPRESCI στο Τορόντο.
* «Κυνηγός» (Γαλλία - Ιαπωνία - Καζακστάν) του Σερίκ Απρίμοβ, που πήρε το βραβείο κριτικής επιτροπής στο Λοκάρνο.
* «Ερωτικό Καλοκαίρι» (Μ. Βρετανία) του Πάβελ Παβλικόφσκι, γνωστού μας από τον Χρυσό Αλέξανδρο, που είχε κερδίσει στη Θεσσαλονίκη το 2000 με το «Τελευταίο καταφύγιο».
* «3 Iron» του Κορεάτη Κιμ Κι-ντουκ, βραβείο σκηνοθεσίας στη Βενετία.

Φέτος επανέρχεται το αφιέρωμα στο Νέο Γαλλικό Κινηματογράφο, που περιλαμβάνει την ταινία «Καθαρή» του Ολιβιέ Ασαγιάς, η πρωταγωνίστρια της οποίας απέσπασε το πρώτο βραβείο γυναικείας ερμηνείας στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Βενετίας, τον «Παρείσακτο» της Κλερ Ντενίζ, της οποίας ο Δ. Εϊπίδης δηλώνει ο πιο φανατικός θαυμαστής, «Τα εγγόνια» του Ιλάν Ντουράν Κοέν, τις «Κεντίστρες» της Ελεονόρ Φουσέ και την «Αθωότητα» της Λουσίλ Χατζιχαλίλοβιτς.
Στο αφιέρωμα στον Νέο Ρωσικό Κινηματογράφο δεσπόζει η τελευταία ταινία της 70χρονης πλέον Κίρα Μουράτοβα, μιας κινηματογραφίστριας που έχει υποστεί διώξεις και φυλακίσεις, ενώ οι ταινίες της είχαν απαγορευτεί και πολλές από αυτές χάθηκαν. Θα προβληθούν, ακόμη, η ταινία «Εμείς» του Ντιμίτρι Μεσκίεβ, που απέσπασε το Μεγάλο βραβείο του Φεστιβάλ της Μόσχας, η «Επαφή από απόσταση» της Σβετλάνα Προσκουρίνα και «Σκίτσο» της Γκιούκα Ομάροβα.

Ενάντια στις ερπύστριες

Στερεο-φονικά

* «Lifeblood» - Manic Street Preachers (Sony):

«Να κυριαρχείς στον εαυτό σου κι όχι στον κόσμο». Με αυτή τη φράση του Ντεκάρτ, του φιλόσοφου του Διαφωτισμού, στο εσώφυλλο του έβδομου άλμπουμ, αυτοί οι τρεις βετεράνοι του πολιτικού ροκ ετοιμάζονται για ένα ακόμα κήρυγμα. Σε αυτό όμως το άλμπουμ με τον αλλοπρόσαλλο τίτλο λείπουν τα φιλοκαταστασιακά παιχνίδια με τα σλόγκαν ή η ωμή πολιτική προπαγάνδα των προηγουμένων. Οι MSP εδώ επιλέγουν μια εκ βαθέων παραδοχή ότι η κατάσταση είναι πολύ πιο άσχημη από όσο ήλπιζαν. Παντού οι στίχοι βρίθουν από μελαγχολικές διαπιστώσεις για έναν «πολιτισμό που καταποντίζεται».
Γραμμένο τα δύο προηγούμενα χρόνια, μετά την προβοκατόρικη συναυλία στην Κούβα, που την θεωρούν λάθος -ήταν το πρώτο δυτικό συγκρότημα από τη δεκαετία του '70 που επισκέφθηκε το νησί-, το άλμπουμ αντικατοπτρίζει την απόφασή τους να είναι έντιμοι. Ετσι, δεν μιλούν για τα γεγονότα που σημάδεψαν την εποχή, όπως τον πόλεμο και την έξαρση της καταστολής, για να μην καταντήσουν καρικατούρες του παλιού τους εαυτού. Αντίθετα, επιστρατεύουν τον Οργουελ και τον εφιαλτικό κόσμο του «1984», σαρκάζουν τον Ρίτσαρντ Νίξον, θυμίζοντας ότι υπήρχε κι ένας άλλος μεγαλομανής πρόεδρος των ΗΠΑ, ξαναθυμούνται την περεστρόικα και πόσο λάθος εξελίχθηκε, και τώρα πια, όπως λένε, κατανοούν τον Ντεκάρτ και τη σημασία του Διαφωτισμού σε μια εποχή που θυμίζει αντι-Διαφωτισμό.
Αλλά η μεγάλη στροφή είναι στη μουσική. Με τον Τόνι Βισκόντι, τον θρυλικό παραγωγό του Μπάουι, στην κονσόλα, οι MSP επιστρέφουν στον σκοτεινό ήχο της δεκαετίας του '80, αυτό το ζοφερό, αγχωτικό κύμα που εγκαινίασαν οι Joy Division και συνέχισαν οι New Order και οι Cure.
Κάτω από όλα αυτά, το «Lifeblood» θα έπρεπε να είναι αποτυχία. Κι όμως, αντίθετα, μοιάζει με την ώριμη δουλειά μιας μπάντας που επέλεξε μια διαφορετική στρατηγική. Αυτή τη φορά οι μανιακοί ιεροκήρυκες διαπίστωσαν ότι η πολιτική στράτευση μιας μπάντας μπορεί να γίνει μπούμερανγκ. Γι' αυτό απορρίπτουν την τέχνη στο όνομα του λαού και μιλούν για τον εαυτό τους. Ενα άλμπουμ de profundis από μια μπάντα που ξεμπέρδεψε με τις παιδικές ασθένειες της συνεχούς καταγγελίας και της προπαγάνδας μετά μουσικής, και ηχεί περισσότερο πολιτικό από ποτέ.

* «Street Signs» - Ozomatli (Virgin):

Ονειρική λάτιν τζαζ, επιθετικό χιπ χοπ, καυτή φανκ μπερδεύονται με τα κρουστά από το Μαρόκο και τον ρομαντισμό του ράι μαζί με τον εκλεπτυσμένο ήχο της Συμφωνικής Ορχήστρας της Πράγας. Τρίτη φορά που ο θεός των Αζτέκων Ozomatli, προστάτης της ζούγκλας, του χορού, της μουσικής και του πάθους, κατεβαίνει στους δρόμους του πολυεθνικού Λος Αντζελες. Και εκεί συγκεντρώνει ήχους και τους βάζει στο χωνευτήρι της κολεκτίβας, από όπου ξεπροβάλει ένα ντελιριακό μείγμα.
Γεννημένοι το '95 σε ένα από αυτά τα άθλια κοινοτικά κέντρα, που μαζεύονται οι μετανάστες της Πόλης των Αγγέλων, στη διάρκεια μιας απεργίας, οι Ozomatli είχαν αποδείξει την ικανότητά τους να μετουσιώνουν τα ακούσματα μιας μητρόπολης σε ένα προσωπικό ηχητικό καλειδοσκόπιο. Τώρα οι έξι μουσικοί γράφουν το άλμπουμ που πάντα ήθελαν, προσθέτοντας στους λάτιν ρυθμούς την παράδοση της βόρειας Αφρικής και, κυρίως, υπονομεύοντας όλες τους τις μελωδίες με ένα παροξυσμικό ραπάρισμα, όπου τα αγγλικά μπερδεύονται με τα ισπανικά. Ενα άλμπουμ πολύ πιο συναρπαστικό από το λάτιν ροκ του παρελθόντος.
Και αυτή η αίσθηση μιας άγριας φιέστας στους δρόμους του Λος Αντζελες, της πόλης που, αν πιστέψουμε τον στοχαστή και πολεοδόμο Μάικ Ντέιβις, είναι η μητρόπολη όπου πειραματίζονται με τις πιο επιστημονικές μεθόδους καταστολής, είναι η μια όψη του άλμπουμ. Η άλλη είναι ότι εμμένουν με τους στίχους τους να καταγγέλλουν την αλαζονεία των ΗΠΑ στο εξωτερικό και την αστυνομική βία, το κράτος ελέγχου και την ολοένα και αυξανόμενη ένδεια των κατώτερων στρωμάτων του πληθυσμού στο εσωτερικό. Ολα αυτά έχουν ξανακουστεί φυσικά, αλλά όχι με τόσο ευφάνταστη μουσική επένδυση, κάτι που κάνει τους Rage Against The Machine να ακούγονται τόσο άτεχνοι και θορυβώδεις όσο μια κολεγιακή μπάντα στον χορό των αποφοίτων.

Πρεμιέρες για Λυρική, Εθνικό

Στον ακόλαστο «Ντον Τζοβάνι»

Θριαμβευτική ήταν η πρεμιέρα της όπερας του Μότσαρτ «Ντον Τζοβάνι», με την οποία άνοιξε, την Κυριακή, η Κεντρική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής για την καλλιτεχνική περίοδο 2004-05. Ο γοητευτικός ήρωας της όπερας του Μότσαρτ προσέλκυσε το ενδιαφέρον του κοινού που κατέκλυσε το θέατρο. Τα εισιτήρια της πρεμιέρας είχαν εξαντληθεί αρκετές ημέρες πριν, ενώ τείνουν να εξαντληθούν και τα εισιτήρια των υπόλοιπων παραστάσεων.

Σε ένα «σκοτεινό» σκηνικό με μαύρους καθρέφτες, όπου μοναδικές έγχρωμες πινελιές ήταν το κόκκινο κοστούμι της Ντόνα Ελβίρα και το κόκκινο σακάκι του Ντον Τζοβάνι (Γιώργος Πάτσας), εξελίχθηκε η πλοκή του έργου. Ο ακόλαστος και προκλητικός ιππότης προσπαθεί να παρασύρει όμορφες γυναίκες στο κρεβάτι του με ψεύτικες υποσχέσεις και γλυκόλογα.
Ο βαρύτονος Δημήτρης Τηλιακός ενθουσίασε στον ρόλο του Ντον Τζοβάνι, ενώ εξαίρετες ήταν οι ερμηνείες της Μάρθας Αράπη στον ρόλο της Ντόνα Ελβίρα, της Τζένης Δριβάλα στον ρόλο της Ντόνα Αννα, του Αντώνη Κορωναίου ως Ντον Οτάβιο, του Δημήτρη Κασιούμη ως Λεπορέλο, της Τζίνας Πούλου ως Τσερλίνας και του Πέτρου Μαγουλά στον ρόλο του Μαζέτο.
Οι καλλιτέχνες κινήθηκαν κάτω από τις σκηνοθετικές οδηγίες του Λουτζ Χοχστραάτε. Την ορχήστρα της ΕΛΣ διηύθυνε ο Ηλίας Βουδούρης.
Την πρεμιέρα του «Ντον Τζοβάνι» παρακολούθησαν, μεταξύ άλλων, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωστής Στεφανόπουλος, ο πρόεδρος της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος Τάκης Αράπογλου, η πρόεδρος της Βουλής Αννα Ψαρούδα-Μπενάκη, ο υπουργός Δικαιοσύνης Αν. Παπαληγούρας, ο τέως πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης με τη σύζυγό του, ο υφυπουργός Πολιτισμού Πέτρος Τατούλης, ο πρόεδρος του ΟΠΕΠ Σταμάτης Μαύρος, η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, ο βουλευτής Ανδρέας Ανδριανόπουλος, οι πρέσβεις των Μεγάλης Βρετανίας, Ολλανδίας, Γερμανίας, Ρουμανίας και Ισπανίας κ.ά.

Για να λειτουργήσει ξανά

ΛΑΡΙΣΑ

Με έναν συγκεκριμένο εργάτη του ήταν αδύνατο να συνεννοηθεί ο αρχαιολόγος Αθανάσιος Τζαφάλιας. Όχι, τουλάχιστον αν δεν βρίσκονταν σε απόσταση αναπνοής. Η βαρηκοΐα του, βλέπετε, δημιουργούσε ένα «τείχος» στην επικοινωνία τους. Φανταστείτε λοιπόν την έκπληξή του, όταν μια μέρα τον φώναξε από μακριά κι εκείνος αποκρίθηκε. Ασφαλώς και δεν είχε γιατρευτεί. Απλά, το θέατρο είχε ξαναβρεί την ακουστική του...

Οι αποκαλύψεις δεν είναι σπάνιες στο αποκαλυπτόμενο πρώτο αρχαίο θέατρο της Λάρισας. Αντιθέτως, για τον προϊστάμενο της ΙΕ' Εφορίας Κλασικών Αρχαιοτήτων (τον άνθρωπο που έχει συνδέσει την καριέρα του και έχει αφιερώσει ήδη 25 χρόνια σ' αυτό, θέλοντας να ξαναδώσει στην πόλη ένα από τα σημαντικότερα μνημεία σε ολόκληρο το θεσσαλικό χώρο), αυτές είναι συχνές και τέτοιες, ώστε τελικά στρέφουν τον επιστημονικό του ενδιαφέρον σε άλλα μονοπάτια από αυτό της πλήρους ανακάλυψης του μοναδικού αυτού μνημείου, που τα στοιχεία δείχνουν ότι κατασκευάστηκε πριν από 2.300 χρόνια.
Του μνημείου που -κατά πολλούς- θα αλλάξει την πορεία όλης της πόλης. Σύμφωνα, λοιπόν, με όσα είπε πρόσφατα ο υφυπουργός Πολιτισμού Πέτρος Τατούλης στους τέσσερις Λαρισαίους βουλευτές της Ν.Δ., το αρχαίο θέατρο της Λάρισας θα μπορέσει να φιλοξενήσει ξανά παραστάσεις από το 2006.
Για να γίνει όμως αυτό, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η απρόσκοπτη χρηματοδότησή του, προκειμένου να απαλλοτριωθούν και τα άλλα κτίσματα που «φύτρωσαν» την περίοδο της χούντας γύρω αλλά και πάνω σ' αυτό!
Σύμφωνα με τον δήμαρχο Λαρισαίων Κων. Τζανακούλη, τέσσερις τέτοιες απαλλοτριώσεις θα έχουν αποκαλύψει -έως την ερχόμενη άνοιξη- όλο το κυρίως θέατρο, το οποίο θα μπορεί να δεχθεί περί τους 8.000 θεατές, ενώ με το επιθέατρο, που θα αποκατασταθεί σε προσεχή φάση, η χωρητικότητά του μπορεί να αγγίξει και τους 14.000 θεατές (σ.σ. μεγαλύτερο και από το «σύγχρονο» στάδιο Αλκαζάρ!), καθώς πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα αρχαία θέατρα στον ελλαδικό χώρο.
Με τις επόμενες απαλλοτριώσεις θα απελευθερωθεί η είσοδος από την οποία στην αρχαιότητα έμπαιναν στο θέατρο οι αγρότες και οι βιοτέχνες. Η επίσημη είσοδος του αρχαίου θεάτρου δεν έχει ακόμη αποκαλυφθεί. Και φυσικά, το σημαντικότερο όλων είναι η αποκάλυψη της σκηνής, για την οποία δεν απαιτούνται απαλλοτριώσεις, αλλά πολιτική βούληση και θάρρος, αφού για να γίνει αυτό θα πρέπει να κλείσει μία από τις σημαντικότερες κεντρικές αρτηρίες της πόλης, αυτή της οδού Βενιζέλου.
Και δεν είναι μόνο η ακουστική του θεάτρου η οποία επανήλθε, καθώς οι εργασίες αποκάλυπταν και τα ψηλότερα σημεία των κερκίδων του. Ενα μάρμαρο, μια πέτρα, κρύβουν συχνά πολύτιμα στοιχεία, αποτελούν δεξαμενή πληροφοριών για τη χρήση του στο διάβα των αιώνων. Μερικές φορές, ακόμη και ο τρόπος με τον οποίο είναι τοποθετημένες οι πέτρες του θεάτρου λέει πολλά.
Ετσι, πρόσφατα, με τη συνδρομή δύο γεωλόγων, του Ιταλού Ρ. Καπούτο και του Γάλλου Β. Χέλι, οι αρχαιολόγοι «διάβασαν» την ταραχώδη ιστορία της πόλης και δύο μεγάλων σεισμών που την έπληξαν, ενός προχριστιανικού και ενός κατά πολύ μεταγενέστερου.
Σύμφωνα με τους γεωλόγους, το αρχαίο θέατρο της Λάρισας μπορεί να χαρακτηριστεί κάλλιστα «πέτρινος σεισμογράφος», αφού στα μάρμαρά του έχουν καταγραφεί τα «σκιρτήματα» του Εγκέλαδου. Πώς; Μια μετακίνηση, για παράδειγμα, η οποία δεν θα μπορούσε να γίνει από ανθρώπινο χέρι, στο βάρους 2 και πλέον τόνων μάρμαρο, η διολίσθηση ή το σπάσιμο στις κολόνες, όλες με την ίδια κατεύθυνση (νότια-νοτιοδυτικά), είναι σημάδια σεισμού.
Το μεγαλοπρεπές αυτό αρχαίο μνημείο, που έχει πλέον αποδειχθεί ότι ήταν περίπου διπλάσιο από το αποκαλυφθέν και χωρούσε περί τους 12.000 θεατές, σταδιακά αλλάζει, παίρνει την αρχική του μορφή, φανερώνοντας τη θαυμάσια κατασκευή του, η οποία οφείλεται στο Λαρισαίο αρχιτέκτονα Πολυδεύκη.
Αυτή την περίοδο το επιστημονικό ενδιαφέρον του κ. Τζαφάλια προσπαθεί να δώσει απάντηση σε ένα πολύ σημαντικό ερώτημα, από εκείνα που, όπως λέει ο ίδιος, «ίσως αποδειχθούν σημαντικότερα και από το ίδιο το μνημείο». Ερώτημα το οποίο σχετίζεται με μια μεγάλη δίκη που έγινε στις κερκίδες του θεάτρου. «Ολα τα στοιχεία μαρτυρούν ότι κάτι σημαντικό έγινε στην πόλη και απασχόλησε το πανελλήνιο. Επιγραφές φανερώνουν ότι έγινε σε αυτό μια μεγάλη δίκη, πιθανόν για μια πολιτική υπόθεση.
Πέντε δικαστές ήρθαν από μακρινές περιοχές, τη Σμύρνη, τη Χίο, την Κάτω Ιταλία και την Πελοπόννησο, μαζί με τους γραμματείς τους, για να εκδικάσουν την υπόθεση. Μετά τη λήξη της δίκης, κατέφθασαν και δύο επιθεωρητές-δικαστές από τη Μικρά Ασία, προκειμένου να ελέγξουν κατά πόσο ήταν δίκαιη η απόφαση.
Ολα αυτά δείχνουν ότι το γεγονός που διαδραματίστηκε ίσως σηματοδότησε την ιστορική εξέλιξη της Λάρισας. Ακόμη, όμως, δεν ανακαλύψαμε το θέμα της δίκης».
Γενικότερα, έχει πλέον αποδειχθεί ότι το αρχαίο θέατρο ήταν το κέντρο της ζωής της πόλης και όχι μόνο, καθώς και το κοινό των Θεσσαλών σε αυτό το χώρο συνεδρίαζε για τις μεγάλες αποφάσεις. Εδώ γίνονταν οι μεγάλοι πανθεσσαλικοί αθλητικοί και πνευματικοί αγώνες, στους οποίους έπαιρναν μέρος αθλητές, ρήτορες, ποιητές, σαλπιγκτές... ενώ οργανώνονταν και αγώνες μονομάχων.

ΙΩΑΝΝΑ