"Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ"

Κοινωνικά Θέματα

Αρχείο

Κεντρική σελίδα

ΟΧΙ ΣΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΑΙΓΙΝΑΣ

Μια πολύ ενδιαφέρουσα εκδήλωση για τον κοινωνικό αποκλεισμό διοργανώθηκε από την συντακτική ομάδα του περιοδικού «Σχεδία στα ανοιχτά της Αίγινας», στον χώρο του αυτόνομου στεκιού, στις 10-09-2004.

Αφορμή για την εκδήλωση ήταν η παρουσίαση της κινητοποίησης των συντρόφων της «Σχεδίας», ενάντια στις ρατσιστικές και τραμπούκικες προσπάθειες του νεοδημοκράτη δήμαρχου της Αίγινας, που εμποδίζει έως τώρα τη λειτουργία του κέντρου από-ασυλοποίησης στο νησί.

Εκτός από την «Σχεδία», βασικός ομιλητής ήταν και ο ψυχίατρος και αγωνιστής της επαναστατικής αριστεράς, Θ. Μεγαλοοικονόμου, ένας από τους πρωτεργάτες του κινήματος για την από-ασυλοποίηση στην Ελλάδα. Σε μια χρονιά που εξαιτίας της διοργάνωσης των Παρα-ολυμπιακών αγώνων (λίγες μέρες μετά τους Ολυμπιακούς του «παρά», της μίζας και της ντόπας), περισσεύουν οι υποκριτικές φωνές για τις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες. Οι φωνές «κοσμοπολίτικης φιλανθρωπίας» από τις κυρίες της υψηλής κοινωνίας, των οποίων η τάξη τους (η αστική) οδηγεί χιλιάδες συνανθρώπους μας στην μιζέρια και την ανέχεια. Οι υποκριτικές φωνές ενός κράτους που ήταν έτοιμο να επιβάλει ναζιστικού τύπου ολυμπιακές φυλακές, για να μην χαλάσει η τουριστική βιτρίνα της Αθήνας. Οι υποκριτικές φωνές των διάφορων μικρών και μεγάλων επιχειρηματιών που πουλάνε «κοινωνική επανένταξη» και «ανθρωπιστικές υπηρεσίες», κάνοντας «μνημόσυνο με ξένα κόλλυβα», από τα κοινοτικά κονδύλια. Σε όλους αυτούς αφιερώνεται το παρόν κείμενο που δημοσιεύει το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ.

Δεκάδες άτομα συμμετείχαν σε μία πλούσια σε προβληματισμούς και προτάσεις συζήτηση, που κατέληξε στην κοινή εκδήλωση διαθεσιμότητας για την δημιουργία μίας μόνιμης κίνησης μέσα και όχι στο περιθώριο (ή παράπλευρα) του ευρύτερου κοινωνικού κινήματος. Ο εκπρόσωπος του ΕΕΚ, δήλωσε πως η πραγματική απάντηση δεν βρίσκεται στις μεμονωμένες προσπάθειες των επιστημόνων που ασχολούνται με το θέμα, αλλά στην ανάπτυξη ενός κοινωνικού κινήματος (από κοινού και με τις προσπάθειες των επιστημόνων του χώρου αυτού που δεν συμβιβάζονται και δεν ξεπουλιούνται. Ακολουθεί η εισήγηση της συντακτικής ομάδας της «Σχεδίας».

Όχι  στον Κοινωνικό Αποκλεισμό

«Καλέσαμε αυτήν τη συγκέντρωση μ’ αφορμή τα γεγονότα στην Αίγινα, που σχετίζονται με τις αντιδράσεις για την εγκατάσταση ενός οικοτροφείου αποασυλοποίησης, τα οποία είναι ενδεικτικά της σημερινής συγκυρίας που αφορά τμήμα των κοινωνικά αποκλεισμένων. Ο κοινωνικός αποκλεισμός όπως σήμερα  προωθείται έντεχνα από το Κράτος, παρά τις αντίθετες διακηρύξεις του, αλλά κι από ένα σημαντικό μερίδιο της κοινωνίας όπως αυτό εκφράζεται σε αντιδράσεις από την πλευρά αντιπροσώπων των τοπικών κοινωνιών  (περίπτωση ΟΚΑΝΑ στη Θεσσαλονίκη, περίπτωση Αίγινας), καταδεικνύουν ένα ζήτημα σοβαρό του οποίου οι προεκτάσεις διαρρηγνύουν επιπλέον τον κοινωνικό ιστό, διαβρώνουν την κοινωνική αλληλεγγύη και θέτουν ωμά ζητήματα ανισότητας και ανυπαρξίας κοινωνικών δικαιωμάτων.

Σε δυο πράξεις, το φθινόπωρο που μας πέρασε αλλά και από τις αρχές του φετινού καλοκαιριού, στην Αίγινα, ζήσαμε την αντίδραση ισχυρής μερίδας της τοπικής κοινωνίας, καθοδηγημένης από τοπικούς παράγοντες, στην εγκατάσταση ενός οικοτροφείου 12 ατόμων από το Δρομοκαΐτειο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο, η οποία στηριζόταν σε μια εκστρατεία  παραπληροφόρησης απαξίωσης και συκοφαντίας, με βαθιές όμως ρίζες στο φόβο απέναντι στο στίγμα. Ζήσαμε επίσης, την από τον άμβωνα, ρητορεία των κρατικών λειτουργών, με αποκορύφωμα τη δήλωση του υπουργού Υγείας για το οικοτροφείο της Αίγινας, που έντυνε με έναν ηθικό μανδύα τη διαχείριση του ζητήματος ξεπλένοντας τις ενοχές για τον από δεκαετίες απάνθρωπο εγκλεισμό, βασανιστήριο και διασυρμό αλλά και δολοφονίες ανθρώπων. Αυτοί είχαν την ατυχία να μην έχουν στήριξη από την οικογένεια, την κοντινή κοινωνία, να μην έχουν τη στοιχειώδη πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας κι ακόμα να έχουν μπροστά τους την ευκολία της κοινωνίας και της οικογένειας, μέσω ενός φασιστικού νόμου, να δένονται με απόφαση του εισαγγελέα από τον τοπικό αστυφύλακα με χειροπέδες, να κλειδώνονται στο άσυλο, να δένονται στα κρεβάτια και να περνάνε τα καλύτερα χρόνια της ζωής τους κληρονομώντας «δευτερογενείς ψυχικές παθήσεις» και «νοητική υστέρηση», όπως επίσημα κατονομάζονται οι παθήσεις της συντριπτικής πλειοψηφίας των πρώην και νυν εγκλείστων.

Όσοι ζήσατε και δραστηριοποιηθήκατε την εποχή του 70-80 θα θυμόσαστε τότε που δειλά και πρωτόλεια έμπαινε, πιο συγκεκριμένα, το ζήτημα του εγκλεισμού και του κοινωνικού αποκλεισμού από ομάδες, όπως της Κίνησης για τα δικαιώματα των ’’Ψυχασθενών’’ που εξέδιδε το πολύ διαφωτιστικό έντυπο «Η ελευθερία είναι θεραπευτική», όπως της Ε.Σ.Ε.Α.Ν. για το ζήτημα των ναρκωτικών, τη σωστή ενημέρωση και αντιμετώπισή τους, των επιτροπών αλληλεγγύης στους Φυλακισμένους με το περιοδικό «της Φυλακής», αλλά και άλλων σημαντικών ανάλογων κινήσεων αλληλεγγύης (για τους στρατευμένους, για τους ομοφυλόφιλους, για τους τσιγγάνους, για τη γυναίκα). Οι ομάδες αυτές άλλοτε επιμέριζαν κι άλλοτε συνέδεαν το ζήτημα του κοινωνικού αποκλεισμού με το συνολικό αίτημα της κοινωνικής χειραφέτησης και ήταν συνισταμένες ενός αδέσμευτου και ακηδεμόνευτου στο σύνολό του κινήματος που επηρέαζε σε σημαντικό βαθμό το σώμα της κοινωνίας μπαίνοντας εμπόδιο στις προκαταλήψεις, έδινε ισχυρά επιχειρήματα στους ανθρώπους που διεκδικούσαν στους δρόμους. Αυτό το κίνημα συνέβαλλε στο να συντεθεί μια κουλτούρα όχι απλά ανοχής αλλά ριζικής  κατανόησης του διαφορετικού, του αποκλίνοντος, καταγγέλλοντας την καταστολή, τη βία προς τον αδύναμο, την εξουσία, την ταξική κοινωνία, τους φασιστικούς νόμους, την κοινωνική υποκρισία και την κουλτούρα του συγκαλυμμένου ψεύδους.

Έχοντας κάνει σημαντικές παρεμβάσεις οι κινήσεις και κινητοποιήσεις αυτές και αλλάζοντας από τα κάτω νοοτροπίες και διακρίσεις, φέρνοντας και σε πολλές περιπτώσεις τους θεσμικούς μηχανισμούς σε δύσκολη θέση, έδωσαν τη θέση τους βαθμιαία στις Α.Μ.Κ. εταιρίες, στις Μ.Κ.Ο., σε νέους θεσμούς υπουργείων που έχουν κοινωνικό ρόλο, στενά συνδεδεμένων με τα χρηματοδοτικά πακέτα της Ε.Ε. Αυτοί νέοι θεσμοί ενέταξαν και νέες ομάδες αποκλεισμένων στο κέντρο του ενδιαφέροντός τους μετά το 1990, όπως οι πρόσφυγες, οι μετανάστες, οι γυναίκες θύματα εμπορίου λευκής σαρκός, τα παιδιά των φαναριών κ.α., δημιουργώντας μια άνευ προηγουμένου γραφειοκρατία, εν μέρει, αίτιο και αφορμή της αποστασιοποίησης της κοινωνίας από τα προβλήματά της.

Έτσι το κράτος απέκτησε το διακηρυγμένο ρόλο της αποκατάστασης των θυμάτων του με συμμάχους-ανθρώπους που ενσωματώθηκαν,  καθώς και με νέους επαγγελματίες που στελέχωσαν τους νέους θεσμούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι όσοι άνθρωποι, εθελοντές ή όχι, που στελέχωσαν αυτούς τους νέους θεσμούς λειτούργησαν με τον ίδιο τρόπο αλλά η τάση αυτή της ενσωμάτωσης ήταν η κυρίαρχη και η πιο ενδεικτική για τη μετεξέλιξη αυτού του κινήματος.  Άλλωστε, αρκετοί άνθρωποι που συμμετέχουν με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο συμμετέχουν με την αμφισβήτησή τους και χωρίς αυταπάτες προκειμένου να κάνουν κάτι πιο χειροπιαστό και απτό χωρίς από τις πολλές ιδεολογικές αγκυλώσεις του παρελθόντος. Ελάχιστο κόσμο βρήκε το κράτος αντιμέτωπό του, σποραδικά  και αποκομμένα να παρεμβαίνει σε διαδηλώσεις, εκδηλώσεις, στα καίρια αυτά ζητήματα ενάντια στο βερμπαλισμό της εξουσίας και ενάντια στην κουλτούρα του κοινωνικού αποκλεισμού που ολοένα και εξαπλώνεται.

Το ελληνικό Κράτος στο πλαίσιο της πολιτικής και οικονομικής ενσωμάτωσής του με το ευρωπαϊκό περιβάλλον προσαρμόζει τους νόμους με βάση τους κοινοτικούς κανονισμούς απορροφώντας κονδύλια που αφορούν επιπλέον και τον μεγάλο τομέα των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Στον περιχαρακωμένο αυτό ορίζοντα πρακτικής έχει επιδοθεί από το 1990-91 όταν μ’ αφορμή τη Λέρο, ξεκίνησε, από γιατρούς, κι όχι μόνο, που βρίσκονται ακόμα επί της ουσίας στην ίδια προσπάθεια, η αποασυλοποίηση. Η επιτακτική αυτή ανάγκη από τη μεριά του κράτους που οι ρίζες της αναζητώνται στη νεοφιλελεύθερη πολιτική και σε μια αμιγώς λογιστική λογική περί κόστους των ψυχιατρείων και των ασύλων, τρόπον τινά ακολούθησε και ενσωμάτωσε τις αναζητήσεις του κινήματος της αντιψυχιατρικής, της κατανόησης της τρέλας, της καταγγελίας του ψυχιατρικού κατεστημένου το οποίο ως γνωστό άκμασε στην Ιταλία και είχε και τις ανάλογες επιδράσεις στη χώρα μας.  Στην Ελλάδα μάλλον τότε υπήρχε ...κίνημα ασυλοποίησης με την έννοια της κοινωνικής προκατάληψης, της άγνοιας αλλά και των μηχανισμών που κινητοποιούνταν γύρω από αυτήν την καταπιεστική φροντίδα. Ένα μεγάλο κεφάλαιο άνοιξε, αυτό της ανάπτυξης μηχανισμών εξουσίας, την προηγούμενη δεκαετία, προκειμένου να μπορεί το ελληνικό κράτος να απορροφά τα απαιτούμενα χρήματα από το ταμείο της Ε.Ε. εναρμονίζοντας τη νομοθεσία με βάση την ίδια Υπερεθνική Εξουσιαστική Αρχή.

Έτσι τα πρώτα βήματα αποασυλοποίησης ξεκίνησαν παράλληλα με τις βασανιστικές προσπάθειες λίγων γιατρών και ανθρώπων γενικότερα από το υγειονομικό προσωπικό στο Δημόσιο Τομέα αλλά και ευαισθητοποιημένους ανθρώπους από άλλους χώρους, με εξαιρετικά εμπόδια που οφείλονταν 1ο) στην κατεστημένη αντιδραστική αντίληψη των περισσοτέρων ψυχιάτρων, νοσηλευτών και υπαλλήλων του χώρου της υγείας γενικότερα,  αλλά και 2ο) στην εισαγωγή ενός νέου επιχειρηματικού κλάδου, της ημι-ιδιωτικής Α.Μ.Κ. η οποία ξεπερνώντας το δαιδαλώδη διοικητισμό του θεσμού της Υγείας, πιο ευέλικτη, έστησε τις δομές των οικοτροφείων και των ξενώνων για να υπάρχει σήμερα ο μικτός αριθμός (από την άποψη της λειτουργίας και της διαχείρισης) των 150 σ’ όλη την Ελλάδα χρησιμοποιώντας μόλις το 25% της συνολικής χρηματοδότησης. Δεν υπήρξε καμιά προσπάθεια από την άλλη να στηθεί η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας ή αλλιώς Κοινοτική Υγεία που οποία αφορά, τουλάχιστον, τη φροντίδα στον τόπο κατοικίας σύμφωνα με τη διακήρυξη της Άλμα Άτα του 1978, αυτό που στην επίσημη γλώσσα των γραφειοκρατών ονομάζεται «τομεοποίηση». Χωρίς να θιγούν αντιδραστικές πλευρές του χουντικού νόμου για τον εγκλεισμό με τη μεταρρύθμιση του 1992, από τη μια άνοιξαν την πίσω πόρτα στις εταιρίες που στήνουν οικοτροφεία και ξενώνες, σε αρκετές περιπτώσεις με σύγχρονα μέτρα και σταθμά (λιγότερο κόστος) όπως μαθαίνουμε, για να φύγουν οι με χρόνια και αποκτημένα προβλήματα από τα ιδρύματα ασθενείς, ενώ από την άλλη η μπροστινή πόρτα υποδέχεται νέους κοινωνικά αποκλεισμένους με τη συνήθη καταπιεστική φροντίδα, των κοκτέιλ, της κλειδαριάς και της υποχρεωτικής νοσηλείας για λόγους προστασίας του δημοσίου συμφέροντος αφού δεν έχει καταργηθεί ούτε στα χαρτιά η έννοια της επικινδυνότητας ,σε κτίρια βέβαια που είναι ανακαινισμένα και πιο καθαρά.

Πρόκειται για μια αναδιάταξη της ασυλοποίησης σύμφωνα με λόγια ανθρώπων του χώρου της υγείας που συμπάσχουν μαζί με τους πάσχοντες η οποία μοιραία οδηγεί 1ο)στην ασυλοποίηση και παράλληλα εγκατάλειψη των ανθρώπων αφού η Πρωτοβάθμια Φροντίδα δεν έχει καν λειτουργήσει με τα 4 Κέντρα Ψυχικής υγείας, τα οποία λειτουργούν συμπληρωματικά κι όχι ανταγωνιστικά ή εναλλακτικά με τα Ψυχιατρεία, και 2ο)στη θεμελίωση και γιγάντωση του ιδιωτικού εμπορευματοποιημένου τομέα ψυχικής υγείας με την ώθηση του κράτους. Έτσι και χωρίς την παραμικρή προσπάθεια σοβαρής ενημέρωσης πέρα από την αλληλογραφία με την τοπική αυτοδιοίκηση στο πλαίσιο της ενημέρωσης, τα οικοτροφεία και οι ξενώνες και παρόλο που απορρόφησαν αρκετούς ανθρώπους από τις τοπικές κοινωνίες που έδρευαν εκπαιδεύοντάς τους πολλές φορές τσάτρα-πάτρα, συνάντησαν τις αντιδράσεις σημαντικής μερίδας γειτόνων-μόνιμων κατοίκων με την αμέριστη σύμπραξη και πολλές φορές καθοδήγηση (για την είσπραξη πολιτικών οφελών) τοπικών παραγόντων, εκλεγμένων αρχόντων κλπ. Έτσι μια σύγκρουση διαφάνηκε μέσα στα πλαίσια της κυριαρχίας, αυτή του Κράτους και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, συνθλίβοντας τα δικαιώματα των ασθενών με σημαντική ευθύνη βέβαια του Κράτους το οποίο αποφασίζει να εντάξει με τον παραπάνω τρόπο στην κοινωνία  ανθρώπους για τους οποίους μέχρι και σήμερα εκτρέφει την αντίληψη ότι είναι επικίνδυνοι, και της τοπικής αυτοδιοίκησης η οποία στα συλλογικά της όργανα όπως είναι η ΚΕΔΚΕ συνυπογράφει χάρτες δικαιωμάτων.

Η περίπτωση της Αίγινας είναι μάλλον χαρακτηριστική αν και η περίπτωση της Θεσσαλονίκης και του Κέντρου χορήγησης μεθαδόνης είναι εξίσου αντιπροσωπευτική: Η αρχική ευμενής υποδοχή που είχε η σε ενημερωτικό σημείωμα της εταιρίας για την πρόθεση να στήσει οικοτροφείο στην Αίγινα από την πλευρά του δημάρχου -ο οποίος στην αλληλογραφία έβλεπε και την αναζωογόνηση της τοπικής οικονομίας, ενώ σε off the record σημείωμα ζητούσε και προσλήψεις για λογαριασμό κάποιων ψηφοφόρων- μετατράπηκε σε μια διαπραγμάτευση, κατόπιν σε απόλυτη άρνηση και στη συνέχεια το φετινό καλοκαίρι σε κινητοποίηση ενάντια στην εγκατάσταση με αποκλεισμό του κτιρίου από απορριμματοφόρο και μια ανοχή σε τραμπουκισμούς άνευ προηγουμένου. Ο καθείς μπορεί να υποπτευτεί ότι δεν ήταν μόνο η προκατάληψη η οποία ενισχύθηκε και από τα επιχειρήματα περί παρατυπιών στην εγκατάσταση του οικοτροφείου-προσχήματα για να υπάρχουν νομικά άλλοθι ως αίτια για την αντιδραστική κινητοποίηση. Ήταν η προσπάθεια των αρχών να συμπεριλάβουν όλο αυτό το κύμα των «αγανακτισμένων» αλλά και σύσσωμου του δημοτικού συμβουλίου να μην έρθει σε παραμικρή ρήξη με τον εσμό αυτό ο οποίος είχε υφαρπάξει όπως ισχυρίζεται 3.800 υπογραφές με μια συκοφαντική παραπληροφόρηση στηριγμένη στην άγνοια και στην προκατάληψη. Επρόκειτο για μια τεχνητή κρίση όπως συμβαίνει και για άλλα ζητήματα στις τοπικές κοινωνίες η οποία ξεπεράστηκε με την ανάληψη της ευθύνης από το δήμαρχο ο οποίος πραγματοποίησε την «ανταρσία» του στον κομματικό μηχανισμό, στον Υπουργό που είναι στέλεχος του κόμματος του και της Κυβέρνησης, με στόχο να προσαρτήσει την επιφαινόμενη αλλά και πραγματική δυσαρέσκεια  με το μέρος του. Έτσι δήμαρχοι που δεν εφαρμόζουν ούτε καν τις στοιχειώδεις υποχρεωτικές διατάξεις του Νόμου «Καποδίστριας» για την ενημέρωση σε λαϊκές συνελεύσεις διαμαρτύρονται για την έλλειψη ενημέρωσης από το κράτος. Παράγοντες που αποφασίζουν και διατάζουν χωρίς να παίρνουν κανενός τη γνώμη πέραν των προστατευόμενων ομάδων συμφερόντων (εργολάβων, επιχειρηματιών στον τουρισμό κλπ.) ομιλούν για το Κράτος που δεν λαμβάνει υπόψη του τη γνώμη των πολιτών. Άρχοντες που κλείνουν τα μάτια σε παραβιάσεις για το περιβάλλον (την περίοδο αυτή λειτουργούν 2, από μήνες σφραγισμένα πειρατικά εργοτάξια κατασκευής μπετόν στη Βόρεια Αίγινα), που ανέχονται καλώς τις παραβιάσεις εργασιακών δικαιωμάτων (ο δήμος χρησιμοποιεί την 4μηνη απλήρωτη εργασία συμβασιούχων σε 8μηνα-σχεδόν κανένα εργασιακό δικαίωμα σε οικοδομή, τουρισμό και σούπερ μάρκετ στο νησί), συντηρούν το πρόβλημα της έλλειψης νερού που οι κάτοικοι χρυσοπληρώνουν για τη μεταφορά του από την Αττική, κάνουν την πάπια στις παράνομες αυξήσεις του ακτοπλοϊκού μονοπωλίου, δεν ασχολούνται καν για την πολιτιστική κληρονομιά, έρχονται να παίξουν ένα παιχνίδι ανταγωνισμού με το κράτος εκμεταλλευόμενοι προφανώς κινητοποίηση την οποία μπορούν να ελέγχουν. Οι επιλεκτικές αυτές κινητοποιήσεις που συμβαίνουν κι αλλού, αφενός δείχνουν την ηθική παρακμή και κατάπτωση από τη μεριά της τοπικής εξουσίας κι από την άλλη μια προσκόλληση σε ζητήματα διωγμού των αδυνάτων και των αποκλεισμένων από τη μεριά της Κοινωνίας. Σ’ αυτά τα αδιαπέραστα τείχη του ενδοεξουσιαστικού ανταγωνισμού όμως δεν ακούγεται ένα συνεχές διαπασών  που να ενημερώνει πραγματικά, να διεκδικεί για τα δικαιώματα αυτών που πρέπει να αποκτήσουν φωνή και να αναζητά λύσεις πέρα από την αντιδραστική του εγκλεισμού και τη δήθεν ανθρωπιστική της εξουσίας η οποία, το είδαμε και την περίοδο των Ολυμπιακών αγώνων, αποβλέπει στην κοινωνία της συνολικής επιτήρησης.

29/09/2004