"Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ"

Ναρκωτικά S.O.S

Αρχείο

Κεντρική Σελίδα

Οχτώ νέοι άνθρωποι βρήκαν το θάνατο από υπερβολική δόση ηρωίνης μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο. Το θέμα έγινε πρωτοσέλιδο, πρώτη είδηση. Χρήστες, εν ενεργεία και πρώην, μητέρες χρηστών, υπουργοί, ιατροδικαστές και άλλοι αυτοχρισθέντες οι περισσότεροι "ειδικοί" κλήθηκαν να μιλήσουν δημόσια. Τι να πουν; Να απαντήσουν σε ερωτήματα, κακοστημένα τις περισσότερες φορές, των δημοσιογράφων, για να πληροφορήσουν "την κοινή γνώμη". Πόνος, εξαθλίωση, διασυρμός, δημαγωγία, κυνισμός, εκμετάλλευση του θέματος και προπάντων εγκληματική άγνοια, ασχετοσύνη των αρμοδίων χαρακτηρίζουν όλο αυτό το κακοστημένο σκηνικό, με κύριο στόχο τη δημιουργία εντυπώσεων.

Θλιβερή κατάσταση. Καθρέπτης της υποκρισίας της καθωσπρέπει κοινωνίας του θεάματος και των ασκούντων εξουσία, κάθε μορφής, σε όλα τα επίπεδα. Ποια ηρωίνη είναι η καλή, η καφέ ή η άσπρη; Πώς θα βοηθήσουμε τους τοξικομανείς για να μην πεθαίνουν; Μεθαδόνη ή νόμιμη χορήγηση ηρωίνης; Και καθώς τα φώτα της δημοσιότητας σαρώνουν ανελέητα τις "πιάτσες" και τις φυλακές, βγήκε στη φόρα και το μέγα σκάνδαλο. Μεγαλέμπορος ναρκωτικών έφυγε νόμιμα απ΄ τις φυλακές της Πάτρας με 5μερη άδεια, που χορήγησε νόμιμα η Διεύθυνση των Φυλακών με εισήγηση της Κοινωνικής Λειτουργού. Ο Χουσεϊνογλου, όμως δεν είναι ο μόνος. Και άλλοι μεγαλέμποροι έχουν αποδράσει απ΄ τις φυλακές με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Νόμιμα. Γιατί δείχνουν "καλή διαγωγή" και "μεταμέλεια", δηλαδή καρφώνουν άλλους. Ο Χουσεϊνογλου, απ΄ ότι λέγεται, κάρφωσε τον άλλο μεγαλέμπορο που την προηγούμενη βδομάδα είχε φύγει ανενόχλητος από το κεντρικό κτίριο της Γενικής Ασφάλειας στη λεωφόρο Αλεξάνδρας. Ο μεγαλέμπορος συνελήφθη για να σωθεί το κύρος του Παπαθεμελή, και ο Χουσεϊνογλου ανταμείφθηκε. Έπεσε όμως σε κακή συγκυρία. Αλλιώς, θα έκλεινε το θέμα, όπως με τόσους, τόσες φορές. Και βγήκαν και κάποιοι σωφρονιστικοί υπάλληλοι στην τηλεόραση και είπαν, με θλιμμένη αθωότητα, ότι τα ναρκωτικά κυκλοφορούν στις φυλακές γιατί "τα βάζει το επισκεπτήριο". Για το δικό τους ρόλο ποιος θα μιλήσει;

Αφυπνίστηκαν υποτίθεται, έστω και καθυστερημένα, οι αρμόδιοι. Μήπως, στην πραγματικότητα, δεν αφυπνίστηκαν αλλά υπνοβατούν ανενόχλητοι, σαρκάζοντας τον εφησυχασμό της "σοβαρής" κοινωνίας, ενώ αυτοί σπέρνουν καταστροφές στο πέρασμά τους σκόπιμα ή και - κάποιοι απ΄ αυτούς - από άγνοια; Οι νέοι καταστρέφονται και πεθαίνουν κάθε μέρα από ναρκωτικά, aids, αλκοόλ και άλλα δεινά, ακόμα κι όταν δεν πέφτουν πάνω τους τα φώτα της δημοσιότητας. Κι όσο κι αν φαίνεται εξωφρενικό, είναι οι ίδιοι που "επιλέγουν" αυτό τον τρόπο ζωής. Γιατί; Γιατί στα πρώτα χρόνια της εφηβείας, με όλη την ευαισθησία που διαθέτουν, δεν αντέχουν τον εαυτό τους στην καθημερινή μιζέρια του, γιατί δεν αισθάνονται ότι μπορούν να παίξουν κάποιο ρόλο σ΄ αυτή την κοινωνία, που δεν τους δέχεται και τους περιθωριοποιεί πριν ακόμα μπουν στα ναρκωτικά, γιατί αισθάνονται ηττημένοι πριν ακόμα δώσουν τη μάχη, γιατί πήραν το μήνυμα ότι η αποφυγή της μάχης συνεπάγεται κοινωνική αναγνώριση, γιατί δεν έμαθαν να πιστεύουν στον εαυτό τους και στις αξίες της ζωής, γιατί είναι τραγικά μόνοι και στερημένοι απ΄ ότι στην ουσία χαρακτηρίζει την ανθρώπινη φύση, τη χαρά της επικοινωνίας και τη χαρά της δημιουργίας. Γιατί βομβαρδίζονται καθημερινά από μηνύματα καταναλωτικής αφθονίας, ενώ οι ίδιοι βιώνουν τραγικά την οδύνη του εσωτερικού τους κενού και της ανίας.

Η τοξικομανία, θα μπορούσαμε να πούμε, είναι η συνάντηση της κοινωνικής κρίσης με μια βαθιά προσωπική κρίση του νέου όπως αυτή διαμεσοποιείται από την οικογένειά του σε κρίση. Και βέβαια η μύηση στην τοξικομανία γίνεται σε μια ηλικία - στην εφηβεία - όπου η περιέργεια, η μίμηση, η έλξη του απαγορευμένου μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στη συνάντηση με την ουσία. Δεν αρκούν, όμως, αυτά για να γίνει κανείς τοξικομανής. Η συντριπτική πλειοψηφία των νέων - όπως αποδεικνύεται από τις σχετικές έρευνες της Ψυχιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου της Αθήνας που έχουν γίνει στο μαθητικό πληθυσμό σε πανελλαδική κλίμακα - δοκιμάζει πολύ νωρίς νόμιμες και παράνομες τοξικές ουσίες. Όμως, μόνο σε ένα μικρό ποσοστό αυτών εγκαθίσταται η τοξικοεξάρτηση: στους πιο ευάλωτους. Και σ΄ αυτούς δεν μπορεί να έχει απήχηση το σύνθημα "τα ναρκωτικά σκοτώνουν".

Κάποτε σε μια διαδήλωση στην Ιταλία υπήρχε ένα τεράστιο πανό που έγραφε: "Λέτε πως η ηρωίνη είναι αργός θάνατος. Και ποιος σας είπε ότι θέλουμε να πεθάνουμε γρήγορα;". Η Πολιτεία, όμως, θέλει να ξεμπερδεύει γρήγορα και χωρίς μεγάλο κόστος με το πρόβλημα. Ανίκανη - και απρόθυμη για πολλούς λόγους - να δώσει πραγματικές λύσεις στις αιτίες που το δημιουργούν, επιχειρεί στην ουσία να το παρακάμψει. Έτσι, καταφεύγει συνήθως σε μεμονωμένα μέτρα, που στόχο έχουν αποκλειστικά μόνο τους χρήστες ουσιών ή τους τοξικομανείς, τους οποίους, ανάλογα με τη συγκυρία και τις ανάγκες της κοινωνίας, τους στέλνει άλλοτε στη φυλακή, άλλοτε σε "αναγκαστική θεραπεία", άλλοτε στα ψυχιατρεία και άλλοτε στο θάνατο. Ενέργειες, δηλαδή, επιθετικές σε τελευταία ανάλυση προς το πρόσωπο του τοξικομανή, απ΄ τον οποίο αφαιρείται τελικά κάθε ανθρώπινο δικαίωμα διάθεσης του εαυτού του, κάθε ελπίδα.

Μέσα σ΄ αυτά ακριβώς τα πλαίσια, των μεμονωμένων ενεργειών, παρά το πολυδιαφημισμένο φιλελεύθερο προσωπείο, εντάσσεται τόσο το μέτρο αποποινικοποίησης των μαλακών ναρκωτικών όσο και το μέτρο της νομιμοποίησης όλων των ναρκωτικών. Ποιος είναι, λοιπόν, ο ναρκομανής για την κοινωνία; Ο πολίτης, όπως όλοι οι άλλοι, που μπορεί να διαθέτει τον εαυτό του όπως θέλει, ή το άτομο του περιθωρίου, που η Πολιτεία χειρίζεται ανάλογα, προκειμένου να δώσει απαντήσεις σε άλλα δικά της προβλήματα και να αποφύγει τις πραγματικές ευθύνες της;

Ο ελάχιστος σεβασμός στο πρόβλημα της εξάρτησής του υπαγορεύει και το σεβασμό στο πρόσωπό του, εξαθλιωμένο έστω αλλά ανθρώπινο, και δεν επιτρέπει τη χρησιμοποίησή του και πολύ περισσότερο την εκμετάλλευσή του. Γιατί μέσα σ΄ αυτά τα πλαίσια μιας βαθιάς υποκριτικής πολιτικής απέναντι στους χρήστες ουσιών και τους τοξικομανείς εντάσσεται και το παιχνίδι της Πολιτείας να επιτρέπει ή να απαγορεύει, ανάλογα με τις δικές της πάντα ανάγκες. Ένα παιχνίδι άσκησης άμεσης ή έμμεσης πίεσης και κοινωνικού ελέγχου στα άτομα αυτά, που για πολύ προσωπικούς λόγους επέλεξαν να εκφράσουν τις προσωπικές τους δυσκολίες με τη βοήθεια κάποιας ουσίας. Ποιας ουσίας ή ποιων ουσιών; Όποιας ή όποιων τους επέτρεψαν να ανακουφιστούν και να εξασφαλίσουν κάποια πολύ προσωπική και πάντα εύθραυστη ισορροπία. Μ΄ αυτήν ή αυτές θα δημιουργήσουν μια σχέση βασικά ψυχική, αφού τον ψυχικό τους πόνο θέλουν να ανακουφίσουν. Αυτό είναι το βασικό - αυτή η πολύ πολύπλοκη, στενή σχέση με την ουσία, τα αποτελέσματα στον ψυχισμό, η σχέση της εξάρτησης - και όχι το χρώμα, η σύνθεση, η μορφή, η φαρμακολογική δράση, η νόμιμη ή παράνομη διάθεσή της...

Ποιο είναι, λοιπόν, το όφελος για τον συγκεκριμένο τοξικομανή, που παίρνει ηρωίνη και χασίς και χάπια και ίσως κι αλκοόλ, από την αποποινικοποίηση της χρήσης των μαλακών ναρκωτικών; Θα εξακολουθήσει για την Πολιτεία να είναι άτομο του περιθωρίου ή όχι; Θα του αναγνωριστούν δικαιώματα πολίτη σαν τους άλλους ή απλά δεν θα δικάζεται αν του βρουν πάνω του χασίς, ενώ θα δικάζεται αν του βρουν μικροποσότητα ηρωίνης; Και τι θα γίνει με τα καινούργια ναρκωτικά, που κυκλοφορούν ήδη στην αγορά και είναι σύμφωνα με τους ειδικούς πολύ τοξικά; Θα απαγορευθούν ή θα αποποινικοποιηθεί η χρήση τους; Και με ποια κριτήρια;

Σίγουρα, ο τοξικομανής δεν είναι εγκληματίας και η φυλακή δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημά του - αντίθετα, το αναπαράγει και το επιδεινώνει. Και πρέπει η νομοθεσία να το πάρει σοβαρά υπόψη της. Ομως, το πρόβλημα των ναρκωτικών - όπως και του αλκοόλ - δεν λύνεται με διοικητικά μέτρα. Η ιστορία έχει αποδείξει πια ότι ούτε η καταστολή - που όπως ομολογείται δια στόματος αρμοδίων απέτυχε πλήρως μέχρι τώρα - ούτε η νομιμοποίηση, μερική ή πλήρης, αποτελούν λύσεις. Μπορούν, φυσικά, να αντιμετωπίσουν τα ζητήματα της παραοικονομίας των ναρκωτικών, την εγκληματικότητα, την φοροδιαφυγή των μεγαλεμπόρων, τη διαφθορά του κρατικού μηχανισμού και τη νοθευμένη δόση. Δεν μπορούν όμως να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της διάδοσης των ουσιών. Γιατί οι αιτίες είναι πολύ βαθιές - κοινωνικές, πολιτικές, πολιτιστικές, οικονομικές, ψυχολογικές - και το φαινόμενο της ΤΟΞΙΚΟΕΞΑΡΤΗΣΗΣ πολυδιάστατο. Κι όσο αυτές οι αιτίες παραμένουν ανέπαφες και η πρόσβαση στην ουσία ή τις ουσίες εύκολη, η διαθεσιμότητά της μεγάλη, τόσο περισσότεροι νέοι που ωθούνται στη φυγή από την πραγματικότητα σαν τρόπο ζωής θα καταφεύγουν εύκολα σ΄ αυτές. Και η διάδοση θα επεκτείνεται. Και οι τάξεις των περιθωριακών, των απόκληρων της κοινωνίας θα πυκνώνουν.

Ίσως, βέβαια, αν τελικά επικρατήσει η πρόταση της νομιμοποίησης, να παίρνουν την ηρωίνη τους από κάποιο νοσοκομείο ή τη μεθαδόνη από κάποιο ειδικό κέντρο. Τότε θα έχουν την κάρτα τους, το φάκελό τους. Θα είναι ένα αποδεκτό κοινωνικά, ένα θεσμοποιημένο περιθώριο. Θα παραμένουν φυσικά εξαρτημένοι. Θα παίρνουν την ηρωίνη τους ή το υποκατάστατό της, τη μεθαδόνη, από κάποιο γιατρό και όχι έμπορο. Τι θα γίνεται, όμως, όταν η δόση που γράφει η καρτέλα τους δεν φθάνει κάποια στιγμή "να γεμίσει το κεφάλι τους" - αφού η εξάρτηση τους παίζει άσκημα παιχνίδια ώρες - ώρες; Θα συμπληρώνουν τη δόση τους με ηρωίνη ή μεθαδόνη από τη μαύρη αγορά, θα είναι νόμιμοι το πρωί και παράνομοι το βράδυ;

Όπως έχει δείξει η διεθνής εμπειρία, όπου έχουν εφαρμοστεί τέτοια προγράμματα (Λίβερπουλ, Ολλανδία κλπ) χορήγησης μεθαδόνης σε ειδικά κέντρα, το 65% των χρηστών συμπληρώνουν τη "νόμιμη" δόση τους και στη μαύρη αγορά. Τραγικά τα αδιέξοδα, επιτακτική η υποχρέωση να αντιμετωπιστεί σοβαρά το ζήτημα. Ο τοξικομανής πρέπει να έχει τη δυνατότητα να επιλέξει τον τύπο του θεραπευτικού προγράμματος απεξάρτησής του και πρέπει να δημιουργηθούν προγράμματα απεξάρτησης, όλων των τύπων, στη βάση του θεραπευτικού πλουραλισμού.

Μπορεί, όμως, σε κάποιες περιπτώσεις να μην θέλει να απεξαρτηθεί. Γιατί πάσχει από AIDS, σοβαρή ηπατίτιδα, έχει αποτύχει σε προηγούμενες θεραπευτικές προσπάθειες. Έχει το δικαίωμα να "επιλέξει" να παραμείνει εξαρτημένος, αλλά τουλάχιστον να μπορεί να ζήσει με αξιοπρέπεια, να ενταχθεί σε πρόγραμμα μεθαδόνης και εκεί να δώσει τη μάχη με την εξάρτησή του. Χρειάζεται, λοιπόν, και αυτό το πρόγραμμα. Ας μην παρουσιάζεται, όμως, ειδικά από τους αρμόδιους, ως λύση στο πρόβλημα των ναρκωτικών. Συντήρηση της εξάρτησης σε ελεγχόμενα πλαίσια είναι. Τίποτε άλλο.

Είναι εγκληματικό, στο όνομα της ανάγκης εφαρμογής αυτού του περιορισμένου μέτρου, να περνά το μήνυμα ότι ο τοξικομανής δεν γίνεται καλά, είναι ανίατος, δεν θέλει παρά μόνο την ηρωίνη ή τα υποκατάστατά της... Ο τοξικομανής μπορεί να γίνει καλά, όταν το αποφασίσει ο ίδιος και ενταχθεί σε ένα θεραπευτικό πρόγραμμα απεξάρτησης. Όταν θέλει πραγματικά, μπορεί να βγει από την κόλαση της εξάρτησης. Όχι για να βρει τον "παράδεισο" των άλλων, των κανονικών, αλλά για να διεκδικήσει την κοινωνική του επανένταξη, μέσα από την αλλαγή της στάσης του στη ζωή, την επανεγγραφή του στην Ιστορία -, τη μάχη ενάντια στον κοινωνικό αποκλεισμό, την αντιπαράθεσή του με όλους εκείνους τους παράγοντες που ενέχονται στην εξάρτησή του, που "ναρκώνουν" το κοινωνικό σώμα, μετατρέποντας τον ίδιο σε εξιλαστήριο θύμα της κρίσης του.

10/12/2002