Η ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΑΣΤΑΘΕΙΑ ΕΠΙΔΕΙΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΥΦΕΣΗ

Το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ δημοσιεύει σήμερα ένα άρθρο του συνεργάτη μας δημοσιογράφου ΓΙΑΝΝΗ ΑΓΓΕΛΗ σχετικά με τη νομισματική αστάθεια και την οικονομική κρίση που καθημερινά επιδεινώνεται.

Πού θα σταματήσει η ανατίμηση του ευρώ, πόσο θα «πέφτει» ακόμα το δολάριο; Όλα δείχνουν ότι το όριο του 1,2 δολ./ευρώ μπορεί να ξεπερασθεί πριν από το τέλος του 2003, ακόμα και αν υπάρξουν παρεμβάσεις για την ανακοπή αυτής της πορείας.

Φαίνεται πως είχαν δίκιο αυτοί που έλεγαν πως το "φθηνό" δολάριο δεν αρκεί για να βγάλει αυτή τη φορά τις ΗΠΑ από την ύφεση φορτώνοντας την κρίση της στον υπόλοιπο κόσμο. Για να επαληθευτούν δεν χρειάσθηκε πολύς χρόνος. Tο αδιέξοδο έχει αρχίσει να αποτυπώνεται και στους αριθμούς.

Το έλλειμμα στο Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών των ΗΠΑ όπως όλα δείχνουν με την μέχρι τώρα εξέλιξή του θα ξεπεράσει στο τέλος του 2003 το 4% του ΑΕΠ, μέγεθος που πριν από λίγα χρόνια "τρόμαζε" τους οικονομολόγους ακόμα και σαν μακρινή απειλή... Ακόμα περισσότερο μάλιστα οι "προβολές" που κάνουν οι αμερικάνοι αναλυτές δείχνουν το έλλειμμα αυτό να αγγίζει το 5% του ΑΕΠ μέσα στο 2004.

Αυτό σημαίνει ότι οι αμερικάνικες εξαγωγές αφ' ενός δεν καταφέρνουν να αντιστρέψουν την ροή κεφαλαίων στο επίπεδο του εμπορικού ισοζυγίου και αφ' ετέρου το δολάριο παρά την προσωρινή του ενίσχυση θα χάσει και πάλι έδαφος έναντι του ευρώ.

Αυτή η νομισματική αστάθεια έχει "τσακίσει" τις συναλλαγές - εμπορικές και κεφαλαιακές - στις περιφερειακές οικονομίες γύρω από το δολάριο, το ευρώ και το γιέν, ιδιαίτερα εκείνες της Ν.Α. Ασίας οι οποίες στη βάση της δραματικής υποτίμησης των νομισμάτων τους είχαν αρχίσει  (ορισμένες εξ αυτών) να "αναπνέουν" λίγο περισσότερο μετά το τέλος του 2002.

Το τελευταίο όπλο των τριών "μεγάλων" στον εσωτερικό νομισματικό ανταγωνισμό τους έχει κι αυτό σχεδόν εξαντληθεί με τις ΗΠΑ να έχουν επιτόκια μόλις 1% και την Ευρωζώνη να έχει πέσει στο 2%, καθώς η πτώση των τιμών και ο αποπληθωρισμός έχει αρχίσει να σφίγγει σαν μέγκενη το "λαιμό" στις δύο οικονομίες του Ατλαντικού.

Παρ' όλα αυτά βέβαια, οι ΗΠΑ εμφανίζονται στον διεθνή οικονομικό τύπο "έτοιμες" για υψηλή ανάπτυξη και πάλι, και με την Ευρωζώνη να παραπαίει στα όρια της ύφεσης, περιμένοντας τις ΗΠΑ...   

Η πραγματική εικόνα όμως από την σύγκριση των ΗΠΑ και της Ε.Ε. με βάση τα στοιχεία του πρώτου εξαμήνου είναι αρκετά διαφορετική από αυτή που παρουσιάζεται και έχει να κάνει τόσο με τα αίτια της διαφορετικής "ταχύτητας" ανάπτυξης όσο και με την αλληλεπίδρασή τους.

Η Ευρωζώνη, σε πρώτο πλάνο φαίνεται να έχει πέσει σε ύφεση, με τις τρεις μεγάλες οικονομίες της Γερμανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας, όχι μόνο να κινούνται στα όρια της μηδενικής ανάπτυξης αλλά και με τα δημόσια ελλείμματα να αγγίζουν και να ξεπερνούν σταθερά πλέον το 3% του ΑΕΠ.

Το β' τρίμηνο του 2003 έκλεισε για την Ευρωζώνη με 0,0% ανάπτυξη, ενώ οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία ξεπέρασαν το 2% (2,4% ο ρυθμός ανάπτυξης).

Παρ' όλα αυτά, πίσω από την ονομαστική αυτή διαφορά στους ρυθμούς ανάπτυξης οι δύο "αντίπαλοί" δεν διαφέρουν σε πραγματικούς όρους ανάπτυξης πάνω από 0,6%.

Και αυτό γιατί οι ρυθμοί ανάπτυξης στην Ε.Ε. διαφέρουν ως προς την μέτρησή τους (λόγω δομικών διαφορών στην οικονομία) από εκείνους των ΗΠΑ. Η "αναγωγή" του 2,4% της ανάπτυξης των ΗΠΑ σε ρυθμούς Ευρωζώνης είναι μόλις 0,6% στο β' τρίμηνο. Αν δηλαδή γίνει προσομοίωση των δύο μεθόδων μέτρησης, οι ΗΠΑ θα φαίνονταν να αναπτύσσονται μόλις με 0,6% ετησίως.

Το ενδιαφέρον είναι ότι ακόμα και αυτή η διαφορά στο μεγαλύτερο μέρος της προέρχεται από τις τεράστιες επενδύσεις που έγιναν στην πολεμική βιομηχανία. Όπως υποστηρίζουν αμερικάνοι αναλυτές αν αφαιρέσει κανείς τις τεράστιες επενδύσεις στην πολεμική βιομηχανία από τον συνολικό ρυθμό ανάπτυξης, τότε μένει ένα ποσοστό μόλις 0,2% που δεν διαφέρει και πολύ από το 0,0% της ευρωζώνης. Η διαφορά, όπως χαρακτηριστικά παρατηρεί αρμόδιος τραπεζίτης της ΕCB, "παραμένει στα όρια του στατιστικού λάθους...".

Αυτό βέβαια δεν αναιρεί ότι υπάρχει διαφορά και η διαφορά αυτή όσο μικρή και αν είναι δείχνει μια διαφορετική συμπεριφορά, πολιτικής και οικονομίας μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού, πολύ περισσότερο μάλιστα που στην Ε.Ε. το Σύμφωνο Σταθερότητας - όσο και αν τελευταία παραβιάζεται κατά κόρον - λειτουργεί σαν φραγμός για την επεκτατική πολιτική τύπου Μπούς.

Επιπρόσθετα στην κρίση αυτή, σε διαφορά από το παρελθόν, η ύπαρξη του ευρώ έχει αλλάξει σημαντικά τους όρους της σύγκρουσης ΗΠΑ - Ευρώπης, καθώς το δολάριο δεν μπορεί πλέον να λειτουργήσει σαν μονοπώλιο στην προσέλκυση κεφαλαίων στις αγορές ομολόγων και επενδύσεων στις αγορές συναλλάγματος. Ήδη, η ευρωπαϊκή αγορά ομολόγων έχει καταστεί - και συνεχίζει να διευρύνεται - μια νέα "μαύρη τρύπα" που προσελκύει (από την αγορά του δολαρίου) τεράστια κεφάλαια τα οποία μέχρι το 2000 είχαν σταθερή κατεύθυνση τα αμερικάνικα ομόλογα και έκλειναν τις τρύπες του ελλείμματος του αμερικανικού Ισοζύγιου...

Είναι αρκετοί οι αναλυτές που βλέπουν να μη κρατά για πολύ η πτώση του ευρώ έναντι του δολαρίου όσο το αμερικάνικο έλλειμμα παραμένει σε τόσο υψηλά επίπεδα.

Πάντως στην Ε.Ε. η "διολίσθηση" του ευρώ "βολεύει" και καθιστά "αχρείαστη" προς το παρόν μια νέα μείωση των επιτοκίων, που είναι ήδη σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

ΕΚΤΙΜΑΤΑΙ ΟΤΙ ΑΥΞΑΝΕΙ ΤΕΛΙΚΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ, ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΤΟΣΟ ΣΤΑ ΕΙΣΑΓΟΜΕΝΑ ΟΣΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ ΙΔΙΑΣ ΤΗΣ Ε.Ε.

Τι αλλάζει με το ακριβό ευρώ στη ζωή των Ευρωπαίων

Πού θα σταματήσει η ανατίμηση του ευρώ, πόσο θα «πέφτει» ακόμα το δολάριο; Ολα δείχνουν ότι το όριο του 1,2 δολ./ευρώ μπορεί να ξεπερασθεί πριν από το τέλος του 2003, ακόμα και αν υπάρξουν παρεμβάσεις για την ανακοπή αυτής της πορείας.

Σε κάθε περίπτωση πάντως στα δύο αυτά ερωτήματα έχουν ενσωματωθεί πλέον τόσο οι αβεβαιότητες για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας όσο και οι αλλαγές στους οικονομικούς προσανατολισμούς της Ε.Ε. και των ΗΠΑ, που διαμορφώνουν σιγά σιγά ένα νέο οικονομικό περιβάλλον ανταγωνισμού αλλά και νομισματικών συγκρούσεων. Οι μοναδικές βεβαιότητες που έχουν διαμορφωθεί μέχρι τώρα, είναι οι εξής: 

**Το ευρώ με μικρά ζιγκ-ζαγκ θα συνεχίσει να ανατιμάται τουλάχιστον για το επόμενο δωδεκάμηνο. Υπολογίζεται μάλιστα ότι το ευρώ είναι πολύ πιθανό να «κερδίσει» άλλο ένα 5%-7% έναντι του δολαρίου. 

**Τόσο η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) όσο και η Fed μέσα στους επόμενους μήνες θα υποχρεωθούν, σύμφωνα με όλες τις εκτιμήσεις, να μειώσουν ακόμα περισσότερο τα επιτόκια. Μείωση 0,5% Είτε σταδιακά είτε διά μιας, η ΕΚΤ είναι μάλλον βέβαιο ότι θα μειώσει το επιτόκιο κατά 0,5%, και σε ανάλογα επίπεδα αναμένεται ότι θα κινηθεί και η Fed . Το ενδιαφέρον πάντως συγκεντρώνεται όχι μόνο στους αριθμούς αλλά στις εξελίξεις και τις δυναμικές που «κρύβονται» πίσω από τα προσωρινά μεγέθη των συναλλαγματικών ισοτιμιών και κυρίως των ισοτιμιών μεταξύ του ευρώ και του δολαρίου. Στο «μέτωπο» αυτό οι εκτιμήσεις που έχουν αρχίσει να αποκρυσταλλώνονται τόσο στη Φραγκφούρτη, την έδρα της ΕΚΤ, όσο - εν μέρει- και στις Βρυξέλλες, είναι ότι το «ακριβό» ευρώ αν και επηρεάζει αρνητικά την εξαγωγική πολιτική ορισμένων χωρών, όπως η Γερμανία, δεν αποτελεί εν τέλει αρνητικό, αλλά αντίθετα θετικό παράγοντα για την ευρωοικονομία. Απαιτεί όμως περίοδο προσαρμογής, η οποία δεν είναι εύκολη για αρκετές ευρωπαϊκές χώρες που στηρίζονται στις εξαγωγές. Τα επιχειρήματα που στηρίζουν την εκτίμηση αυτή έχουν να κάνουν τόσο με αριθμούς και στατιστικές όσο και με διαρθρωτικές αλλαγές στην οικονομία της ευρωζώνης:

**Σύμφωνα με το οικονομικό μοντέλο της ΕΚΤ για την ευρωοικονομία, η ανατίμηση του ευρώ κατά 12% μέσα στο 2003 έναντι της μέσης τιμής του κατά το 2002, έχει συμβάλει κατά 0,5% στον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ μέχρι τώρα και αυτό θα αυξηθεί στο άμεσο μέλλον. Για ένα ανάλογο αποτέλεσμα στο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ θα χρειαζόταν μείωση των επιτοκίων κατά 1,8%, υποστηρίζουν στην ΕΚΤ...

**Η είσοδος του ευρώ και η διεύρυνση του οικονομικού «ζωτικού χώρου» στον οποίο κυριαρχεί, είτε ως βασικό νόμισμα των συναλλαγών στην ευρωζώνη, είτε ως δεύτερο (μετά το εθνικό) νόμισμα στο υπόλοιπο της Ε.Ε. των 25 χωρών-μελών, για ένα πληθυσμό 450 εκατ. αναστρέφει πλέον τους προσανατολισμούς των ευρωπαικών οικονομιών.

Τόσο οι ευρωπαίοι αναλυτές όσο και μια μεγάλη μερίδα αμερικανών αναλυτών «κρίνουν» ότι η αναθέρμανση στην Ε.Ε. δεν πρόκειται να στηριχθεί στο μέλλον στις εξαγωγές αλλά στην εσωτερική ζήτηση. Αυτό έχει αρχίσει ήδη να διαπιστώνεται και από τις αλλαγές προσανατολισμού εδώ και ένα περίπου χρόνο σε εξαγωγικές βιομηχανίες κυρίως της Γερμανίας και της Ιταλίας που αυξάνουν τη διείσδυσή τους στις χώρες-μέλη της Ε.Ε.

**Στο πλαίσιο αυτής της αλλαγής προβλέπεται ότι το «ακριβό» ευρώ θα αυξάνει την αγοραστική δύναμη των Ευρωπαίων τόσο έναντι των εισαγόμενων προϊόντων όσο και των ευρωπαϊκών λόγω της αντιπληθωριστικής επίδρασής του. Συγκεκριμένα στην ΕΚΤ εκτιμούν ότι ο πληθωρισμός θα ήταν κατά 0,7% τουλάχιστον μεγαλύτερος αν δεν υπήρχε η τρέχουσα ανατίμηση του ευρώ.

**Οι αντιπληθωριστικές επιπτώσεις της ανατίμησης του ευρώ, σύμφωνα με συγκλίνουσες αναλύσεις τόσο στη Φραγκφούρτη όσο και στις Βρυξέλλες, έχουν δημιουργήσει πρόσθετα περιθώρια χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής τουλάχιστον κατά 0,5%-0,75% στα επιτόκια.

Αύξηση ορίου

Στο πλαίσιο μάλιστα της μελέτης που πρέπει να ολοκληρωθεί από την ΕΚΤ μέχρι τα τέλη Μαΐου, για την αναπροσαρμογή της νομισματικής πολιτικής, συζητείται σοβαρά το ενδεχόμενο αύξησης από το 2% στο 2,5% του «ανεκτού» ορίου για τον πληθωρισμό, με βάση το οποίο θα προσδιορίζεται και η αύξηση ή μείωση των επιτοκίων. Υπάρχει επίσης ως σκέψη αντί του 2,5%, να διαμορφωθεί ένα «ανεκτό» φάσμα για τον πληθωρισμό από 1% έως και 2,5%, ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν στην οικονομία.

Σε κάθε περίπτωση, όπως τονίζουν στις Βρυξέλλες, αυτή η αναπροσαρμογή θα επέτρεπε τη χρηματοδότηση της οικονομίας με μεγαλύτερη ελαστικότητα, χωρίς να επηρεασθεί η συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ αρνητικά, αλλά αντίθετα θα μπορούσε έτσι να λειτουργήσει σαν έμμεση παρέμβαση για τον «έλεγχο» της αντιμητικής τάσης του ευρώ σε επιθυμητά επίπεδα. Αυτό, τονίζουν, μέσα σε συνθήκες ανάκαμψης της εσωτερικής ζήτησης στην Ε.Ε. θα είχε θετικές επιδράσεις για τη ροή κεφαλαίων τόσο προς τα ευρω-χρηματιστήρια όσο και προς τα ευρω-ομόλογα...

Απέναντι στις εκτιμήσεις αυτές βέβαια δεν μπορεί να αγνοήσει κανείς τους προσανατολισμούς της Fed , η οποία σύμφωνα με τις αναλύσεις των μεγάλων επενδυτικών οίκων, «βλέπει» στη διολίσθηση του ευρώ όχι τόσο τη βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου όσο την αποφυγή του κινδύνου της στασιμότητας και του αποπληθωρισμού.

Όπως διαφαίνεται και από τις δηλώσεις του κ. Γκρίνσπαν, το «φθηνό» δολάριο αναμένεται να επηρεάσει και να «φανεί» στο αμερικανικό ΑΕΠ μόνο από το 2004 και μετά.

Υπολογίζεται βέβαια ότι η μέχρι τώρα διολίσθηση του δολαρίου έχει προκαλέσει αύξηση των κερδών στον αμερικανικό ιδιωτικό τομέα κατά 1,5%-2%. Εχει όμως παράλληλα μειώσει τη ροή κεφαλαίων προς τις ΗΠΑ, κάτι που έγινε ιδιαίτερα εμφανές τον περασμένο Φεβρουάριο, στη διάρκεια του οποίου κατεγράφη καθαρή μείωση αγορών αμερικανικών μετοχών από το εξωτερικό...

Με αυτά τα δεδομένα φαίνεται πως το ευρώ «αλλάζει» την ευρωοικονομία και διαμορφώνει συνθήκες για τη διατήρησή του μεσοπρόθεσμα τουλάχιστον σε επίπεδα αρκετά υψηλότερα των σημερινών.  

26/08/2003