Για την ιστορική τομή στην εκπαίδευση

Ανθογαλίδου Θεοπούλα

http://www.auth.gr

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΒΗΧΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ

“Σήμερα είναι ανάγκη να κάνουμε ένα νέο ιστορικό βήμα. Να προωθήσουμενέες και ριζικές μεταρρυθμίσεις και τομές σ' όλες τις βαθμίδες του εκπαιδευτικού μας συστήματος, ώστε να αντιμετωπίσουμε τα σημερινά προβλήματα και να δημιουργήσουμε μια νέα εθνική εκπαιδευτική βάση με ι

σχυρά διεθνή ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, ιδιαίτερα στο χώρο των Βαλκανίων και της λεκάνης της Μεσογείου.”Εισηγητική έκθεση στο Ν. 2525/97, για το Ενιαίο Λύκειο

Η αυταρέσκεια αυτής της δήλωσης ενοχλεί, επειδή τα νέα μέτρα δεν είναι καθόλου ριζοσπαστικά και δε συνιστούν ποιοτικό άλμα στην εκπαίδευση. Επειδή έχουν λεχθεί και έχουν γραφτεί ήδη πάρα πολλά γι’ αυτούς τουςνόμους, θα αρκεστώ να αντιπροτείνω εκείνα τα μέτρα που, κατά τη γνώμη μου θα έκαναν την ιστορική τομή στον εκπαιδευτικό θεσμό.

 1. Το κράτος είναι υποχρεωμένο να διαθέτει ένα μεγάλο ποσοστό (τουλάχιστον 15%) από τα δημόσια έσοδα για την εκπαίδευση.

2. Το κράτος οφείλει να μεριμνήσει για την επέκταση του σχολικού δικτύου, την αύξηση των διδακτηρίων και του εξοπλισμού τους, του διδακτικού και λοιπού προσωπικού σε όλες τις βαθμίδες τηςεκπαίδευσης, των δημόσιων και εκπαιδευτικών βιβλιοθηκών κλπ.

3. Η εκπαίδευση δεν πρέπει να παρέχεται δωρεάν, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, αλλά να ενισχύεται οικονομικά από τις προνομιούχες τάξεις, με διάφορες μορφές εισφορών, ειδικών τελών και φόρων, ενώ τα παιδιά των ασθενέστερωντάξεων θα πρέπει να ενισχύονται με υποτροφίες. Το σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δε θα πρέπει επίσηςνα συνεπάγεται υποχρεωτικά την απομάκρυνση των σπουδαστών από τον τόπο κατοικίας τους, που είναι οικονομικά και για μεσαία ακόμη εισοδήματα δυσβάσταχτη, αλλάγια πολλές οικογένειες απαγορευτική.

4. Το κράτος ασκεί την υψηλή εποπτεία στην εκπαίδευση με γενικούς νόμους. Με τους εκπαιδευτικούς νόμους το κράτος καθορίζει τις υποχρεώσεις του στη διευρυμένη κοινωνικοποίηση των πολιτισμικών αγαθών και δε συμπεριφέρεται ως ιδιοκτήτης τους. Καθορίζει επίσης το γενικό πλαίσιο λειτουργίας της εκπαίδευσης, τιςειδικότητες και τα γενικά περιεχόμενά τους, τα προσόντα του διδακτικού προσωπικού. Ένας τέτοιος επαναπροσδιορισμός της κρατικής εποπτείας χρειάζεται μια πλατιά συζήτηση με όλους τους κοινωνικούς φορείς, και πολύχρονες δοκιμαστικές εφαρμογές. Εκείνο όμως στο οποίο πρέπει ήδη να προσανατολιζόμαστε είναι στην κατά το δυνατό μείωση της κρατικής επιρροής στην εκπαίδευση, ώστε το κράτος να μην αυτοαναγορεύεται ως “λαϊκός εκπαιδευτής”. Το σύστημα του πολλαπλού βιβλίου, εφόσον μάλιστα η συγγραφή γίνεται με ανάθεση, όπως ορίζει ο νέος νόμος, είναι ένα δειλό και αμφίβολης αποτελεσματικότητας βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.

5. Πλήρης αποδέσμευση της εκπαίδευσης από την εκκλησία. Η θέση των θρησκευτικών μαθημάτων στα προγράμματα σπουδών της γενικής εκπαίδευσης, τοποθετεί το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα στην προϊστορία της λαϊκής εκπαίδευσης των αστικών κοινωνιών. Η ανεξιθρησκεία, η ελευθερία συνείδησης και η αποδοχή του “άλλου”, που συμπεριλαμβάνει η εισηγητική έκθεση του Ν. 2525/97 ακυρώνονται στην πράξη, όσο το ορθόδοξο χριστιανικό δόγμα εξακολουθεί να κατέχει τη σημερινή του θέση στη διδακτέα ύλη.

6. Το κράτος πρέπει να εγγυάται την αποδέσμευση της σύγχρονης εκπαίδευσης από οποιαδήποτε μορφή εθνοκεντρισμού και διδακτικού δογματισμού. Ο εθνοκεντρισμός και ο διδακτικός δογματισμός της νεοελληνικής εκπαίδευσης αντιβαίνουν στις συνθήκες “διεθνοποίησης της οικονομίας και του πολιτισμού”, οι οποίες υπογραμμίζονται στην εισηγητική έκθεση του νέου νόμου για τα λύκεια. Ωστόσο αυτές οι αντιφατικές εγκλήσεις ενυπάρχουν και στο νέο νόμο, όπως και σε όλα τα αναλυτικά προγράμματα διδασκαλίας.

7. Η εκπαίδευση πρέπει να συνδυάζει την ειδική μορφωτική της λειτουργία με την εξειδίκευση. Ο θεσμός του Ενιαίου Λυκείου θα μπορούσε να εκπληρώσει πιο ικανοποιητικά από τις προηγούμενες μορφές λυκείου αυτό το συνδυασμό, εάν πληρούσε τρεις προϋποθέσεις:

α) Προγράμματα εντελώς ανανεωμένα, βασισμένα σε νέες επιστημολογικές και παιδαγωγικές επιλογές,

β) σύνδεση της εκπαίδευσης με την παραγωγική εργασία (με την έννοια της επιτόπιας μαθητείας των εφήβων σε πραγματικές συνθήκες εργασίας) και

γ) αυτοτέλεια ως προς την ανώτερη βαθμίδα εκπαίδευσης. Η λεγόμενη κατάργηση των εισαγωγικών εξετάσεων, που καθιερώνει ο νέος νόμος, μετατρέπει το λύκειο σε εξεταστικό κέντρο και διαβάλλει εσωτερικά τον ενιαίο χαρακτήρα του. Η εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο θα μπορούσε να γίνεται με προπαρασκευαστικά μεταλυκειακά τμήματα, με την ευθύνη των Πανεπιστημίων, με την προϋπόθεση μιας πλήρους αναμόρφωσης και των πανεπιστημιακών σπουδών.

8. Η εκπαίδευση του διδακτικού προσωπικού των δύο πρώτων βαθμίδων πρέπει να ανανεωθεί, όπως και το σύστημα πρόσληψής του από το δημόσιο. Η εκπαίδευση των δασκάλων είναι εξαιρετικά ιδιόμορφη σε σχέση με την υπόλοιπη πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Οι αυριανοί δάσκαλοι μαθαίνουν λίγα απ’ όλα και τίποτε πολύ καλά. Οι λίγες ειδικές γνώσεις που παίρνουν δε βρίσκουν άλλωστε ένα κοινό πεδίο σύνθεσης, ώστε να μπορούμε να μιλάμε για τη μύηση των φοιτητών τουςσε μια προωθημένη μορφή πλατιάς κουλτούρας. Έτσι δημιουργείται μια ειδικότητα απολύτως προορισμένη για ένα συγκεκριμένο επάγγελμα και επομένως ο δημόσιος διαγωνισμός δεν μπορεί να στηριχθεί σε κανένα ουσιαστικό επιχείρημα. Εάν λάβουμε μάλιστα υπόψη μας ότι το ισχύον έως τώρα σύστημα εισαγωγής, δημιούργησε αυτόν το μεγάλο αριθμό αποφοίτων από Παιδαγωγικά Τμήματα, μπορούμε να κατανοήσουμε πόσο δικαιολογημένη είναι η αντίδραση των αδιόριστων δασκάλων στην πρόσληψή τους στη δημόσια εκπαίδευση με διαγωνισμό. Το κράτος θα πρέπει να προχωρήσει σε πλήρη αναμόρφωση τηςεκπαίδευσής τους, ώστε να μπορεί να νομιμοποιήσει ένα τέτοιο μέτρο.