«Το '60 υπήρχε θέση για όλους»

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΛΕΟΝΤΗ, μουσικοσυνθέτη

«Πού να χωρέσει τ' όνειρο...»

Το 1966 ήταν μια χρονιά κορύφωσης της πολιτικής ωριμότητας της ελληνικής κοινωνίας. Ας μην ξεχνάμε ότι δύο χρόνια νωρίτερα ο ελληνικός λαός είχε επιλέξει μια άλλη μορφή διακυβέρνησης.

Εκείνη τη χρονιά στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης εκδηλώθηκε η μεγάλη άνθηση του ελληνικού κινηματογράφου που είχε παρουσιαστεί και την προηγούμενη χρονιά. Τότε μου απονεμήθηκε στο φεστιβάλ το βραβείο για τη μουσική μου στην ταινία του Πάνου Γλυκοφρύδη «Με τη λάμψη στα μάτια». Το δέχτηκα με ικανοποίηση γιατί η επιτροπή που μου το απένειμε απαρτιζόταν από τον Μάνο Χατζιδάκι, την Ελλη Λαμπέτη, τον Γιάννη Τσαρούχη, τον Γρ. Γρηγορίου κ.ά.

Οι καλλιτέχνες του '60 που φύτρωσαν σαν τα μανιτάρια σε διάφορους τομείς της τέχνης δεν υπήρξαν απλώς ταλαντούχοι. Ήταν δημιουργήματα των κοινωνικο-οικονομικών συνθηκών της Ελλάδας που τους επέτρεψαν να εκφράσουν τις δυνατότητες και το ταλέντο τους.

Όλοι εμείς εκφράσαμε την εποχή μας. Αν το δει κανείς ευρύτερα, η δεκαετία του '60 είναι μια εποχή έντονων στιγμών του ελληνικού έθνους που προσφέρονταν για ανάπτυξη και δημιουργία. Αυτό συνέβη και με το δημοτικό τραγούδι που η άνθησή του συνέπεσε με σημαντικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας.

Γύρω στο 1962 ο Μίκης Θεοδωράκης μού πρότεινε να κάνουμε μαζί συναυλίες σε διάφορα μέρη της Ελλάδας. Αποδέχτηκα με νεανικό ενθουσιασμό την πρότασή του.

Οι πιο γνωστές συναυλίες έγιναν στο θέατρο «Κεντρικό» στην Αθήνα, με την παρουσία σοβαρών αστυνομικών δυνάμεων στην είσοδο. Οι συναυλίες σταμάτησαν το '67 με την επιβολή της δικτατορίας.

Το 1963, στην επιθεώρηση «Μαγική Πόλη» που ανέβασαν ο Χατζιδάκις με τον Θεοδωράκη, μου ανατέθηκε η μουσική διεύθυνση του πρώτου μέρους του έργου, ενώ ο Μάνος Λοΐζος διηύθυνε το δεύτερο μέρος.

Στη «Μαγική Πόλη», ο Λοΐζος και εγώ παρουσιάζαμε και από δύο δικά μας τραγούδια. Από τη μεριά μου ήταν τα τραγούδια «Το σπίτι γέμισε με λύπη», σε στίχους Μάνου Ελευθερίου και το «Πού να χωρέσει τ' όνειρο», σε στίχους Μιχάλη Παπανικολάου.

Ένα χρόνο αργότερα, με δύο μέρες διαφορά από το «Αξιον Εστί» του Θεοδωράκη, κυκλοφόρησε ο πρώτος μεγάλος μου δίσκος, «Η καταχνιά», σε στίχους Κώστα Βίρβου. Τα λόγια των τραγουδιών μιλούσαν για την αντίσταση του ελληνικού λαού εναντίον του κατακτητή και τα ερμήνευσαν ο Καζαντζίδης με τη Μαρινέλλα.

Περίπου την ίδια εποχή ο Μίκης μού πρότεινε να ενταχτώ στο «Σύλλογο Φίλων Ελληνικής Μουσικής» (ΣΦΕΜ) και επειδή ήμουν προχωρημένος στη μουσική θεωρία ν' αναλάβω τη διεύθυνση της εκεί χορωδίας. Δέχτηκα με χαρά. Τα γραφεία του ΣΦΕΜ ήταν στην οδό Σόλωνος. Δύο δωμάτια και ένα πιάνο. Τα μέλη του συλλόγου κάθονταν κάτω, στο πάτωμα, σταυροπόδι.

Ως νέος που ήμουν στο σύλλογο ο πρόεδρός του Σάκης Κουνάδης με σύστησε στους παλιούς. Έτσι πρωτογνώρισα τον Μάνο Λοΐζο, τον Διονύση Σαββόπουλο, τη Μαρία Φαραντούρη, τον Μάνο Ελευθερίου, τον Φώντα Λάδη κ.ά. Ήταν ένας μορφωτικός δημοκρατικός σύλλογος που στην ουσία περιέκλεινε τους φίλους της μουσικής Θεοδωράκη.