Ένα παλιότερο άρθρο του σύντροφου ΚΩΣΤΑ ΜΑΡΚΟΥ στην εφημερίδα "ΠΡΙΝ" δημοσιεύει σήμερα το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ. Παλιότερο αλλά και πολύ επίκαιρο.

Η ιταλική Ρεπούμπλικα ανακάλυψε ξαφνικά το φιλόσοφο της αριστοκρατίας και συγγραφέα της Πολιτείας, τον αγαπημένο των παπάδων και εχθρό των διαφωτιστών, τον Πλάτωνα. Στο τέλος του αιώνα και την αρχή του μιλένιουμ, η φιλενάδα των σοσιαλιστών ευρωπαϊκή διανόηση, που μετατράπηκε σε θεραπαινίδα των στρατηγών και απολογήτρια των νατοϊκών βομβαρδισμών, απαρνείται τις ρίζες της. Αριστοτέλης και Ντιντερό, Άνταμ Σμιθ και Βολταίρος στην πυρά του μεταμοντέρνου αριστοκρατισμού.
Η γερμανική σοσιαλδημοκρατία χρειάστηκε 60 ολόκληρα χρόνια για να απαρνηθεί τον Μαρξ της επανάστασης και να υιοθετήσει επίσημα τον θεωρητικό της μεταρρύθμισης. Το 1899 ο Έντουαρντ Μπέρνσταιν έγραψε το περίφημο βιβλίο του Η προϋπόθεση του σοσιαλισμού και τα καθήκοντα της σοσιαλδημοκρατίας, αλλά μόλις το 1959 κατοχυρώθηκαν οι αρχές του στο πρόγραμμα του Μπαντ Γκοντεσμπεργκ. Και τώρα, 40 χρόνια μετά, η σοσιαλδημοκρατία αρνείται οποιαδήποτε σχέση, ακόμα και με το ρεφορμισμό. Η ειρωνεία είναι, ότι τον αρνείται, αυτή ακριβώς η γενιά των πολιτικών και διανοητών, που έγραφε το σύνθημα «ρεφορμ-χλωροφόρμ» στους τοίχους του Παρισιού, το 1968. Ο Σημίτης, διάλεξε το συνέδριο του Πουλαντζά, για να διακηρύξει, ότι οι μεταρρυθμίσεις είναι αδύνατες στο σημερινό κόσμο, επιβεβαιώνοντας ανάποδα τον Μαρξ. Ενώ ο Τόνι Μπλερ κατάργησε την πάλη των τάξεων στη λουτρόπολη Μπέρνμουθ, όπου πραγματοποιήθηκε το συνέδριο των Νέων Εργατικών. Στην απέναντι πλευρά της Μάγχης, Μισελέν και Ζοσπέν, φρόντισαν πολύ γρήγορα να διαλύσουν οποιεσδήποτε αυταπάτες για επιστροφή στον Κέινς και τον κρατικό παρεμβατισμό. Και αν κάποιοι εγχώριοι θαυμαστές του γαλλικού μοντέλου υπνωτίστηκαν από την ξαφνική στροφή του γάλλου πρωθυπουργού και πίστεψαν τη δήλωσή του, ότι «η παγκοσμιοποίηση δεν καθιστά ανίσχυρα τα κράτη», τους χαρίζουμε τον τίτλο του Μοντ: «Τα νέα αφεντικά του πλανήτη, 100 εταιρείες-κολοσσοί, επιβάλλουν το δικό τους νόμο». Αυτοί είναι τα αφεντικά - αυτοί κυβερνούν. Αυτοί είναι οι σύγχρονοι «Άριστοι» του Πλάτωνα. Μόνο που οι Άριστοι της Πολιτείας ήταν φιλόσοφοι και ποιητές. Τώρα, οι ευρωπαίοι ποιητές παίρνουν βραβεία Νόμπελ, επιβραβεύονται για τη στάση τους στον πόλεμο...
Ε, τότε, τι τις χρειάζονται τις κυβερνήσεις, τους πολιτικούς και τους βουλευτές; Για μια στιγμή, μερικοί βιάστηκαν με το φαινόμενο Μπερλουσκόνι να κηρύξουν το τέλος της πολιτικής. Φάνηκε, πράγματι, ότι τα ίδια τα αφεντικά μπορούσαν να γίνουν και πολιτικοί. Όμως, προτού αναλάβουν παντού τη διακυβέρνηση οι διάφοροι ΣΕΒ, ο Μπερλουσκόνι απέτυχε εκεί που πετυχαίνει μέχρι στιγμής η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία: στην οργάνωση των κοινωνικών συμμαχιών του κεφαλαίου με την εκμεταλλευόμενη πλειοψηφία, σε όφελος της αστικής ηγεμονίας. Αυτό σημαίνει πολιτική, και είναι επιστήμη και τέχνη μαζί. Και δεν μπορεί να την ασκεί οποιοσδήποτε. Η βάση της κρίσης και διαμάχης της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας βρίσκεται ακριβώς στα σημερινά προβλήματα οργάνωσης αυτής της συμμαχίας. Σε ένα άρθρο με τίτλο «Ψηφιακός καπιταλισμός», που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Σπίγκελ και θα συζητηθεί πολύ, ο θεωρητικός της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας Πέτερ Γκλοτς γράφει: «Ο καυγάς στην ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία... είναι η αντίδραση στις νέες σχέσεις επικοινωνίας της κοινωνίας της πληροφορίας. Η αλήθεια είναι ότι ο βιομηχανικός καπιταλισμός μετατρέπεται σε ψηφιακό καπιταλισμό. Αυτό αλλάζει την κατάσταση. Απλώς ένα βλέμμα στην ανάπτυξη των τελευταίων χρόνων δείχνει το πρόβλημα: ανάπτυξη χωρίς δουλειές» -το «jobless growth» των Αμερικανών. Για αυτόν είναι το ίδιο αν η ανεργία είναι 4,5%, όπως στις ΗΠΑ, ή 10%, όπως στη Γερμανία. Η ανεργία είναι δομική και συνεχίζει: «Το ερώτημα δεν είναι η δημιουργία, ή η σταθεροποίηση της νέας "κατώτερης τάξης". Οι πολιτικοί δεν είναι, εδώ και καιρό, αρκετά δυνατοί να εμποδίσουν αυτή την εξέλιξη. Το ερώτημα είναι, αν η εκάστοτε πολιτική ηγεσία προσπαθεί ακόμα να συμπεριλάβει το κατώτερο ένα τρίτο (ή τέταρτο)... στην κοινωνία, ή αν από την αρχή είναι αποκλεισμένο. Η εναλλακτική λύση ονομάζεται είτε ενσωμάτωση είτε αποβολή. Όλα τα άλλα είναι καθαρή αυταπάτη ή σκέτη απάτη, συχνά και τα δύο μαζί».
Ο Πέτερ Γκλοτς μιλάει για την κρίση της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας. Και ουσιαστικά μιλάει για το πρόβλημα της κρίσης των συμμαχιών του γερμανικού κεφαλαίου. Ο Σρέντερ δεν έρχεται να διαχειριστεί μια αναδιαρθρωμένη κοινωνία, όπως ο Τόνι Μπλερ. Στη Μ. Βρετανία, η απάντηση έχει δοθεί στα δέκα χρόνια του θατσερισμού. Το κεφάλαιο μέσα από τις οικονομικές αναδιαρθρώσεις, δημιούργησε μια βάση κοινωνικών συμμαχιών με ένα κομμάτι της μισθωτής εργασίας. Κέρδισε τους εργαζόμενους στους νέους κλάδους αιχμής των τηλεπικοινωνιών και της πληροφορικής, καθώς και τα νέα μισθωτά στρώματα της διανόησης. Η κοινωνική αυτή συμμαχία πραγματοποιείται μέσα στο Εργατικό Κόμμα. Τα σχετικά προνόμιά τους στηρίζονται στην παγκόσμια διάσταση της βρετανικής οικονομίας και στην υπερεκμετάλλευση του τρίτου κόσμου. Αλλά και στην εκμετάλλευση του τέταρτου κόσμου της ανεργίας και της φτώχειας στη μητρόπολη, που μόλις τώρα ανακάλυψαν οι Εργατικοί στο συνέδριό τους. Ο αποκλεισμός είναι ολοκληρωτικός: τα συμφέροντά τους έχουν πλήρως εξοστρακιστεί από το πολιτικό σύστημα, ενώ ανακαλύπτεται η πάλη κατά των ναρκωτικών για να βρίσκονται οι φτωχοδιάβολοι διαρκώς στην παρανομία. Ελλείψει κοινωνικών και πολιτικών αγώνων εφευρίσκεται πάντα κάτι. Χτες ήταν η ποτοαπαγόρευση, σήμερα η ναρκοαπαγόρευση... Η ίδια ακριβώς διαδικασία πραγματοποιείται στη Γαλλία του Ζοσπέν. Όμως, από παράδοση, οι κοινωνικοί ανταγωνισμοί και συμμαχίες στη χώρα του Μαρά, παίρνουν πιο καθαρή πολιτική μορφή: Το Σοσιαλιστικό Κόμμα συμμαζεύει τους εργαζόμενους του δημόσιου τομέα με τα σχετικά προνόμιά τους, καλύτερο εκπρόσωπο των νεογιάπηδων μάνατζερ από τους γάλλους Πράσινους δεν θα βρείτε πουθενά στον κόσμο, ενώ το Γαλλικό ΚΚ έχει μετατραπεί σε κόμμα των παλιών και νέων μικρομεσαίων. Η γαλλική κοινωνική συμμαχία πραγματοποιείται στην κυβέρνηση. Στη Γερμανία όμως, η βάση των νέων κοινωνικών σχέσεων είναι ακόμα αδύνατη. Η ασιατική κρίση επηρέασε τη γερμανική οικονομία πολύ περισσότερο από ό,τι τη γαλλική. Τα εργοστάσια νέων τεχνολογιών είναι πολύ λιγότερα, ο τομέας των νέων υπηρεσιών παραμένει μειοψηφικός. Και η μισθωτή διανόηση των Πράσινων αποδεικνύεται ιδιαίτερα εύθραυστη, ενώ οι μάνατζερ είναι παραδοσιακά, είτε με τη χριστιανοδημοκρατία, είτε με τους φιλελεύθερους. Και πάνω από όλα, υπάρχει ακόμα ένας τεράστιος όγκος παλιάς βιομηχανικής εργατικής τάξης, που πάνω της στηρίχθηκε το SΡD για να αναρριχηθεί στην εξουσία. Το "Νέο Κέντρο" του Σρέντερ δεν μπορεί να βρει ακόμα την κοινωνική του βάση. Γερμανία-Αγγλία απέχουν περισσότερο κοινωνικά παρά χιλιομετρικά και όντως είναι ο λόγος που το μανιφέστο Σρέντερ-Μπλερ είναι τόσο αγαπητό στους πρώτους και τόσο μισητό στους δεύτερους.
Από τη στιγμή που η σοσιαλδημοκρατία παράτησε τις αντινεοφιλελεύθερες κορώνες, παρουσιάζεται ένα αστικό ρεύμα μεταρρυθμίσεων, που βρίσκει την καλύτερή του έκφραση στο Λαφοντέν. Είναι ένα ρεύμα αμυντικών μεταρρυθμίσεων, "επιβράδυνσης", όπως λέει ο Γκλοτς. Και είναι παντού τόσο οπισθοδρομικό, όσο και τα στρώματα που το στηρίζουν: Οι αστοί και οι μικρομεσαίοι που πλήττονται από τις αναδιαρθρώσεις. "Είμαι κατά της εργασίας την Κυριακή, γιατί κατάγομαι από καθολική οικογένεια", υποστηρίζει ο Λαφοντέν στην πολύκροτη συνέντευξη του στην εφημερίδα Βελτ αμ Ζοντάγκ.
Αυτή τη στιγμή όμως, το μεγάλο πρόβλημα της διακυβέρνησης στην Ευρώπη δεν είναι ο Λαφοντέν και το ρεύμα του. Το "ένα τρίτο" της κοινωνίας, ουσιαστικά το ένα δεύτερο της εργατικής τάξης, είναι το υπ' αριθμόν ένα πρόβλημα που καλείται να λύσει σοσιαλδημοκρατία. Στη Μ. Βρετανία, αυτό το ένα τρίτο απέχει από την πολιτική και στη Γερμανία απείχε από τις τελευταίες εκλογές. Οδηγούμαστε σε ένα αμερικανικό μοντέλο πολιτικής και από-ενσωμάτωσης; Και ναι, και όχι. Για την ώρα υπάρχει μια δυνατή τάση για μια μεταμοντέρνα άσκηση πολιτικής, που ευνοείται από τους κυρίαρχους. Στις ΗΠΑ σπρώχνονται στη φιλανθρωπική δράση των συλλόγων, εισηγητής ο Τζέρεμι Ρίφκιν. Στην Ευρώπη πρέπει να κρατηθεί λίγο από το άρωμα της παλιάς πολιτικής: Θραύσματα κοινωνικά παίρνουν μέρος στις εκλογές. Οι Κυνηγοί στη Γαλλία, η Ένωση Ανέργων στη Γερμανία, το Κόμμα των Ανέργων στην Ελλάδα, ο Μπονίνο στην Ιταλία. Από την άλλη πλευρά στη Γαλλία κερδίζουν έδαφος οι ριζοσπάστες της Αριστεράς και ο αγρότης Ζόζε Μποβέ γίνεται εθνικός ήρωας. Στη Γερμανία δημιουργείται ένα ολόκληρο κοινωνικό ρεύμα που αρνείται τις αξίες της "ανάπτυξης" και που τρομάζει τον Πέτερ Γκολτς. Μπορεί να πάει ακροδεξιά, αλλά και ακροαριστερά. Ενώ παντού, με κάθε ευκαιρία ξεσπούν βίαιες, μικρές και μεγάλες εξεγέρσεις στα προάστια των μεγαλουπόλεων. Η σοσιαλδημοκρατία νιώθει μέσα στη σιγουριά της έναν αόρατο εχθρό. «Η ευρωπαϊκή Αριστερά πρέπει να βρει ένα δρόμο για να ανανεώσει το κοινωνικό συμβόλαιο», υποστηρίζει ο γάλλος υπουργός οικονομικών Στρος-Καν.
Στην αρχαία δημοκρατία το ένα τρίτο των ελεύθερων πολιτών κυβερνούσε τα δυο τρίτα τω δούλων. Στη μεταμοντέρνα δημοκρατία το ένα τέταρτο δεν απειλείται από το άλλο ένα τέταρτο, αλλά από τη συμμαχία των τριών τετάρτων, που αποτελούν το σύνολο της μισθωτής εργασίας. Για να οργανώσει την ηγεμονία του κεφαλαίου, η σοσιαλδημοκρατία απαρνήθηκε εδώ και καιρό τον Μαρξ, τώρα δεν επικαλείται ούτε τον Βολταίρο. Μιλάει στο όνομα του Πλάτωνα. Εκτός από τον μαρξισμό, τώρα σπάει τα δεσμά της ολοκληρωτικά και με το γαλλικό διαφωτισμό. Υιοθετεί αναγκαστικά τον πιο αντιδραστικό σκοταδισμό.

 05/02/2003