ΓΙΑ ΤΟ 17^ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΚΚΕ

Ένας διάλογος που ξέφυγε από τα όρια των Θέσεων

Του συνεργάτη μας ΚΩΣΤΑ ΜΑΡΚΟΥ

Την Κυριακή ολοκληρώνονται οι διαδικασίες του 17^ου Συνεδρίου του ΚΚΕ. Η απερχόμενη Κεντρική Επιτροπή, με τις Θέσεις της, έθεσε σαν κεντρικό ζήτημα του συνεδρίου την ισχυροποίηση του κόμματος. Επικέντρωσε τον προβληματισμό της στις αδυναμίες και τα λάθη εφαρμογής σε μια «σωστή» γραμμή. Η ΚΕ του ΚΚΕ έκλεισε την πόρτα των Θέσεων στα μεγάλα προβλήματα της εποχής μας, αφήνοντας μόνο ελάχιστες χαραμάδες. Τα προβλήματα μπήκαν, όμως, από το παράθυρο του προσυνεδριακού διαλόγου, και μάλιστα τον τελευταίο μήνα, με τόση ορμή που κατέπληξε τους πάντες. Έστω και μέσα σε 1200 λέξεις, έστω και σε δύο μήνες σχετικά ελεύθερου διαλόγου μετά από τέσσερα χρόνια – όπως επισημαίνει δηκτικά σειρά άρθρων -, μέλη, μεσαία και ανώτερα στελέχη έθεσαν στο κέντρο της συζήτησης τα «ζητήματα που μένουν ανοιχτά».

Στον προσυνεδριακό διάλογο τέθηκαν με σαφή, ζωντανό, αντιφατικό και όχι βαθύ τρόπο, τα πιο καυτά προβλήματα του παρόντος, της ιστορίας και του μέλλοντος του κομμουνιστικού κινήματος. Κυριαρχεί η κριτική προς την καθοδήγηση του ΚΚΕ για την άρνηση «να ξεκαθαρίσουμε το ζήτημα του υπαρκτού και της πτώσης του», για την έλλειψη «στοιχειώδους έστω ανάλυσης του ταξικού τους χαρακτήρα και του συσχετισμού των τάξεων σε αυτές» τις κοινωνίες. Οι απαντήσεις έρχονται από δυο κυρίως σκοπιές. Η μια (και πλειοψηφική) θέτει ως τομή το 20^ο συνέδριο του ΚΚΣΕ, (σ. σ. http://www.anatolikos.com/istoria/20o33.htm ) (http://www.anatolikos.com/istoria/20o183.htm )

Εκθειάζει τον Στάλιν, ορισμένες φορές, «μειώνοντας» τη συμβολή του Λένιν. Μικρότερο, αλλά διακριτό, είναι το κομμάτι των άρθρων που δεν εστιάζει στο 1956, εκτιμά ότι η εμμονή στη θέση για «ανατροπή» των «πρώην σοσιαλιστικών χωρών» «περιορίζει την απαραίτητη ελευθερία στην έρευνα» και απαιτεί «μια κοινωνικοταξική διαλεκτική ανάλυση». Ορισμένοι διαφωνούν με την «άκριτη παρουσία του “υπαρκτού”» και της «υμνολογίας στον “πατερούλη Ιωσήφ”» από το Ριζοσπάστη. Όλοι σχεδόν, συνδέουν τα παραπάνω με την ανυπαρξία κριτικής στο ΚΚ Κίνας. Το δεύτερο ζήτημα που κυριαρχεί είναι η σχέση στρατηγικής – τακτικής, «λαϊκού μετώπου» - Αντιμονοπωλιακού Αντιιμπεριαλιστικού Δημοκρατικού Μετώπου, «λαϊκής» - εργατικής εξουσίας, και σοσιαλισμού – κομμουνισμού. Η αντιπαράθεση (και στελεχών της ΚΕ) εστιάστηκε στο πρόβλημα εάν στόχος και περιεχόμενο του ΑΑΔΜ είναι η εργατική εξουσία (που συγχέεται με τον σοσιαλισμό) ή η «λαϊκή εξουσία». Σειρά άρθρων επιμένει στο πρώτο, ενώ κάποιες παρεμβάσεις εκτιμούν ότι ένα τέτοιο περιεχόμενο «εξαφανίζει» την τακτική. Σε συνδυασμό με τα παραπάνω, ασκείται κριτική στη συγκυβέρνηση Τζανετάκη, στις πρόσφατες συμμαχίες με «παράγοντες» και «προσωπικότητες» αστών. Αντίθετα, άλλη μερίδα επιδιώκει πιο «πλατιά» πολιτική συμμαχιών, ακόμη και με τον Συνασπισμό. Το τρίτο θέμα που δημιούργησε αντιπαραθέσεις είναι ο χαρακτήρας του ελληνικού καπιταλισμού, όπου η πλειοψηφία των άρθρων εκτιμά ότι είναι «ιμπεριαλιστικός» με διάφορες διαβαθμίσεις. Σε αυτό «υποχωρεί» και η καθοδήγηση, ενώ δεν λείπουν και άρθρα που διαφωνούν κάθετα με αυτή την εκτίμηση. Παράλληλα, μέλη επιτίθενται στην ΚΕ για την «απουσία ρητής επανάληψης» της θέσης για αποδέσμευση και διάλυση της ΕΕ, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι η θέση αυτή πρέπει να εγκαταλειφθεί. Σοβαρός προβληματισμός υπήρξε για τη σύγχρονη εργατική τάξη, τη σχέση χειρωνακτικής και διανοητικής εργασίας, τη σχέση εργατικής τάξης και μικρομεσαίων στρωμάτων. Πολλά άρθρα, επίσης, έθιξαν με σκληρό τρόπο τη γραφειοκρατικοποίηση του στελεχικού δυναμικού του ΚΚΕ.

Παρά τα όσα ισχυρίζεται η καθοδήγηση του ΚΚΕ για τον «αυστηρό και ανοιχτό τρόπο» που έθεσε τις αδυναμίες της, η ερμηνεία που έδωσε για τις αιτίες που γέννησαν αυτές τις αδυναμίες, ακολουθούν την πεπατημένη. «Για τις αδυναμίες και ελλείψεις μας», είπε η Αλ. Παπαρήγα στην ταραχώδη συνδιάσκεψη της Κομματικής Οργάνωσης Αθήνας, «δεν ευθύνεται η γενική μας πολιτική γραμμή, το πρόγραμμα και οι αποφάσεις μας». «Η πολιτική μας δράση ήταν σωστή», «η σωστή μας στρατηγική» δεν φταίει. Απαντήσεις, που θυμίζουν κομματικές εκτιμήσεις του Ζαχαριάδη το 1945-46 για τη Βάρκιζα και του 1951-52 για την ήττα του ΔΣΕ, των Παρτσαλίδη – Κύρκου το 1968-69 για τα Ιουλιανά και τη Δικτατορία, του Χ. Φλωράκη το 1991 – ’92 για την κυβέρνηση Τζανετάκη. Στον αντίποδα, πολλά άρθρα αγωνιστών της γενιάς της αντίστασης, των Λαμπράκηδων και της μεταπολίτευσης, εκτιμούν και προειδοποιούν με νόημα: «δεν είναι στραβός ο γιαλός»…

«Αντίθετα», επιμένει η γ.γ. της ΚΕ, «πολλά έχουν επιβεβαιωθεί» και «εκεί οφείλεται η άνοδος του κύρους του Κόμματος». Μέλη και στελέχη του ΚΚΕ, όμως, δεν συγχέουν καθόλου μια ορισμένη «άνοδο του κύρους» με τους πραγματικούς εγχώριους και διεθνείς συσχετισμούς που μένουν βασικά αναλλοίωτοι. Και σε συνθήκες όπου απαιτείται ένας σοβαρός και διαρκής διάλογος για να κατακτήσει η Αριστερά το αναγκαίο επαναστατικό και κομμουνιστικό πρόγραμμα της εποχής μας, ηχεί παράταιρα η φράση της γ.γ., «πρέπει να αποβάλλουμε τα βαρίδια που έχουμε», εάν δεν αποτελεί έμμεση απειλή προς διαφωνούντες.

Εάν κάτι πρέπει να αποβάλλει η Αριστερά, αυτό είναι η σκιά «των νεκρών που ακόμη βαραίνουν τους ζωντανούς», μαζί με την σκουριά των θεωρητικών και πολιτικών σχημάτων που μας οδήγησαν από ήττα σε ήττα. Σκουριά είναι να συμφωνείς σήμερα με τις αστικές θεωρίες που ταυτίζουν συκοφαντικά τα εκμεταλλευτικά καθεστώτα της Ανατολής με το σοσιαλισμό. Να μην βλέπεις τάξεις και παραγωγικές σχέσεις πίσω από τα πρόσωπα και τη λατρεία τους, ή να διαλέγεις αντιιστορικά μια ημερομηνία όπου ανατράπηκε η πορεία προς το σοσιαλισμό. Ας απαλλάξουμε τη σκέψη μας από το «βαρίδι» που ταυτίζει την εργατική κρατική εξουσία με τις σοσιαλιστικές παραγωγικές σχέσεις, που δεν βλέπει τη διάκριση μέσα στη διαλεκτική σχέση ανάμεσα στο σοσιαλισμό, ως πρώτη και κατώτερη βαθμίδα του κομμουνισμού, με τη μεταβατική περίοδο. Το ΝΑΡ (σ. σ. που είναι στέλεχος ο σ. Μάρκου) συνέβαλε σε αυτή την κατεύθυνση, από τη δική του σκοπιά και ο Κ. Κάππος. Ας υπερβούμε τη μη μαρξιστική και μη λενινιστική θέση «σοσιαλισμός σε μια και μόνο χώρα» - την οποία, η Αλ. Παπαρήγα θεωρεί Λυδία Λίθο! – κι ας σκεφτούμε πάνω στη θέση «αντικαπιταλιστική επανάσταση και εργατική εξουσία στον αδύνατο “εθνικό” κρίκο – σοσιαλισμός μόνο σε διεθνική βάση».

Από το σκουριασμένο και αποτυχημένο οπλοστάσιο του ’30 βγαίνει και η «θεωρία των σταδίων», που αντιστοιχεί σε μια εκτίμηση για τον μόνιμα «καθυστερημένο και εξαρτημένο χαρακτήρα» του ελληνικού καπιταλισμού. Ενώ θα ήταν ανοησία να μη βλέπει κανείς την μεσαία θέση του στην αλληλοεξάρτηση με το διεθνές πλέγμα, θα ήταν ασυγχώρητη εθελοτυφλία να μη δούμε ότι ο ελληνικός καπιταλισμός έχει ολοκληρώσει τα ιμπεριαλιστικά χαρακτηριστικά του και ότι μπαίνει με ταχύτητα και από κατώτερη θέση σε μια νέα ποιότητα του παγκόσμιου καπιταλισμού, που εμείς ονομάσαμε «ολοκληρωτικό». (σ. σ. Το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ δεν δέχεται αυτόν τον όρο!) Εκτίμηση που οδηγεί στη θέση ότι δεν υπήρξε και, πολύ περισσότερο, δεν υπάρχει καμία ενδιάμεση «λαϊκή εξουσία», ή «προοδευτική διακυβέρνηση» ή «ελευθεριακή νησίδα» εντός του. Ότι ο άμεσος επαναστατικός αγώνας και η αυριανή αντικαπιταλιστική επανάσταση δεν φορούν κοινοβουλευτική γραβάτα, αλλά εργατική φόρμα και μπλούζα.

Μέσα από τη συνολική αυτοκριτική επανεκτίμηση του παρελθόντος και την επαναστατική επανεξέταση του μέλλοντός μας, θα κριθεί και η δυνατότητα να ανακόψουμε, να πλήξουμε και να ανατρέψουμε τη σημερινή αντιδραστική εκστρατεία πολέμων και εκμετάλλευσης του διεθνούς κεφαλαίου, των ΗΠΑ και της ΕΕ, της κυβέρνησης Καραμανλή και της ΠΑΣΟΚικής συνδρομής.

Το μεγάλο ιστορικό αίτημα, η μεγάλη απαίτηση της εποχής, που «βγαίνει» μέσα από όλες τις μορφές κίνησης της ταξικής πάλης (μαζικό κίνημα, επιμέρους μέτωπα, οργανώσεις και κόμματα) και τις αναζητήσεις των πρωτοπόρων εργαζόμενων, διανοούμενων και νέων, με βάση την άμεση πολιτική αλλά και την ιστορική εμπειρία τους, το μεγάλο αίτημα, λοιπόν, θα μπορούσε να συμπυκνωθεί σε τρεις λέξεις: επαναθεμελίωση του κομμουνισμού: Όχι ως αφηρημένο ουτοπικό «όραμα», ή ως ακαδημαϊκή συζήτηση, αλλά ως διαλεκτική σχέση στρατηγικού σκοπού, ιστορικής αποτίμησης και «κίνησης που καταργεί την υπάρχουσα κατάσταση» των σημερινών καταθλιπτικών συσχετισμών. Η σχετική αποτυχία όλων των μέχρι τώρα αποπειρών στην αναζήτηση των δρόμων ανατροπής των συσχετισμών – με διαφορετικό τρόπο, και αυτής του ΝΑΡ, που δεν έχει ακόμα κριθεί – οδηγούν αναπόδραστα σε μια ιστορική επανεξέταση όλων των μέχρι τώρα απαντήσεων, στρατηγικών, προγραμμάτων και ιστορικών ερμηνειών. Εάν κάπου το ΝΑΡ διατηρεί ένα σχετικό προβάδισμα, αυτό είναι ότι είχε από την αρχή την τόλμη να θέσει το αίτημα της κομμουνιστικής επαναθεμελίωσης στη βάση του μαχόμενου μαρξισμού, σαν σκοπό των θεωρητικών αναζητήσεων, των προγραμματικών απαντήσεων και της πολιτικής του πρακτικής. Αυτό το αίτημα δεν μπορεί να περιχαρακωθεί, να «φυλακιστεί» ή να περιοριστεί σε κομματικά σύνορα. Τα τελευταία, θα διαλυθούν και θα επανασυντεθούν μέσα στα σκληρά χαρακώματα των ταξικών αναμετρήσεων με την καπιταλιστική επιθετικότητα και βαρβαρότητα. Εκεί θα δοκιμαστούμε όλοι μας, εκεί θα πραγματοποιηθεί ο καλύτερος «διάλογος» που μπορεί να υπάρξει.