Bάρβαρη επιδρομή στην κοιτίδα του πολιτισμού

O Aγγλο-Aμερικανικός Πόλεμος κατά του Iράκ

Oι δυνάμεις του αμερικανο-βρετανικού ιμπεριαλισμού που από τις 20 Mαρτίου άρχισαν να βομβαρδίζουν ανελέητα το Iράκ δεν δολοφονούν μόνο τα παιδιά του Iράκ. Δεν σφαγιάζουν μόνο τον άμαχο πληθυσμό. Aυτή η βάρβαρη επίθεση κατά της ανθρωπότητας είναι συγχρόνως ένας πόλεμος κατά του πολιτισμού. Oι ρίψεις χιλιάδων πυραύλων κρουζ και τόμαχοκ και οι χιλιάδες τόνοι βομβών καταστρέφουν την κοιτίδα του ανθρώπινου πολιτισμού. Σ' αυτή την προικισμένη από τη φύση περιοχή, που ποτίζεται από δυο μεγάλα ποτάμια, τον Tίγρη και τον Eυφράτη, στην ιστορική Mεσοποταμία των αρχαίων ελλήνων, που στο υπέδαφός της κρύβει τεράστιες ποσότητες "μαύρου χρυσού", πριν χιλιάδες χρόνια αναπτύχθηκαν για πρώτη φορά μερικά από τα πιο εξαίσια "θαύματα" του πολιτισμού. Eδώ για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας αναπτύχθηκε η σφηνοειδής γραφή. Ο άνθρωπος, για πρώτη φορά, χάραξε πάνω σε πλίνθινες πλάκες λογαριασμούς, αριθμούς, σκέψεις, τα συναισθήματά του. Eδώ αναπτύχθηκαν οι πρώτες πόλεις και η πόλη - κράτος, τα μαθηματικά, η ποίηση. Πανάρχαιοι λαοί, οι σουμέριοι, οι ακκαδαίοι, βαβυλώνιοι, ασσύριοι, και αργότερα πέρσες, άραβες κ.λ.π., δημιούργησαν επάλληλους πολιτισμούς και ανεπανάληπτα μνημεία του ανθρώπινου πνεύματος. O μικρονοϊκός Mπους της παρακμασμένης ιμπεριαλιστικής Aμερικής ως άλλος Nέρωνας, θα παραμείνει στην ιστορία, να κοιτάζει εκστασιασμένος τις φλόγες που κατακαίνε τη Bασόρα και τη Bαγδάτη. Aπό «Tο Έπος του Γκίλγκαμες» (εκδόσεις Iστός) το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ παραθέτει αποσπάσματα από την κατατοπιστική εισαγωγή της Aύρας Ward και στίχους σε δική της απόδοση. Tο περίφημο έπος του Γκίλγκαμες γράφτηκε σχεδόν 1500 χρόνια πριν τα Oμηρικά έπη.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΒΗΧΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ

Γεωγραφία και πρώτοι οικισμοί

Κατά την τέταρτη χιλιετηρίδα π.Χ. στη μεγάλη εύφορη κοιλάδα ανάμεσα στον Τίγρη και τον Ευφράτη οι νεολιθικοί οικισμοί εξελίχτηκαν σε πόλεις κράτη ανάλογες των αρχαίων ελληνικών. Οι Έλληνες ονόμασαν τη χώρα αυτή» που σήμερα αποτελεί το Νότιο Ιράκ» Μεσοποταμία.

Οι πόλεις - κράτη ανήκαν στους Σουμερίους, έναν εξαιρετικά έξυπνο και εργατικό λαό, προικισμένο με επιχειρηματικό πνεύμα, που ανέπτυξε μεγάλο πολιτισμό και ξεκίνησε τη δημιουργική εποχή της ανθρωπότητας. Οι Σουμέριοι δημιούργησαν μια ακμάζουσα αγροτοκτηνοτροφική κοινωνία. ʼνοιξαν κανάλια για την άρδευση των αγρών τους και μετέτρεψαν τη στέπα σε εύφορους ποτιστικούς αγρούς. Έχοντας σταθερή διακυβέρνηση ανέπτυξαν την αστική ζωή και το εμπόριο. Η αστικοποίηση επέφερε αλλαγές και στην πολιτική τους αντίληψη. Δεν έδειχναν πλέον αφοσίωση στη φυλή ή τη φατρία, αλλά σε ένα ευρύτερο πολιτικό σύνολο, την πολιτεία. Ανάλογη ήταν και η πρόοδος στην τέχνη και την τεχνολογία. Τα πρωτόγονα αγαλματίδια της μητέρας - θεάς εξελίχτηκαν σε αξιόλογη γλυπτική και δημιουργήθηκαν η μνημειακή αρχιτεκτονική και η μεταλλουργία.

Δημιουργία της γραφής

Η μεγαλύτερη τους όμως ανακάλυψη και η πιο σημαντική συνεισφορά τους στον πολιτισμό ήταν η σφηνοειδής γραφή. Για πρώτη φορά στην ιστορία ο άνθρωπος χρησιμοποιώντας ένα πελεκημένο κομμάτι καλαμιού μπόρεσε να καταγράψει πάνω στον πηλό λογαριασμούς, σκέψεις, ιδέες, νόμους, δοξασίες, μύθους, ή ακόμα και τις εξάρσεις της φαντασίας του. Η γραφή δημιούργησε επανάσταση στις επικοινωνίες με αποτέλεσμα την οικονομική και πολιτισμική πρόοδο του ανθρώπου. Στα μέσα της τέταρτης χιλιετηρίδας π.Χ. οι διαχειριστές των ναών άρχισαν να χρησιμοποιούν ιδεογράμματα, για να καταγράψουν τις τεράστιες ποσότητες προϊόντων που συγκέντρωναν εκεί. Προοδευτικά τα ιδεογράμματα αντικαταστάθηκαν από γραφήματα που αντιπροσώπευαν συλλαβές και με αυτό τον τρόπο έγινε δυνατό να γραφούν περίπλοκα κείμενα. Στα τέλη της 3ης χιλιετηρίδας π.Χ. οι εγγράμματοι ήταν πολύ λίγοι; ακόμα και για τους βασιλιάδες δεν είναι βέβαιο πως ήξεραν όλοι να διαβάζουν. Γραφή μάθαιναν μετά από μακροχρόνιες και πολύ αυστηρές σπουδές μόνο τα μέλη μιας μικρής ομάδας ανθρώπων, οι επαγγελματίες γραφείς. Τα παλαιότερα κείμενα βρέθηκαν στη Φάρα, το αρχαίο Ζουρουπάκ (μια από τις 5 πόλεις που, κατά την σουμεριακή μυθολογία, υπήρχαν πριν από τον Κατακλυσμό και η οποία ήταν η πατρίδα του Ουτναπίστιμ, του σουμεριακού Νώε), και στο ʼμπου Σαλάμπιχ. Τα περισσότερα λογοτεχνικά έργα είναι ανώνυμα με μερικές εξαιρέσεις. Γύρω στο 2350 π.Χ. μια ποιήτρια, η Ενχεντουάνα, κόρη του βασιλιά Σαργκόν και ιέρεια του ναού του Νανα, θεού του φεγγαριού στην Ουρ, έγραψε επώνυμα ή συναρμολόγησε υπάρχοντες ύμνους. Χιλιάδες από αυτά τα κείμενα βρέθηκαν σε πήλινες πινακίδες σε ανασκαφές στην Μεσοποταμία. Τα περισσότερα είναι λογαριασμοί, καταγραφές σε ναούς της σοδειάς (καθώς η γη ανήκε στους θεούς, οι ιερείς συγκέντρωναν την σοδειά, για να την ξαναμοιράσουν στη συνέχεια <σε ίσα μέρη, και με αυτόν τον τρόπο συντηρούσαν τους τεχνίτες και καλλιτέχνες) ή εμπορικές συναλλαγές. Περίπου έξι χιλιάδες από αυτά είναι δημιουργίες λογοτεχνικές, δηλαδή σουμεριακοί μύθοι, ηρωικά ποιήματα, ύμνοι, μοιρολόγια, δοκίμια, συζητήσεις, παροιμίες, διδάγματα.

Διοίκηση

Η βασιλεία θεσπίστηκε την τέταρτη χιλιετηρίδα π.Χ., όταν ο ανταγωνισμός μεταξύ των αντιπάλων πόλεων - κρατών και οι πιέσεις από ανατολή και δύση τους ανάγκασαν να αναδείξουν ένα δυνατό άντρα, ένα «λουγκάλ» για να τους υπερασπίζεται. Τότε «η κορώνα του βασιλιά κατέβηκε από τον ουρανό». Υπήρχε όμως και ένα συμβουλευτικό σώμα, η συνέλευση γερόντων, αλλά αυτό δεν εμπόδιζε τον βασιλιά να έχει την τελευταία λέξη. Ακόμα και οι θεοί έπαιρναν αποφάσεις συζητώντας σε συνέλευση. Οι θεοί επενέβαιναν βέβαια στη ζωή των ανθρώπων χωρίς να αποκλείεται η ελεύθερη τους βούληση, καθώς οι άνθρωποι αντιστέκονταν στους θεούς. Παράδειγμα ο Γκίλγκαμες που απέρριψε την θεά Ινάννα/Ιστάρ, όταν αυτή θέλησε να τον παντρευτεί. Μετά την πτώση της 3ης Δυναστείας της Ουρ στα τέλη της τρίτης χιλιετηρίδας, οι Σουμέριοι επισκιάστηκαν από τους Σημίτες και υπερίσχυσε η ακκαδική γλώσσα, όμως οι θρησκευτικές πεποιθήσεις ενός βαθιά θρησκευόμενου λαού δεν άλλαξαν, ούτε οι ηθικές και καλλιτεχνικές αξίες τους. Οι θεοί των Σουμερίων εξακολούθησαν να λατρεύονται με σημιτικά ονόματα, μύθοι και έπη αντιγράφονταν και μεταφράζονταν και ο πολιτισμός των Σουμερίων επέζησε ακόμη κι όταν οι ίδιοι εξαφανίστηκαν?

Ηρωική Εποχή

Οι Σουμέριοι νωρίς στην ιστορία τους πέρασαν από ένα πολιτικό και πολιτιστικό στάδιο ανάπτυξης που ονομάστηκε «Ηρωική εποχή». Παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την Ελληνική Ηρωική Εποχή, προηγήθηκε όμως κατά μιάμιση χιλιετηρίδα. Συνήθως υπάρχει ένα μικρό βασίλειο μ' ένα βασιλιά που είναι τολμηρός πολεμιστής και έχει πιστούς στρατιώτες, έτοιμους να τον ακολουθήσουν σε επικίνδυνες αποστολές, ένα συμβούλιο γερόντων που συμβουλεύει και επικυρώνει τις αποφάσεις του βασιλιά και ανθρωπόμορφοι θεοί που αντιπροσωπεύουν τα φαινόμενα της φύσης και παίρνουν μέρος στη ζωή των ανθρώπων, συμμεριζόμενοι όλα τα ανθρώπινα πάθη. Οι ηρωικές εποχές δημιούργησαν ηρωικές ιστορίες που οι ραψωδοί τραγουδούσαν με την υπόκρουση μουσικών οργάνων, δείγματα των οποίων βρέθηκαν στους βασιλικούς τάφους της Ουρ και βρίσκονται τώρα στο αρχαιολογικό μουσείο της Βαγδάτης. Η σουμεριακή ηρωική εποχή παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με τις τρεις ινδοευρωπαϊκές : την ελληνική στο τέλος της 2ης χιλιετηρίδας με αρχές 1ης, την ινδική περίπου έναν αιώνα αργότερα και στη Βόρεια Ευρώπη την τευτονική που κυριάρχησε από τον, 4ο ως τον 6ο μ.Χ. αιώνα. Και οι τρεις μοιάζουν στην κοινωνική τους δομή, στην οργάνωση του κράτους, στις θρησκευτικές έννοιες και στην αισθητική έκφραση. Σε μια τέτοια ηρωική εποχή αναφέρεται το έπος του Γκίλγκαμες που είναι το πιο σημαντικό λογοτεχνικό δημιούργημα της αρχαίας Μεσοποταμίας. Είναι το αρχαιότερο μακροσκελές έπος και η αρχή μιας λογοτεχνικής παράδοσης μεγάλης αξίας με τραγικά στοιχεία που προηγείται του ομηρικού έπους κατά μιάμιση χιλιετηρίδα. Είναι ένα από τα λογοτεχνικά αριστουργήματα της ανθρωπότητας,

Tο Έπος του Γκίλγκαμες

[?]

Ο Ενκιντού το στόμα του άνοιξε,

Και έτσι μίλησε στον Γκίλγκαμες :

"Το αντίκρισα, φίλε μου, στα βουνά,

Καθώς τριγύριζα με τ' άγρια ζώα.

Δέκα χιλιάδες ώρες διπλές μακριά είναι το δάσος

Ποιος θα μπαινε σ αυτό;

Στο Δάσος φύλακα των Κέδρων

Τον Χουάουα διόρισε ο Ενλίλ

Για τρόμο των ανθρώπων.

Το μούγρισμά του θύελλα κατακλυσμού,

Το στόμα του φωτιά.

Η αναπνοή του θάνατος!

Από εκατό λεύγες μακριά μπορεί ν' ακούσει

Τι γίνεται στο δάσος του.

Ποιος θα' μπαινε στο δάσος του;

Ο Ενλίλ για τρόμο των θνητών τον διόρισε.

Όποιος στο δάσος μέσα μπει παράλυτος θα μείνει.

Γιατί επιθυμείς

Αυτό να κάνεις;

Είν άνισος ο αγώνας

Με το Χουάουα να καταπιαστείς."

Ο Γκίλγκαμες το στόμα του άνοιξε

Κι έτσι μίλησε στον Ενκιντού :

"[Τον Κέδρο] - το βουνό του θ ανέβω!"

(7 στίχοι φθαρμένοι)

Ο Ενκιντού το στόμα του άνοιξε,

Κι έτσι μίλησε στον [Γκίλγκαμες]:

"Πώς θα μπορέσουμε

Στήλη (ίν)

(Η Παλαιοβαβυλωνιακή Απόδοση συνεχίζει)

Ο Γκίλγκαμες το στόμα του άνοιξε,

Κι έτσι μίλησε στον [Ενκιντού]:

'Ποιος θνητός, φίλε μου, μπορεί

Στον ουρανό ν ανέβει;

Μόνο οι θεοί για πάντα ζουν κάτω απ' τον ήλιο.

Του γένους των ανθρώπων μετρημένες είναι οι μέρες·

Αέρας είναι ό,τι κι αν κατορθώσει!

Τώρα το θάνατο τι τον φοβάσαι;

Πού είν' η ηρωική σου δύναμη;

ʼσε με τότε εμένα μπροστά να πάω,

Το στόμα σου ας μου φωνάζει: "Προχώρα, μη φοβάσαι.

Αν πέσω, όνομα τουλάχιστον θε να 'χω αφήσει

Χρόνια μετά των απογόνων μου τη γέννηση, μέσα στο σπίτι μου θα λένε,

Ό Γκίλγκαμες πολεμώντας τον μανιασμένο Χουάουα έπεσε!

Εσύ στην ερημιά γεννήθηκες και μεγάλωσες,

Πάνω σου ένα λιοντάρι πήδηξε κι έτσι όλα τα δοκίμασες"

(Δυσνόητο σημείο· 5 στίχοι αποσπασματικοί)

"[Έτσι] που μου [μιλάς], πλήγωσες την καρδιά μου.

Το χέρι θα σηκώσω,

Τους κέδρους θα λιανίσω.

Θ αφήσω έτσι

Μες στους αιώνες όνομα.

[?]

Το μέγα Βαβυλωνιακό Έπος

Γκιλγκαμές

Ο Γκιλγκαμές, βασιλιάς της πόλης της Μεσοποταμίας Ουρούκ της οποίας τα ερείπια έχουν εντοπιστεί στο σημερινό Ιράκ, ήταν, σύμφωνα με την παράδοση, τρισέγγονος του Νώε. Το έπος που περιγράφει τις περιπέτειές του, θεωρείται το παλαιότερο ποίημα της ανθρωπότητας. Στην αφήγησή του διαπλέκονται δεκάδες ιστορίες, πολλές απο τις οποίες εμφανίζονται στις μυθολογίες ύστερων λαών, όπως οι Έλληνες και οι Εβραίοι.

Το "Γκιλγκαμές" είχε επιβιώσει μέσα στις χιλιετίες στην προφορική μνήμη των λαών τις Καυκασίας μέσα από τις απαγγελίες των ασόκ, των παραδοσιακών αφηγητάδων. Εξαφνα, στα τέλη του 19ου αιώνα, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν σε ανασκαφές στην αρχαία Βαβυλώνα τις πρώτες πήλινες πλάκες σε σφηνοειδή γραφή πάνω στις οποίες ήταν χαραγμένο το πρωτότυπο, ίδιο, σχεδόν λέξη προς λέξη, όπως είχε διασωθεί με τον λόγο. Πινακίδες που βρέθηκαν από τότε σε πολλά σημεία της Μέσης Ανατολής επιβεβαίωσαν την γνησιότητα του έργου. Σήμερα πλέον έχουν ανασυνταχθεί τρεις διαφορετικές εκδοχές του, η λεγόμενη Βαβυλωνιακή, η Σουμεριακή και η Ασσυριακή.

Γιά την απόδοση από τη ΡΟΔΑ το έργο διαπλάστηκε σε μορφή θεατρική, μεταφρασμένο και διασκευασμένο ανάλογα.

Ο Γκιλγκαμές εμφανίζεται σαν το πρότυπο της ανδρικής δύναμης και ομορφιάς. Ακαταμάχητος και ασυναγώνιστος στα πλαίσια της πόλης του, καταλήγει να καταπιέζει τους κατοίκους της, μέχρι που συναντά τον Ενκιντού, αρχικά αντίπαλό του και τελικά αδελφικό του φίλο.

Οι δύο μαζί επιχειρούν ένα ταξίδι γεμάτο περιπέτειες. Ο Ενκιντού πεθαίνει, τιμωρημένος από τους θεούς, τιμωρία για τις ύβρεις που απευθύνουν οι δύο φίλοι στην Ιστάρ, την θεά του έρωτα.

Συντετριμένος ο Γκιλγκαμές από τον θάνατο του Ενκιντού, και φοβισμένος μπροστά στο αναπόφευκτο δικό του τέλος, αρχίζει ένα φοβερό ταξίδι στον κάτω κόσμο αναζητώντας την αθανασία. Η περιπλάνισή του θα του φέρει την κατανόηση για τη ζωή και τη σοφία που θα τον απαλλάξει από το άγχος του θανάτου.

Χαρακτηριστικός διάλογος ανάμεσα στον Γιλγαμές και τη Σιντουρί :
"...(Γιλγαμές): Στην ερημιά περιπλανιέμαι, τον θάνατο φοβάμαι.

Η ταβερνιάρισσα (Σιντουρί) στον Γκιλγκαμές μίλησε κι είπε:

Μήπως αυτό δεν είναι το ηθικό δίδαγμα όλων των παραμυθιών μετά τις ατέλειωτες περιπέτειες των ηρώων τους; Και μήπως αυτό δεν είναι ένα δίδαγμα με ιδιαίτερο νόημα για το σύγχρονο άνθρωπο και τη σύγχρονη ζωή;

Οι στόχοι αυτής της εισήγησης είναι πολλαπλοί. Σ' ένα πρώτο επίπεδο θέλει να καταδείξει τις ατμοσφαιρικές, θα τις έλεγα, σχέσεις ανάμεσα στο Έπος του Γιλγαμές και το μαγικό παραμύθι. Ύστερα να ευαισθητοποιήσει τους εκπαιδευτικούς αλλά και τον καθένα απέναντι στο αριστούργημα αυτό της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Στο επίπεδο του σχολείου να παρακινήσει στην ενασχόληση με τα παραμύθια και τους μύθους, αλλά και στις συγκρίσεις μεταξύ τους. Τα παιδιά θα βγουν ιδιαίτερα ωφελημένα αν μάθουν από μικρά να συγκρίνουν και να βλέπουν τις ομοιότητες (και τις διαφορές) ανάμεσα σε μικρότερα ή σε μεγαλύτερα μοτίβα, ακόμα και ολόκληρες ιστορίες.
Για το παραμύθι δεν θα πούμε εδώ πολλά. Η βιβλιογραφία του είναι μεγάλη και συνεχώς ανανεώνεται, όπως και το ενδιαφέρον γι' αυτό.

Οι σχέσεις και οι συγκρίσεις ανάμεσα στο νεοελληνικό παραμύθι και τον αρχαιοελληνικό μύθο επίσης δεν θα μας απασχολήσουν πολύ. Να πούμε μόνο ότι τόσο ο Ι. Θ. Κακριδής όσο και άλλοι, Έλληνες και ξένοι, ερεύνησαν αρκετά διεξοδικά το θέμα. Το ζητούμενο εδώ είναι να βγούμε κάπως από τα πλαίσια του εθνικού χώρου. Σε μια τέτοια κατεύθυνση θα βοηθούσαν διαφόρων ειδών και επιπέδων συγκρίσεις. θα μπορούσε να συγκρίνει κανείς παραμύθια διαφόρων λαών, μύθουν διαφόρων λαών και εποχών, αλλά και παραμύθια με μύθους. Ο Propp άλλωστε είπε ότι ένα παραμύθι μπορεί να μας οδηγήσει πιο πίσω στην προϊστορία απ' ό,τι ένας αιγυπτιακός ή αρχαιοελληνικός μύθος.

Τέτοιες συγκρίσεις ή παράλληλες διδασκαλίες θα περιόριζαν τον ελληνοκεντρισμό με τη στενή έννοια, που τόσο έχει ταλαιπωρήσει την παιδεία μας και την κουλτούρα μας, και θα κλλιεργούσαν μια παγκόσμια συνείδηση στα παιδιά,που είναι απαραίτητη στην εποχή μας. Από την άποψη αυτή θα ήταν πολύ ωφέλιμη, πιστεύω, μια παράλληλη ματιά στα παραμύθια και τις αρχαίες λογοτεχνίες της Εγγύς Ανατολής. Πρέπει να σημειώσουμε ότι η αρχαία Εγγύς Ανατολή έχει δώσει καταπληκτικές λογοτεχνίες (Σουμεριακή, Ακκαδική, Αιγυπτιακή, Χιττιτική, Χαναανιτική, Εβραϊκή κ.ά.), που πρέπει να μελετηθούν τόσο σε σχέση με την αρχαία ελληνική λογοτεχνία (ομηρικά έπη ιδίως) όσο και με τα σύγχρονα λαϊκά έργα. Νομίζω ότι και η Λαογραφία θα είχε πολύ να ωφεληθεί από τη μελέτη των αρχαίων αυτών λογοτεχνιών.

Ας επανέλθουμε όμως στο Έπος του Γιλγαμές και τη σχέση του με τα μαγικά παραμύθια. Έχω την εντύπωση ότι το πρώτο σημείο όπου θα μπορούσε κανείς να παραλληλίσει την ατμόσφαρα του έπους προς εκείνη των παραμυθιών, είναι το σημείο που ο Γιλγαμές ετοιμάζεται για το δάσος των Κέδρων και την πάλη με το τέρας Χουμπαμπά: "Κι ο άρχοντας Γκιλγκαμές έστρεψε τη σκέψη του προς τη χώρα της Ζωής. Και σκέφτηκε τη χώρα των Κέδρων ο άρχοντας ο Γκιλγκαμές. Και είπε στον υπηρέτη του τον Ενκιντού : "Δεν έχω αποτυπώσει το όνομά μου σε κεραμίδι, έτσι όπως το όρισε η τύχη μου. Γι' αυτό και θα πάω στη χώρα που κόβονται τα κέδρα. Θα γράψω το όνομά μου στο μέρος όπου γράφουν τα ονόματά τους οι δοξασμένοι άνθρωποι κι όπου δεν γράφτηκε ακόμα ανθρώπινο όνομα, μνημείο θα υψώσω στους θεούς". Του Ενκιντού τα μάτια πλημμύρισαν δάκρυα και ένοιωσε πόνο στην καρδιά. Η ματιά του έγινε θολή. Κι ο Γκιλγκαμές που συνέλαβε τη ματιά του, του είπε : "Φίλε μου, γιατί το βλέμμα σου είναι θολό;" Κι ο Ενκιντού άνοιξε το στόμα του και είπε: "Είμαι αδύνατος, τα χέρια μου χάσανε τη δύναμή τους και η κραυγή της λύπης με πνίγει στο λαιμό. Γιατί να δώσεις την καρδιά σου σ' ένα τέτοιο εγχείρημα;" Κι ο Γκιλγκαμές απάντησε στον Ενκιντού: "Εξαιτίας του κακού δαίμονα, που είναι σ' αυτή τη χώρα, θα πάμε στο δάσος για να καταστρέψουμε το κακό. Μέσα στο δάσος ζει ο Χουμπαμπά, που το όνομά του σημαίνει "Παμμέγιστος", γίγαντας τρομερός". Κι ο Ενκιντού βαθειά στενάζε και είπε : " Τότε που ζούσα ακόμα με τα άγρια ζώα και τριγυρνούσα στην ερημιά, είχα ανακαλύψει το δάσος. Το μήκος του είναι δέκα χιλιάδες λεύγες προς κάθε κατεύθυνση. Ο Ενλίλ έχει ορίσει φύλακα του δάσους το Χουμπαμπά και τον οποίο όπλισε με τους εφτά τρόμουςo κι έγινε ο Χουμπαμπά ο τρόμος κάθε σάρκας. Όταν βρυχιέται μοιάζει με χείμαρρο κατεβασμένο, το χνώτο είναι σαν τη φωτιά και οι μασέλες του είναι ο ίδιος ο θάνατος. Και φυλάει τόσο καλά τα κέδρα που και δαμάλι αν ταραχθεί μέσα στο δάσος κι εξήντα λεύγες μακρυά, θα το ακούσει. Ποιος άνθρωπος είναι δυνατό να πάει από μόνος του στη χώρα αυτή, να περπατήσει και να την εξερευνήσει σε βάθος; Σου λέω πως όποιος πλησιάσει προς τα 'κει παραλύουν οι δυνάμεις του. Η πάλη με το Χουμπαμπά με καμμιά άλλη δεν μπορεί να παραβληθεί. Είναι πολύ δυνατός πολεμιστής, Γκιλγκαμές. Κι ο ύπνος ποτέ δεν πιάνει το παρατηρητήριό του".

Περιγράφοντας τον Κάτω Κόσμο ο Ενκιντού αναφέρει πως "κι ακόμα εκεί βρισκόταν κι ο Ετάνα, ο βασιλιάς του Κις, που τον μετέφερε αετός στους ουρανούς τον παλιό καιρό". Το μοτίβο της μεταφοράς του ήρωα από αετό στον πάνω κόσμο είναι πολύ γνωστό στα παραμύθια. Ίσως το πιο γνωστό παράδειγμα είναι αυτό που δίνει ο Dawkins με τίτλο : Η Περιπέτεια στον Κάτω Κόσμο (The Underworld Adventure) και ο Μέγας με τίτλο : Η Μηλιά του Βασιλιά.

Το επόμενο σημείο που αρκετά θυμίζει την ατμόσφαιρα των παραμυθιών είναι όταν ο Γιλγαμές, αφού έθαψε τον Ενκιντού, αρχίζει την αναζήτηση της αιώνιας ζωής ψάχνοντας να βρει τον Ουτναπιστίμ, το μόνο θνητό που έγινε αθάνατος. Μετά από μια κοπιαστική και δύσκολη πορεία, "... ο Γκιλγκαμές έφθασε σε κείνο το ψηλό βουνό που το λένε Μασού, το βουνό που κρατάει την ανατολή και τη δύση του ήλιου. Η διπλή του κορυφή είναι ψηλή ως τα τείχη του ουρανού. Και οι θηλές του μπαίνουν βαθειά στον Κάτω Κόσμο. Την πύλη του την φύλαγαν οι σκορπιοί : μισοί άνθρωποι και μισοί δράκοι. Η δόξα τους είναι τρομερή. Η ματιά τους φέρνει το θάνατο στους ανθρώπους ... Όταν τους αντίκρυσε ο Γκιλγκαμές, σκέπασε αμέσως τα μάτια του. Ύστερα πήρε κουράγιο και πλησίασε. Όταν τον είδανε να πλησιάζει άφοβα, ο ʼνθρωπος-Σκορπιός είπε στον σύντροφό του : "Αυτός εκεί που έρχεται κατά δω είναι από θεϊκή σάρκα".
Η συνάντηση ανάμεσα στον Γιλγαμέςκαι τους ανθρώπους-σκορπιούς συνεχίζεται με έναν διάλογο που σαφώς θυμίζει την ατμόσφαιρα και τους διαλόγους των παραμυθιών. Ο ήρωας παίρνει οδηγίες για το πώς να προχωρήσει ώστε να βρει τον Ουτναπιστίμ. Μια πολύ δύσκολη και επικίνδυνη πορεία αρχίζει. Στο τέλος : "... Δώδεκα λεύγες σαν ταξίδεψε, είχε φωτίσει.
Δέντρα μπροστά του βλέπει, πολύτιμα πετράδια φορτωμένα.
Αμέσως τρέχει να τα δει.
Το δέντρο έχει για φρούτα σάρδιο
Τσαμπιά γεμάτ' από πετράδια, να τα θωρείς ζαλίζεσαι.
Για φύλλωμα λαζούρι.
Φρούτα που είναι των ματιών χαρά".

Πρόκειται για μια υπέροχη περιγραφή του κήπου των θεών. Ολόϊδια σχεδόν περιγραφή έχουμε σ' ένα από τα ωραιότερα παραμύθια της συλλογής του Dawkins με τίτλο : Το Βουνό με τα Κοσμήματα και η Κόρη - Περιστέρι (The Mountain of Jewels and the Dove-maiden). Στο παραμύθι ο γιός μιας φτωχής χήρας παρασύρεται από έναν Εβραίο σ' ένα βουνό, στην κορυφή του οποίου υπάρχει ένας κήπος με κοσμήματα. Ράβουν το νεαρό μέσα σε δέρμα ζώου και οι αετοί τον σηκώνουν και τον πάνε στο βουνό παίρνοντάς τον για ζώο. Από κει ρίχνει τα κοσμήματα στον Εβραίο, ο οποίος τα παίρνει και τον εγκαταλείπει. Ακολουθούν διάφορες περιπέτειες του ήρωα.

Το τελευταίο σημείο που νομίζω ότι αξίζει να σταθεί κανείς είναι εκείνο της ανεύρεσης από τον Γιλγαμές του φυτού που ξαναδίνει τη νιότη στον άνθρωπο, σημείο που αποτελεί και την κορύφωση της όλης ιστορίας. Παράλληλα μας μεταφέρει ίσια στην καρδιά πολλών παραμυθιών. Αφού κατάφερε να βρει τον Ουτναπιστίμ, ο ήρωάς μας ετοιμάζεται να φύγει άπρακτος, όταν η γυναίκα του Ουτναπιστίμ με λόγια που θυμίζουν έντονα Αρήτη και Φαιακία, λέει στο σύζυγό της: "Μοχθώντας και κοπιάζοντας ήρθε ο Γκιλγκαμές εδώ.
Τι θα του δώσεις, στη χώρα του που επιστρέφει τώρα";
Τότε ο Γκιλγκαμές σήκωσε το κοντάρι
Και έφερε τη βάρκα στην ακτή.
Ο Ουτναπιστίμ λέει σ' αυτόν, στον Γκιλγκαμές :
Τι να σου δώσω, που στη χώρα σου γυρίζεις;
Ένα κρυφό θε να σου φανερώσω πράγμα,
Ένα μυστικό των θεών θε να σου πω.
Υπάρχει ένα φυτό, που η ρίζα του σαν της λευκαγκαθιάς ομοιάζει.
Τ' αγκάθια της σαν του τριαντάφυλλου, θα σου τρυπήσουν τα χέρια.
Αν τα χέρια σου αποκτήσουν το φυτό, νέα ζωή θε να βρεις".

"Όταν το άκουσε αυτό ο Γκιλγκαμές άνοιξε τη ροή του νερού ώστε το γλυκό νερό να τον σύρει στο πιο βαθύ κανάλι. Έδεσε βαριές πέτρες στα πόδια του και τον έσυραν στα βαθειά της θάλασσας. Και εκεί είδε το φυτό. Παρ' όλο που του τρύπησε τα χέρια, το έπιασε. Και τότε έκοψε της βαριές πέτρες από τα πόδια του και η θάλασσα τον έφερε στην ακτή. Ο Γκιλγκαμές είπε στον Ουτναπιστίμ τον πορθμέα: "Έλα να δεις αυτό το θαυμάσιο φυτό. Με τη δύναμή του ο άνθρωπος μπορεί να βρει τις χαμένες του δυνάμεις. Θα το πάω στην Ουρούκ, την πόλη με τα ισχυρά τείχη. Και εκεί θα το δώσω στους γέρους να το φάνε. Και θα το ονομάσουμε : "Αυτό που ξανανοιώνει τους γέρους". Και τελικά θα το φάω και γω ο ίδιος για να ξαναποκτήσω όλη μου τη νεότητα". Και λίγο παρακάτω, αφού ξεκίνησε για το ταξίδι της επιστροφής, "Ο Γκιλγκαμές είδε ένα πηγάδι με δροσερό νερό και πήγε να πλυθεί. Αλλά στο βάθος του πηγαδιού υπήρχε ένα φίδι. Και το φίδι οσφράνθηκε τη μυρωδιά του άνθους. Βγήκε από το νερό, το άρπαξε και έφυγε τρέχοντας. Αμέσως άλλαξε το δέρμα του και ξαναγύρισε στο πηγάδι. Κι ο Γκιλγκαμές κάθισε κάτω και έκλαψε".

 23/04/2003