Τι
θα γίνει αν απέναντι από το σπίτι που μένεις
μετακομίσει ο παλιός σου αγιάτρευτος
έρωτας; Αν επειδή κοίταζες αλλού δεν είδες
ότι την ίδια στιγμή στην ίδια πλατεία έπινε
τον καφέ της η γυναίκα της ζωής σου; Αν
χάσεις το κινητό σου μαζί με όλα τα τηλέφωνα;
Μάλλον τίποτα σημαντικό. Αλλά μοτίβα σαν
και τα παραπάνω εμφανίζονται όλο και
συχνότερα στην σύγχρονη καλλιτεχνική
παραγωγή και δημιουργία. Επειδή αυτό αφορά
τόσο στην «παραγωγή» που ανάμεσα στα άλλα
αποσκοπεί κυρίως στην καθιέρωση και
επιβολή αντιλήψεων, όσο και στην «δημιουργία»
που μάλλον απηχεί τα κυρίαρχα ρεύματα σε
αυτό που λέμε κοινή γνώμη -ή έστω σε αυτήν
ορισμένων κοινωνικών στρωμάτων-
παρατηρούμε ότι η εξάπλωση της «ασημαντότητας»
και του «τυχαίου» μάλλον δεν είναι τυχαία
και ούτε έχει να κάνει με την απουσία του
μηνύματος, της άποψης ή της κοινωνικής
διάστασης του έργου. Το παραπάνω δεν είναι
αυθαιρεσία, με την παραδοχή ότι ακόμα και η
πιο ατομική δημιουργία, και ανεξάρτητα από
τον τρόπο της παραγωγής της αποτελεί
κάποιου είδους αντανάκλαση του κοινωνικού
κλίματος και της περιρρέουσας ατμόσφαιρας.
Πρόκειται πάντα για έργα ατόμων ή
συλλογικοτήτων, ανθρώπων με συγκεκριμένο
κοινωνικό ρόλο, είτε ομαλά ενταγμένων στην
κοινωνική ζωή είτε όχι, οντοτήτων με
κοινωνική εμπειρία, παρελθόν και παρόν, και
ίσως για κάποιους και μέλλον. Η διαμόρφωση
μιας τέτοιας αντίληψης για το τυχαίο και
ασήμαντο που να του προσδίδει διαστάσεις
καθοριστικές για το, έστω ατομικό, μέλλον,
δεν είναι παρά η ευθεία αντανάκλαση της
συλλογικής ήττας, του ακρωτηριασμού των
ονείρων και του ευνουχισμού των
δυνατοτήτων του ατόμου στα κοινωνικά
πλαίσια. Αντανάκλαση μιας κοινωνίας που
άνθρωποι 25 χρονών δεν είναι οικονομικά
ανεξάρτητοι, που οι κοινωνικές τους και
ιστορικές φιλοδοξίεςεξαντλούνται
στο να την βγάλουν καθαρή, να σώσουν την
ψυχή τους από την ανθρωποβόρα παραγωγή.
Ανθρώπων που έχουν δει να μεταλλάσσονται,
να απομονώνονται, να αλλοτριώνονται και να
γερνάνε πρόωρα απασχολούμενοι σε ό,τι πιο
βαρετό, κοινωνικά άχρηστο και εφιαλτικό
μπορεί να επινοήσει ένα άρρωστο μυαλό ή
απλά να απαιτήσει η καπιταλιστική οργάνωση
της παραγωγής: προγράμματα για ηλεκτρονικό
εμπόριο, διανομή πίτσας, σερβίρισμα σε μπαρ,
ντιζαϊνάτες σκατόβουρτσες (λέγονται πιγκάλ
και μπορεί να τις δει κανείς στα περιοδικά
με μαλακισμένα μπιχλιμπίδια για το σπίτι).
Ανθρώπων που μπορεί να μην παντρεύονται στα
εικοσιπέντε τους όπως η νεολαία της
εργασιακής περιπλάνησης και του
προλεταριάτου των δυτικών προαστίων, αλλά
πάντως με κομμένα φτερά, που έχουν πια
παραιτηθεί και από την σκέψη ακόμα για τον
ιστορικό τους ρόλο. Κάτι ακόμα: μια τέτοια
αντίληψη για τον άνθρωπο, ως έρμαιο των
μηχανορραφιών της τύχης, ανεπηρέαστου όμως
από τις ιστορικής κλίμακας θύελλες, είναι
και απότοκο μιας στατικής αντίληψης για την
ιστορία. Ένας βομβαρδισμός του σπιτιού σου
από νατοϊκά αεροπλάνα, μια οικονομική
κατάρρευση ή ακόμα και η κοινωνική σου θέση
συνήθως επηρεάζουν την προσωπική σου
διαδρομή κάπως περισσότερο από μια τυχαία
συνάντηση ή ένα παραπάτημα την ώρα που
περπατάς. Το τυχαίο, είτε σαν σύμπτωση είτε
σαν «θαύμα», είναι απόλυτα αναγκαίο και
αναπόφευκτο. Σαν σύμπτωση είναι
αναπόφευκτο όταν οι ζωές μας μοιάζουν τόσο
απελπιστικά με όλων των άλλων και αυτό που
μας διαφοροποιεί είναι το στιλ που
επιλέξαμε να φοράμε ή μια κάπως πιο φάνσι
ιστορία σχετικά με τα γκομενίσματά μας.
Τότε κάθε σύμπτωση αποκτά την αξία που έχει
κάθε πραγματάκι που προσδιορίζει την
ατομικότητά μας. Σαν θαύμα είναι αναγκαίο
όσο και η ανάδειξη κάποιας Μόνικα Μπελούτσι
ή κάποιου παρόμοιου προϊόντος ανάμεσα στις
χιλιάδες εξίσου όμορφες γυναίκες τριγύρω. Ο
κατακλυσμός της ασημαντότητας (πάρε αυτό
που λένε έντεχνο ή τα βιβλία που διαφημίζει
το Star) βρωμάει τέλος της ιστορίας. Βρωμάει
σάρκα ανθρώπων λιωμένη στα γρανάζια της
παραγωγής, που πείστηκαν ότι δεν είναι
αυτοί που θα κάνουν τις καινούριες ταινίες,
την καινούρια μουσική. Που περιμένουν τις
αποφάσεις για την ζωή τους όπως οι αγρότες
των εφτά σαμουράι τις σταγόνες της βροχής. Ο
Τοσίρο Μιφούνε χρειάζεται πιο πολύ από ποτέ.
Η
ιστορία δεν τελειώνει που να χτυπιέστε κάτω.
Οι
άνθρωποι ζουν ό,τι ζουν και τους συμβαίνει ό,τι
τους συμβαίνει επειδή είναι αυτό που είναι,
με συγκεκριμένο κοινωνικό ρόλο και θέση,
και το μέλλον τους εξαρτάται από την
εντελώς συγκεκριμένη κοινωνική τους
ταυτότητα και τις συνειδητές αποφάσεις
τους.
Οι
άνθρωποι είναι ικανοί να κάνουν ταινίες,
ποιήματα, μουσική, επιστημονικές θεωρίες
και επαναστάσεις.
Οποιοδήποτε
έργο πρέπει να έχει αποκλειστικά και μόνο
ιστορικές βλέψεις: κάθε αλήθεια οφείλει να
διατυπώνεται άσχετα με το αν είναι
γεννημένο το κοινό που θα την κατανοήσει.
Δεν
μας αρκεί ο εσωτερικός μας πλούτος και η
σωτηρία της ψυχής μας όταν υπάρχει τόσος
εξωτερικός πλούτος και τόσες ψυχές να
απελευθερώσουμε.
Γενικά,
θέλουμε να κάνουμε τα παραπάνω πράγματα και
δεν μας αρκεί να την βγάλουμε καθαρή
ακούγοντας τζαζ σε κουλτουριάρικα
διαμερίσματα δεκαετίας του τριάντα στα
Εξάρχεια, ούτε να πάμε να μείνουμε σε κάποιο
νησί, ούτε να πάμε σε κάποια επαρχιακή πόλη
επειδή η ζωή εκεί είναι πιο ανθρώπινη, ούτε
να διατηρήσουμε απλά την αξιοπρέπειά μας.
Θα μείνουμε, μέχρι να πάρουμε πίσω την πόλη,
τον χρόνο, την ζωή.
