Στην αντιπαράθεση των ημερών, μαζί με την σταυροφορία κατά της «διαπλοκής» των ΜΜΕ με τους «εθνικούς προμηθευτές», εισήλθε στη δημόσια συζήτηση η χρήση της διαφήμισης σαν στοιχείο εξαγοράς των δημοσιογράφων, καθώς και η εξάρτησή τους από τις «πηγές ειδήσεων». Τόσο της επίσημης (γραφεία Τύπου, σύμβουλοι επικοινωνίας) όσο και της «πλάγιας» (παράγοντες, υπηρεσίες, υπουργοί, επιχειρηματίες) που σταδιακά μετατρέπουν τους δημοσιογράφους σε «βαποράκια» των κέντρων εξουσίας. Αυτές οι τρεις πλευρές δημόσιες προμήθειες, διαφήμιση και πηγές ειδήσεων είναι οι κύριες κορυφές ενός τεράστιου παγόβουνου που ονομάζεται πολυκλαδικό πολυεθνικό μονοπώλιο πληροφόρησης - πολιτισμού - αθλητισμού, όπου κυριαρχεί η ατομική ιδιοκτησία των ΜΜΕ, η σύμπλεξη με το αστικό κράτος και την κυβέρνηση, η τάση διεθνοποίησης και η εκμετάλλευση των εργαζόμενων σε αυτά.

τελικά συσκοτίζουν τις αιτίες της κρίσης και της παρακμής των ΜΜΕ, ενώ οι λύσεις που προτείνονται είναι τελείως αδιέξοδες και αναποτελεσματικές.

Το κεφάλαιο και η ατομική ιδιοκτησία στα ΜΜΕ χαρακτηρίζονται και στην Ελλάδα, από αύξηση της θέσης τους στο συνολικό παραγόμενο ΑΕΠ, από σχετικά υψηλό βαθμό συγκέντρωσης (Λαμπράκης, Αλαφούζος, Μπόμπολας στον Τύπο, Μέγκα, Αντένα, Αλφα και κρατική τηλεόραση στα ηλεκτρονικά ΜΜΕ) και χαμηλό βαθμό διεθνοποίησης (κυρίως εκδοτικές συνεργασίες με ξένες εφημερίδες, διείσδυση σε Κύπρο και Βαλκάνια). Η λεγόμενη «διαπλοκή» ΜΜΕ, κράτους και άλλων κλάδων κεφαλαίου είναι διεθνές χαρακτηριστικό και αναγκαία μορφή συγκρότησης των ΜΜΕ, διότι απαιτούνται τεράστια κεφάλαια για τεχνολογικό εξοπλισμό. Ουσιαστικά, τα ΜΜΕ διοικούνται από μια συμμαχία εκδοτών, χρηματιστών, τραπεζιτών, βιομηχάνων, κυβέρνησης και κρατικών μηχανισμών με μοχλό τη διαφήμιση, τα δημόσια έργα και τις πηγές πληροφόρησης.

Είναι ενδεικτικό, ότι όλα τα Μέσα εξαρτούνται από τα τραπεζικά δάνεια και την πορεία των μετοχών, από τα έσοδα των διαφημίσεων και από τις προμήθειες δημόσιων έργων και πολύ λιγότερο από τις πωλήσεις των προϊόντων τους. Έτσι, αυτονομούνται όλο και περισσότερο από τους αναγνώστες, ακροατές και τηλεθεατές. Ειδικά τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα είναι απόλυτα εξαρτημένα από αυτές τις πηγές εσόδων. Συνεπώς, στο στόχαστρο του κινήματος πρέπει να μπει η αντιπαράθεση στο χαρακτήρα της ιδιοκτησίας στα ΜΜΕ που γεννά τον ανταγωνισμό, που ποτέ δεν μπορεί να γίνει «υγιής» και όχι η ταύτιση με κάποιους ανταγωνιστές ή με την κυβέρνηση και το κράτος, που μπορούν να το μετατρέψουν σε πολιτικό εξάρτημα του ενός ή του άλλου ιδιοκτήτη ή της εκάστοτε κυβέρνησης. Προϋπόθεση «κάθαρσης» από τη βρομιά είναι η κατάργηση του επιχειρηματικού απόρρητου και ο εργατικός έλεγχος των ΜΜΕ, η μείωση της παρέμβασης του κράτους και η ενδυνάμωση της ανεξάρτητης παρέμβασης των εργαζομένων με τελικό σκοπό την κοινωνικοποίηση των ΜΜΕ και όλων των μέσων παραγωγής δια μέσου του εργατικού κράτους, όπου η «διαπλοκή» θα πεταχτεί στο σκουπιδοτενεκέ της ιστορίας.

Η γιγάντωση του κεφαλαίου που δραστηριοποιείται στα ΜΜΕ κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας οδήγησε στη γιγάντωση του αριθμού των εργαζομένων σε αυτά, στη μεγαλύτερη προλεταριοποίηση, στη βαθύτερη εσωτερική διαφοροποίηση και στη μεγαλύτερη εξάρτησή του από το κεφάλαιο. Η παλιά μικρή, εξαγορασμένη εργατική αριστοκρατία (δημοσιογράφων και τεχνικών) των 2-3.000, μεταμορφώθηκε σε έναν διαφοροποιημένο κλάδο εργαζόμενων της τάξης των 15-20.000, όπου είναι αδύνατον να εξαγοραστεί η πλειονότητα. Ξεχώρισε μια κλίκα από αυτούς, που έγιναν μεγαλομέτοχοι, διευθυντές και σταρ και οι οποίοι είναι μέρος της αστικής τάξης που κατέχει και διευθύνει τα ΜΜΕ. Από την άλλη, η μεγάλη πλειονότητα των δημοσιογράφων, τεχνικών και τυπογράφων (γύρω στο 60%) ζουν σε καθεστώς εργασιακής ανασφάλειας, ελαστικότητας, εντατικότητας και χαμηλών μισθών. Υπάρχει επίσης ένα σχετικά μεγάλο ενδιάμεσο τμήμα, που κινείται ανάμεσα στην εργατική και αστική τάξη των ΜΜΕ, με τάσεις γρήγορης προλεταριοποίησης μεγάλων κομματιών, λόγω της κρίσης και της εφαρμογής των νέων τεχνολογιών.

Συνεπώς, δεν είναι όλοι οι δημοσιογράφοι ίδιοι. «Αλήτες και ρουφιάνοι» είναι οι αστοί δημοσιογράφοι και όχι η συντριπτική πλειονότητα του κλάδου, που είναι εξαρτημένη, κυριαρχούμενη και χωρίς ουσιαστικό λόγο στην παραγωγή και τη διαμόρφωση της πολιτικής, ιδεολογικής και πολιτιστικής γραμμής των ΜΜΕ, που τη χαράζουν οι ιδιοκτήτες και οι διευθυντές. Υπάρχουν, συνεπώς, βαθιές ταξικές διαφορές και αντιθέσεις, βέβαια σε μεγάλο βαθμό ασυνειδητοποίητες ακόμη.

Η ιδιοκτησία και διεύθυνση των ΜΜΕ είναι εξαιρετικά αντιδραστική και αντιδημοκρατική. Η συστράτευση όλων ανεξαιρέτως των ΜΜΕ με τον αντιδραστικό εκσυγχρονισμό της Ελλάδας και της ΕΕ, με τους τρομονόμους, τους πολέμους και η μανία τους εναντίον των εργατικών αγώνων εξηγείται από την ανάγκη αύξησης των ποσοστών κέρδους και της εκτίναξης της κυκλοφορίας του κεφαλαίου. Μια εβδομαδιαία απεργία διαρκείας στον κλάδο σημαίνει τεράστια απώλεια κερδών των ιδιοκτητών, ένα εβδομαδιαίο μπλόκο των εθνικών δρόμων οδηγεί σε τεράστια απώλεια κερδών των διαφημιζόμενων βιομηχάνων, ενώ μια στρατιωτική επέμβαση στα Βαλκάνια σημαίνει επέκταση των αγορών. Για όλους αυτούς τους λόγους η διαχείριση της πληροφορίας από τα ΜΜΕ μετατρέπεται σε χειραγώγηση υπέρ των συμφερόντων τους. Κάτω από αυτό το καθεστώς δεν μπορεί να υπάρξει ποτέ «αντικειμενική» πληροφόρηση, ενώ απειλούνται οι εργαζόμενοι που υπερασπίζονται την αληθινή, ανεξάρτητη πληροφόρηση. Με βάση αυτή τη μεθοδολογία, η πάλη για την ουσιαστική μείωση της εκμετάλλευσης σε βάρος των κερδών μαζί με την κατάκτηση δημοκρατικών δικαιωμάτων, δηλαδή την κατάκτηση λόγου μέσω δημοκρατικά εκλεγμένων και ανακλητών συμβουλίων των εργαζομένων στην παραγωγή και την κατεύθυνση των ΜΜΕ, σε κοινή δράση και ενότητα με τα άλλα τμήματα εργαζομένων, αποτελούν βασικά σημεία διαμόρφωσης ενός κινήματος εργατικού τύπου στα ΜΜΕ. Ενός κινήματος, που θα διεκδικεί όλα τα αιτήματα προάσπισης και διεύρυνσης του αναγκαίου δημοκρατισμού που γεννά η εποχή και αντιπαράθεσης με τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους.

Εκτός από τα τηλεοπτικά τανκ, τα ΜΜΕ παρέχουν και τα τηλεοπτικά καρότα, μέσω του ευρύτερου ιδεολογικού και πολιτιστικού ρόλου τους. Ο «πολιτισμός των σκουπιδιών» είναι ένα νόμισμα που έχει δυο όψεις: από τη μια την ιδεολογική συμβολή στην αποξένωση και κυριαρχία των εργαζόμενων που γεννά η μισθωτή εργασία στην ίδια την παραγωγή και από την άλλη τη μείωση του κόστους των τηλεοπτικών και εν γένει πολιτιστικών εμπορευμάτων. Η κυριαρχία του κεφαλαίου δημιουργεί την πολιτιστική εξαθλίωση των εργαζόμενων μαζών και η παραγωγή των «πολιτιστικών σκουπιδιών» καθορίζει την ποιότητα της κατανάλωσης.

Ταυτόχρονα, οι ιδιοκτήτες των ΜΜΕ υποβαθμίζουν και υποτιμούν το πνευματικό έργο των πολιτιστικών δημιουργών και των καλλιτεχνών στα όρια του φτηνού εμπορεύματος και των «πνευματικών δικαιωμάτων» της ατομικής ιδιοκτησίας, ενώ η εποχή κραυγάζει για ανώτερη κοινωνικοποιημένη πολιτιστική δημιουργία και ιδιοκτησία. Οι νέες παραγωγικές δυνάμεις, η πληροφορική και το διαδίκτυο, η ανώτερη διαδραστικότητά τους και η φτηνή μαζική αναπαραγωγή των έργων τέχνης είναι ισάριθμες νάρκες κατά της ατομικής ιδιοκτησίας, ενώ όλο και περισσότερο μπαίνουν ηλεκτρονικοί χωροφύλακες για την περιφρούρησή της.

Ο «πολιτισμός των σκουπιδιών» δεν αντιμετωπίζεται από τη σκοπιά του ατομικού καταναλωτή και με το πάτημα ενός κουμπιού του τηλεκοντρόλ. Ο βαθύτερος πολιτιστικός ρόλος των ΜΜΕ, μέσω της συνάντησης της βιομηχανίας της πληροφόρησης με τη βιομηχανία του πολιτισμού, αποτελεί βήμα ταύτισης συμφερόντων των δημοσιογράφων και εργατών Τύπου με τους «εργάτες του πνεύματος», προϋπόθεση για τη δημιουργία ενός εργατικού κινήματος ανάτασης και πολιτιστικής απελευθέρωσης από την ατομική ιδιοκτησία.

Ταυτόχρονα, η νέα συνάντηση διανοητικής και χειρωνακτικής εργασίας και σε πείσμα των τάσεων κατακερματισμού της εργατικής τάξης, διαμορφώνουν προϋποθέσεις συνάντησης των ανώτερων και κατώτερων στρωμάτων της μισθωτής εργασίας, των παλιών και νέων ιστορικών ρευμάτων του εργατικού κινήματος: το «παπάκι» της πληροφορικής, του διαδικτύου και της διανοητικής εργασίας συγχωνεύεται με το σφυρί του εργοστασίου και της χειρωνακτικής εργασίας.

Με βάση όλα τα παραπάνω πρέπει να κατανοηθεί ότι έχουν δημιουργηθεί οι κοινωνικοί, πολιτικοί και πολιτιστικοί όροι για τη δημιουργία ενός μετώπου στα ΜΜΕ: Ανεξάρτητου και αντίθετου στην κυβέρνηση, το κράτος, την ΕΕ και το κεφάλαιο. Ενότητας των διαφόρων τμημάτων του κλάδου μεταξύ τους και με την υπόλοιπη εργατική τάξη. Υπέρ της μείωσης της εκμετάλλευσης, του εργατικού ελέγχου, της κοινωνικοποίησης των ΜΜΕ και ολόκληρου του πλούτου. Κατά των κερδών, της εμπορευματοποίησης και της ατομικής ιδιοκτησίας στα ΜΜΕ και στην κοινωνία. Υπέρ των δημοκρατικών δικαιωμάτων και της ελεύθερης πληροφόρησης και κατά των ιμπεριαλιστικών πολέμων. Συνάντησης των εργατών του πνεύματος και του χεριού, της διανοητικής και χειρωνακτικής εργασίας για ένα νέο απελευθερωτικό πολιτισμό.

Και πρέπει να προστεθεί: δημιουργία ενός μετώπου στα ΜΜΕ, που θα συμβάλει στην οικοδόμηση ενός πόλου της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς και ενός αντικαπιταλιστικού εργατικού μετώπου για την ανατροπή του συστήματος με προοπτική τον κομμουνισμό. Διότι, χωρίς αυτές τις δυο τελευταίες προϋποθέσεις, είναι τελικά ανολοκλήρωτη και μη νικηφόρα οποιαδήποτε μεμονωμένη προσπάθεια.

Ενιαίο συνδικάτο Μέσων Ενημέρωσης

H διαμόρφωση ενός αγωνιστικού, ανατρεπτικού και εν τέλει αντικαπιταλιστικού πολιτικού προγράμματος πάλης για τη βιομηχανία των ΜΜΕ ασφαλώς δεν είναι υπόθεση λίγων φωτισμένων, αλλά όλων των αγωνιστών που συμμετέχουν στο αριστερό ριζοσπαστικό κίνημα και συμβάλλουν στην προσπάθεια συγκρότησης του αντικαπιταλιστικού πόλου. Στην πορεία δε προς τις εκλογές, η συζήτηση θα αγκαλιάσει και δεκάδες άλλους εργαζόμενους στα μίντια.

Σε κάθε περίπτωση, η διαμόρφωσή του πρέπει να λαμβάνει υπόψη της τη μέχρι τώρα εμπειρία και δεν θα ξεκινά από μηδενική βάση. Είναι φανερό, για παράδειγμα, ότι αίτημα αιχμής είναι η συγκρότηση ενός συνδικάτου όλων των εργαζομένων στα μέσα ενημέρωσης. Ενός συνδικάτου που αναγκαστικά θα υπάρχει και θα λειτουργεί για μεγάλο διάστημα παράλληλα με τα σημερινά επαγγελματικά σωματεία και Ενώσεις, ωστόσο θα είναι συγκροτημένο σε πιο παραγωγική βάση, με ιδιαίτερη έμφαση στα μεγάλα συγκροτήματα που δίνουν τον τόνο των εξελίξεων και καθορίζουν τους γενικότερους συσχετισμούς.

Είναι αλήθεια ότι το αίτημα για δημιουργία συνδικάτου έχει υιοθετηθεί από πολλές πολιτικές δυνάμεις και συνδικαλιστικές παρατάξεις που δραστηριοποιούνται στο χώρο. Ωστόσο, εάν κανείς ρίξει μια ματιά στην ουσία θα ανακαλύψει μεγάλες διαφορές στο τι εννοεί κανείς λέγοντας συνδικάτο άλλη μία απόδειξη για το ότι οι όποιες συμφωνίες και συνεργασίες δεν μπορεί να γίνονται βάσει γενικόλογων διακηρύξεων, αλλά πρέπει να συγκροτούνται πάνω στον καμβά ενός όσο το δυνατό πιο συγκεκριμένου προγράμματος στόχων και δράσης.

Έτσι, για την αριστερή ριζοσπαστική πτέρυγα του κινήματος τα χαρακτηριστικά του συνδικάτου πρέπει να είναι τέτοια ώστε αφενός να καθιστούν πιο απειλητική για τα αφεντικά τη φωνή των εργαζομένων και πιο αποτελεσματικό τον αγώνα τους και, αφετέρου, να περιορίζουν εάν δεν αποκλείουν εκ προοιμίου τη δημιουργία αποστημάτων διαπλοκής και διαφθοράς στο εσωτερικό του. Κάτι που, όπως είναι φανερό, δεν συνάδει με τη συμμετοχή σε αυτό των κάθε λογής διευθυντικών στελεχών, αλλά και όλων εκείνων που αποτελούν το μακρύ χέρι κράτους, κυβέρνησης, επιχειρήσεων, μυστικών υπηρεσιών και ξένων πρεσβειών.

Μέλη του συνδικάτου θα πρέπει να είναι από την πρώτη μέρα δουλειάς όλοι οι εργαζόμενοι, είτε με μισθολόγιο είτε με μπλοκάκια. Ωστόσο, ένας από τους πιο κρίσιμους στόχους της περιόδου δεν είναι άλλος από την ένταξη όλων των εργαζόμενων σε μισθολόγιο, με πλήρη ασφαλιστικά δικαιώματα, έτσι ώστε να χτυπηθεί στη ρίζα του ένας από τους βασικούς τρόπους ιδιοποίησης της απλήρωτης υπεραξίας από το κεφάλαιο. Το αίτημα είναι ώριμο.

 20/02/2003