Ο Πέδρο Αλμοδόβαρ στην Κακή
Εκπαίδευση διεισδύει στο σώμα της
ισπανικής κοινωνίας και τις στρεβλώσεις
που τις προκάλεσαν ο φρανκισμός και η
καθολική εκκλησία. Με ήρωες που ζουν στο
όριο και βιώνουν, αλλά και αναπαράγουν, την
κοινωνική υποκρισία και το ψέμα.
Τα ακραία περιστατικά δεν είναι και
τόσο ακραία. Και η ζωή δεν είναι τόσο ήρεμη,
όσο δείχνει. Μια ταινία που μας αφορά όλους
και που γι’ αυτή γράφει στο ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ ο συνεργάτης μας ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΚΑΜΝΑΚΗΣ.
Η Ισπανία του Φράνκο δεν
έχει τελειώσει. Όπως δεν έχει τελειώσει, ίσα
– ίσα, η κοινωνική υποκρισία και η
δολοφονική της επίδραση και διάθεση. Μια
ταινία του Αλμοδόβαρ, με τον συμβατικό
τίτλο «Κακή Εκπαίδευση»,
που θα μπορούσε να εννοείται και ως «κακός
κόσμος», «άρρωστη κοινωνία» κοκ. Για την
εποχή του άγριου καπιταλισμού, ένα έργο που
στοχεύει τη στρεβλή ζωή μας. Η υπόθεση δεν
είναι απλή, ούτε καθημερινή. Ωστόσο, ο
σκηνοθέτης επιλέγοντας να μιλήσει για
ακραία περιστατικά και με ακραίο τρόπο,
ουσιαστικά επιλέγει να αποδείξει, πως η
ήσυχη και τακτοποιημένη ζωή μας, ούτε ήσυχη,
ούτε τακτοποιημένη είναι, κι εμείς δεν
είμαστε αμέτοχοι. Γκέι και τραβεστί οι
ήρωές του. Οι «φυσιολογικοί» μπορεί να πουν,
δεν μας ενδιαφέρει τι παθαίνουν αυτοί οι
τύποι, τόσο ξένοι στην καθημερινότητά μας.
Όπως λένε και οι δικοί μας παπάδες «Η ομοφυλοφιλία είναι επικίνδυνη. Πριν
έρθει ο Χριστός, ήρθε άγγελος επί γης και
σκότωσε όλους τους ομοφυλόφιλους». Κι
έτσι, μπορούμε να πούμε, όπως για πάρα πολλά
πράγματα εξ άλλου, πως το θέμα δεν μας αφορά.
Η σεξουαλική
διαφοροποίηση, σε μια κοινωνία υποκριτική
και στρεβλωμένη, επιτείνει την καταπίεση,
την ένταση, την υποκρισία.
Η ιστορία ξεκινάει από τα
παιδικά χρόνια του Ιγνάθιο και του Ενρίκε,
την εποχή του φρανκισμού και της κυριαρχίας
του καθολικισμού, στην πιο συντηρητική του
εκδοχή. Τρόφιμοι ενός καθολικού σχολείου
γίνονται θύματα της διαστροφής και του
αυταρχισμού, που πάνε μαζί, του διευθυντή
του σχολείου τους, του πατέρα Μανόλο. Όλα
μαζί, κλήρος, εκπαιδευτικό σύστημα, εξουσία.
Ακρωτηριασμός αισθημάτων και παγίδευση της
ζωής των παιδιών. Και ολόκληρης της
κοινωνίας. Ο φρανκισμός δεν τελειώνει με
την αποχώρηση του Φράνκο. Οι στρεβλώσεις
ακολουθούν την κοινωνία και τις ζωές των
ανθρώπων. Οι καταστροφές δεν είναι
περασμένα ξεχασμένα, να βάζεις στην
παρέλαση έναν εκπρόσωπο του Δημοκρατικού
στρατού κι έναν της «γαλάζιας στρατιάς» του
Φράνκο, και να έρχεται έτσι μαγικά η λήθη
και η συμφιλίωση. Η συμφιλίωση αυτού του
είδους είναι αδύνατη, λέει ο Αλμοδόβαρ, που
δεν κάνει μια ταινία με ευθεία πολιτική
αναφορά, αλλά που τη διαπερνάει η πολιτική
στην ουσία και στο βάθος της, ως επίδραση
στις σχέσεις και τη συμπεριφορά των
ανθρώπων.
Γιατί οι άνθρωποι δεν
μπορούν να ξεφύγουν από το παρελθόν τους,
που όχι μόνο σημαδεύει την πορεία τους αλλά
και κάποια στιγμή επιστρέφει, για να λάβει
τα μερίδια του, στο παρόν. Να ξεκαθαρίσει
τους λογαριασμούς που άφησε ανεξόφλητους.
Πολύ περισσότερο που το παρόν αυτό δεν έχει
αποτινάξει κοινωνικά και πολιτικά δεσμά.
Δεν είναι παρά μια νέα εκδοχή της κρίσης.
Για αυτό και οι ήρωες της ταινίας, αδύνατοι
να αντέξουν, στριμωγμένοι από την υποκρισία
της ζωής τους, οδηγούνται στα άκρα. Στα άκρα
εξ άλλου είναι και η επιλογή της ζωής τους.
Ακροβατούν σε τεντωμένο σκοινί χωρίς δίχτυ
προστασίας και συντρίβονται. Ακροβατούν
μεταξύ της αλήθειας και του ψέματος, χωρίς
να ξεχωρίζουν που πατάνε, όπως συμβαίνει εξ
άλλου και στην πραγματική μας ζωή, ακόμη κι
όταν δεν κινείται σε τέτοιες οριακές
καταστάσεις.
Μέσα σε αυτό το παιχνίδι,
ο σκηνοθέτης πραγματοποιεί τις ανατροπές
του, οι οποίες είναι αποκαλυπτικές για την
υποκρισία και το διαρκές ψέμα, κάνουν την
ταινία απρόβλεπτη στην εξέλιξή της και για
αυτό συναρπαστική.
Είναι ίσως η πιο ώριμη και
διεισδυτική ταινία του Αλμοδόβαρ με
χαρισματικούς ηθοποιούς, που αξίζει κανείς
να δει, ακόμη κι αν δεν πείθεται από την
προβληματική του σκηνοθέτη. Είναι ένα άλλου
είδους «παιχνίδι των λυγμών», πιο βαθύ και
πιο διαρκές.
