"Aυτόπτης μάρτυρας της εποχής"

Αρτεμης Καρδουλάκη

Στο κτήριο του "Εργοστασίου" στην Σχολή Καλών Τεχνών στην οδό Πειραιώς άνοιξε τις πόρτες της η αναδρομική έκθεση του Δ. Περδικίδη. Η έκθεση εγκαινιάσθηκε στις 4 Μαρτίου και θα διαρκέσει μέχρι τις 5 Μαΐου 2003. Η προσωπικότητα του Δημήτρη Περδικίδη, για όσους τον γνώρισαν στη διάρκεια της ζωής του, είναι κάτι που δεν ξεχνιέται, "καταγράφεται" στο θυμικό σαν εμπειρία.

Έργο του Δημήτρη Περδικίδη.

Για να καταλάβει κανείς το πως έζησε και δούλεψε σαν καλλιτέχνης ο Περδικίδης στην Ισπανία αλλά και στην Ελλάδα, τί τον συντάραξε σαν καλλιτέχνη και κυρίως πως κατέγραψε την εποχή του, αρκεί να επισκεφθεί την πολύ καλή Έκθεση στο "Εργοστάσιο". Παράλληλα όμως άξιζε τον κόπο να "ανασύρουμε", από τις κρίσιμες μέρες που προηγήθηκαν της πτώσης του σταλινισμού στην πάλαι ποτέ ΕΣΣΔ μια συζήτηση μαζί του, πριν από 15 περίπου χρόνια στην Κηφισιά, στο εργαστήριό του, για να καταλάβουμε το πως ζούσε την εποχή του μέσα από το έργο του. Η συζήτηση εκείνη είχε γίνει με αφορμή την Εκθεσή του τότε (Απρίλιος 1988) στην γκαλερί Νέες Μορφές και είχε δημοσιευθεί με ένα εισαγωγικό σημείωμα στην "Σοσιαλιστική Αλλαγή" στις 27/4/1988...

Είναι φανερό από τα όσα μου είχε πει τότε, το πόσο τα κοσμοϊστορικά γεγονότα εκείνων των ημερών τον επηρέαζαν, το πόσο και πως αυτή η προσωπικότητα της τέχνης ζούσε το παρών με την ιστορική του διάσταση σε κάθε περίοδο της ζωής του. Όλα αυτά ήταν αδύνατο να μην αποτυπωθούν στο έργο του μέσα από τα "φίλτρα" της δικής του άποψης για την ζωή. Η έκθεσή του στις Νέες Μορφές που έγινε αφορμή για την συζήτηση αυτή αφορούσε την τελευταία τότε δουλειά του και εμπεριέχεται στην αναδρομική Εκθεση στο "Εργοστάσιο":

"Πρόκειται για την τελευταία δουλειά του Δημήτρη Περδικίδη, που έφυγε από την Ελλάδα το 1953 έχοντας μαζί του τις τραγικές μνήμες του Εμφυλίου για να βρει τη μαύρη ζωγραφική του Γκόγια στην Ισπανία. Έζησε 35 χρόνια εκεί φτιάχνοντας ένα μεγαλειώδες έργο που αναγνωρίστηκε σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

Στην Ισπανία ο Περδικίδης διδάχθηκε "πώς να μεταγράφει την οδύνη - προσωπική, ιδεολογική, πολιτική - σε ζωγραφική δόνηση, περιγραμμένη σε ακέραιους κύκλους. Ένα μάθημα εν τέλει στωικού κλασικισμού.

Η ύλη γραμμένη σε κυκλικά και ορθογώνια διαστήματα - κάποτε στη φόρμα αυστηρών και συμμετρικών κιόνων - παρουσιάζει στα τελευταία έργα του μια κυριαρχία της αφής, ένα ποιητικό ανάγλυφο... όπου διατηρεί ακόμη, την λειτουργία του να μεταδίδει στη ζωγραφική επιφάνεια έναν υπαινιγμό, για την έξαρση της πραγματικότητας που πάει να πει, να περιφρουρήσει τη γεωμετρία από την υπερβολή και να την ανυψώσει σε μια αρχιτεκτονική φορτισμένη με συγκινήσεις". Αυτά τα λόγια του Veyancio Sancher Marin, κριτικού του περιοδικού τέχνης "Γκόγια" διατηρούν την επικαιρότητά τους μπροστά στη νέα δουλειά του καλλιτέχνη που παρουσιάζουν οι Νέες Μορφές.

Γνώρισα τον ζωγράφο καθώς ετοίμαζε αυτή τη δουλειά, το περασμένο καλοκαίρι στο ατελιέ του στην Κηφισιά, όπου μου μίλησε για την ζωγραφική του ιστορία.

"Στην Ελλάδα χρωστάω μνήμες. Βασικά έμαθα να ζωγραφίζω στην Ισπανία.

Γνώρισα τον Καζαντζάκη, τον Ουράνη, τον Λουντέμη, την Κατίνα Παΐζη και όλη εκείνη την ωραία γενιά και εξακολουθώ να τρέφω μεγάλο σεβασμό γι' αυτούς αλλά στην Ισπανία είδα ζωγραφική.

Τότε στην Ελλάδα στην ζωγραφική δεν γινότανε τίποτα. Η Ισπανία είναι μια χώρα με τεράστια ζωγραφική παράδοση. Από κει ξεκίνησαν όλες οι μοντέρνες τάσεις. Είδα Ιερώνυμο Μπός, Ελ Γκρέκο, τον εξπρεσιονισμό στην αποθέωσή του.

Είχα την τύχη να πάω εκεί την εποχή που ο Φράνκο είχε αφήσει την ζωγραφική ελεύθερη και αναπτύσσονταν όλα τα νέα ρεύματα. Ξεκινούσαν τότε όλοι οι νέοι μεγάλοι ζωγράφοι της Ισπανίας που παίρνανε βέβαια μηνύματα από την Ευρώπη αλλά τα ενσωμάτωναν στην παράδοσή τους. Μπήκα σ' αυτά τα κινήματα και εντάχθηκα στην σχολή της Βαρκελώνης. Δούλεψα μαζί με τον Τάπιες. Μέσα μου κουβαλούσα τη Μεσόγειο, την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, την ελληνική ομορφιά και την ισορροπία. Αν πήγα στην Ισπανία πήγα γιατί είχα δει την μαύρη ζωγραφική του Γκόγια. Είχα την διάθεση να κάνω μια πικρή ζωγραφική, μια ζωγραφική απεγνωσμένη γιατί είχα ζήσει όλη την τραγωδία του εμφυλίου. Από κει ξεκίνησα. Έκανα εξπρεσιονισμό και στη συνέχεια μπήκα στο χώρο της αφαίρεσης. Ξεκίνησα από ένα άγριο εξπρεσιονισμό και με τη μεγάλη βοήθεια της γυναίκας μου πήγα στην αφαίρεση".

Ο Περδικίδης έφυγε από μια χώρα όπου είχε ζήσει την τραγωδία ενός εμφύλιου πόλεμου για να πάει σε μια χώρα που είχε ζήσει την ίδια τραγωδία.

"Έζησα εκεί και με την βοήθεια της γυναίκας μου (μαθήτρια του Πιαζέ) μπόρεσα να ζωγραφίσω το πνεύμα της αγριότητας και να βρω μια σχετική γαλήνη ξεφεύγοντας από αυτές τις τραγικές μνήμες.

Με τα γεωμετρικά σχήματα ήθελα να δείξω την αγάπη μου προς την φύση. Με σοκάρισε η δικτατορία στην Ελλάδα και έτσι άρχισα ν' αλλάζω πάλι την ζωγραφική μου. Αρχισα να ζωγραφίζω τελείως εικονικά, ψυχρά. Αυτή την περίοδο την ονομάζω μπρεχτιανή. Την διατήρησα μέχρι το '80. Εγκατέλειψα τότε και πάλι την εικονική και επέστρεψα στην αμπστρέ. Θέλησα να γυρίσω στον εσωτερικό μου κόσμο, να χαρώ, να τραγουδήσω. Θέλησα να ξεχάσω. Έχασα τον άνθρωπό μου, το 1981 μ' ένα τραγικό τρόπο".

"Επί ένα χρόνο δεν μπορούσα να κάνω τίποτα. Θέλησα να ξαναβρώ τον εαυτό μου. Ήθελα να βρω μια ελπίδα για την ζωή. Σ' αυτό με βοήθησε περισσότερο η ανεικονική απ' ότι η εικονική τέχνη.

Ήθελα να δείξω την αγάπη μου για την ματιέρα, τα σχήματα. Η φιγούρα μου ήταν σχεδόν μια αφίσα.

Όμως όταν μπαίνεις μέσα στη ζωγραφική συμβαίνει το ίδιο με τη μουσική. Στην μουσική αρχικά σ' ενδιαφέρει το περιεχόμενο στην συνέχεια σ' ενδιαφέρουν οι μουσικοί ήχοι".

Οι πολιτικές εξελίξεις όπως ο ίδιος διαπιστώνει έπαιξαν ένα καθοριστικό ρόλο στην τέχνη του. Τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα που συντελούνται σήμερα δεν αφήνουν αδιάφορο τον ζωγράφο που γνώρισε μέσα από την πολιτική δράση του μεγάλες απογοητεύσεις.

"Οι εξελίξεις στην ΕΣΣΔ με την περεστρόικα αποτελούν μια μεγάλη ελπίδα για την ανθρωπότητα στο σύνολό της. Όταν η "Ισβέστια" έγραψε για τον Τρότσκι ενθουσιάστηκα. Πιστεύω απόλυτα ότι θα τον αποκαταστήσουν και το έχω ήδη συζητήσει με σοβιετικούς. Θαύμαζα πάντα τον Τρότσκι γιατί είταν ένας μεγάλος οραματιστής. Όμως στην περίπτωσή του συνέβη ότι συνέβη μ' όλες τις επαναστάσεις. Προτιμούσα τον Τρότσκι από τον Στάλιν γιατί ο Στάλιν ήταν ένας ψυχρός ορθολογιστής".

Κλείνοντας εδώ την συνέντευξη με τον ζωγράφο θ' αναφέρουμε ένα απόσπασμα από την εύστοχη ανάλυση της δουλειάς του που εξέθεσε επίσης στις ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ το 1985 της ιστορικούς της τέχνης Σάνια Παπά.

"Ο Περδικίδης στοχάζεται και ονειρεύεται τα σπαράγματα ή τα σύμβολα που περικλύουν την ελληνική ιστορία (λευκοί λήκυθοι - επιτύμβια - πτυχολογία). Αναζητά την "οντολογική" του πατρίδα και όχι τα γεωγραφικά της όρια".