|
Αρχείο
Κεντρική Σελίδα
|
ΟΙ "ΕΚΤΟΣ ΤΩΝ ΟΡΙΩΝ"
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ
ΚΑΙ Η ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥΣ
ΠΡΟΤΑΣΗ κάνει ο εξαίρετος ηθοποιός μας ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΙΟΒΑΣ με άρθρο του, που δημοσιεύει σήμερα το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ, προς τους Καλλιτέχνες για τη συγκρότηση μιας ανοικτής πρωτοβουλίας καλλιτεχνών που θα παρέμβει κατά της κρατικής τρομοκρατίας, του πολέμου, της ελληνικής
προεδρίας της ΕΕ και της ΟΛυμπιάδας. Μέσα απο το άρθρο του περιγράφεται η πολιτιστική κατάντια που "βασιλεύει" στη χώρα που γέννησε τον Πολιτισμό και τις Τέχνες.
|
Είναι κοινός τόπος η διαπίστωση ότι ζούμε σε μια εποχή βαθιάς κρίσης στο χώρο του πολιτισμού, των γραμμάτων και των τεχνών. Κρίση που συμβαδίζει, βέβαια, και είναι συνάρτηση της γενικότερης κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής
κρίσης. Δεν είναι ψέμα όμως ότι ποτέ δεν έπαψαν να υπάρχουν ελπιδοφόρα σκιρτήματα και αντιστάσεις, τόσο στην κοινωνία όσο και στον τομέα του πολιτισμού, οριακές μεν, αλλά τελευταία όλο και πιο διακριτές. Ας επιχειρήσουμε, λοιπόν, μια σκιαγράφηση του πολιτιστικού τοπίου. Σύντομη, λόγω
του περιορισμένου χώρου και κατ΄ ανάγκην σχηματική, αλλά που δεν θα απέχει από την πραγματικότητα. |
Είναι βαθιά η κρίση στο χώρο του πολιτισμού, των γραμμάτων και των Τεχνών. (εξ ου και οι διαμαρτυρίες τηλεθεατών έξω από τον ΑΝΤ1). Η κρίση αυτή συμβαδίζει και είναι συνάρτηση της γενικότερης κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής κρίσης. |
Στην περιοχή της ποίησης, κατ΄ αρχήν, η εικόνα είναι απογοητευτική. Παρήλθε η εποχή που η έκδοση βιβλίων ποίησης ήταν ένα γεγονός, η εποχή που σημαντικοί συνθέτες μελοποιούσαν κείμενα τα οποία γίνονταν τραγούδι στα χείλη της
πλειοψηφίας του εργαζόμενου λαού. Σήμερα, η απαξίωση του φαινομένου της ποίησης και των δημιουργών της από τον ευρύ κορμό των πολιτών (μάλλον από τα πλατειά στρώματα των καταναλωτών) είναι σχεδόν πλήρης. Λιγότεροι, ελάχιστοι νέοι άνθρωποι, πια, επιμένουν να γράφουν και να εκδίδουν, λίγα
περιοδικά, με μικρό αριθμό αναγνωστών, δημοσιεύουν ποίηση.
Στο χώρο του μυθιστορήματος κυριαρχούν οι ρηχές, γλυκανάλατες μελούρες δεκάδων νοικοκυρών-συγγραφέων και άλλων πλανητών του χώρου που ντύθηκαν το κύρος του Λιβάνι, του Καστανιώτη, του Πατάκη και λοιπών δημοκρατικών δυνάμεων, και πουλάνε αβέρτα. Το έπιασαν το νόημα οι κύριοι αυτοί και
τράβηξαν όλο το κοινό των βίπερ και άρλεκιν. Οι νέοι και παλιότεροι συγγραφείς, που επιμένουν βαθύτερα και απαιτητικότερα, αποτελούν τη μειοψηφία. Στο θέατρο μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν τρεις "ζώνες". Στη μια, "λαϊκοί" ηθοποιοί και λοιποί συντελεστές απευθύνονται σ΄ ένα κατ΄
όνομα λαϊκό κοινό, κυρίως μικροαστών, με κακόγουστες επιθεωρήσεις και φτηνές φαρσοκομωδίες. Σε μια "μεσαία" ζώνη συνυπάρχουν και εναλλάσσονται τηλεοπτικοί αστέρες, που εξαργυρώνουν την πρόσκαιρη δόξα τους, μαζί με πιο σοβαρούς και απαιτητικούς καλλιτέχνες, οι οποίοι, όμως, για να
επιβιώσουν σε συνθήκες χυδαίας καλλιτεχνικής αγοράς, εκτός από αξιόλογες παραστάσεις, συχνά ανεβάζουν ευκολοχώνευτα και λουστραρισμένα ή αδιάφορα και ρηχά έργα. Υπάρχει και μια ζώνη "πιο πάνω" δημιουργών που δηλώνουν πρωτοποριακοί, αλλά τελευταία όλο και πιο συχνά βόσκουν στους
λειμώνες της εξουσίας και του κράτους και ρέπουν σ΄ έναν νοσηρό και θα λέγαμε, νατουραλίστικο μεταμοντερνισμό. Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι, παρά την ύπαρξη κάθε χειμώνα περίπου διακοσίων σκηνών στην πρωτεύουσα, η απόλυτη πλειοψηφία των χαμηλόμισθων ανθρώπων της εργασίας δεν βλέπει
ούτε μια παράσταση.
Στον κινηματογράφο, το 80-90% των ξένων ταινιών που προβάλλονται στις αίθουσες, αλλά και στην τηλεόραση, είναι κακές αμερικανικές παραγωγές. Οι ελληνικές ποιοτικές ταινίες είναι ελάχιστες. Οι εγχώριες παραγωγές που έφεραν κόσμο στις αίθουσες μοιάζουν, όλο και περισσότερο, και στη
θεματολογία και στην αισθητική τους, με αμερικανικές. Στο τραγούδι, τα πράγματα είναι πιο καθαρά και κραυγαλέα, άλλωστε και το είδος είναι πιο λαϊκό. Μπορούμε βάσιμα να ισχυριστούμε ότι μάλλον δεν υπήρξε μεταπολεμικά (εκτός ίσως από την περίοδο της δικτατορίας) τέτοια κυριαρχία της
ευτέλειας και της κακογουστιάς. Πάντα υπήρχαν και ψώνια που επιβίωναν. Αλλά, μηδενικά να αποτελούν τον καλλιτεχνικό κανόνα, είναι πρωτοφανές. Κι εδώ, βέβαια, υπάρχουν δημιουργοί που παράγουν έργα ποιοτικά - πολιτιστικά αντισώματα σε μια νοσηρή εποχή.
Είναι προφανές, ότι όλα τα παραπάνω αντικατροπτίζουν την κατάσταση της ελληνικής κοινωνίας, τις τάσεις και διαθέσεις της πλειοψηφίας του κοινωνικού σώματος, τις ανάγκες του, τη σύγχυση και παρακμή του. Παρ΄ όλα αυτά, όμως, όπως ακροθιγώς προαναφέραμε, μέσα στον πολτό της πολιτιστικής
ευτέλειας και κρίσης, υπάρχουν συγγραφείς και καλλιτέχνες που παράγουν και έργα με υψηλή αισθητική θερμοκρασία, σύγχρονα και δυναμικά, τα οποία όμως χάνονται και ξεχνιούνται στον γύρω πανικό και ορυμαγδό. Υπάρχουν μεμονωμένοι δημιουργοί και ομάδες (στην ποίηση, στον πεζό λόγο, στη
μουσική, στον κινηματογράφο, στο θέατρο) που παράγουν πολιτισμό και θεωρία μακριά από κρατικές επιδοτήσεις και κομματικές εξαρτήσεις, αντιστεκόμενοι στο χαμηλό κοινό γούστο, κρατώντας στάση σταθερή, αξιοπρεπή, αριστερή. Υπάρχει ένας κρίσιμος πυρήνας διανοουμένων και καλλιτεχνών, ένα
ζωντανό δυναμικό που δεν έχει ξεπουληθεί. Έχει τη σφραγίδα της γενικότερης κρίσης, αλλά και την ορμή των τρομερών αντιθέσεων της εποχής. Εκφράζει ανάγκες, διαθέσεις και προσδοκίες μιας μικρής αλλά διακριτής μάζας ανυπόταχτων πολιτών, εργαζομένων, που κάτω από την πίεση των επερχόμενων
εξελίξεων μπορεί μεσοπρόθεσμα να διευρυνθεί ουσιαστικά, τροφοδοτώντας και επηρεάζοντας με τη σειρά της την έμπνευση και το έργο των δημιουργών.
Πρώτη έγνοια των καλλιτεχνών και διανοουμένων, που θέλουν να κινούνται εκτός των ορίων του συστήματος, είναι βεβαίως η παραγωγή πρωτοποριακού έργου και επαναστατικής θεωρίας, η αναζήτηση, ο προβληματισμός, η εμβάθυνση στα ζητήματα της τέχνης τους και τέλος η ουσιαστική δημιουργία. Από
αυτό πρωτίστως κρίνονται. Πέραν τούτου, όμως, οι καιροί πάντοτε, και πιο πολύ σήμερα, πιέζουν και για μια πιο γενική επαφή και συσπείρωση, ένα διαρκή συντονισμό και μια συλλογική παρέμβαση των ανθρώπων των γραμμάτων και των τεχνών πάνω στα σημαντικά γεγονότα και εξελίξεις της εποχής μας:
Από τον επερχόμενο πόλεμο στο Ιράκ, μέχρι τον περιορισμό των δημοκρατικών δικαιωμάτων στο όνομα της πάταξης της τρομοκρατίας, την ελληνική προεδρία της ΕΕ και την Ολυμπιάδα του τσιμέντου και της ντόπας κλπ.
Προκύπτει η ανάγκη της συγκρότησης ενός κύκλου, μιας ομάδας διαθέσιμων ανθρώπων, που θα συντονίζουν και θα βοηθούν να μην παρεμβαίνουμε μόνο ευκαιριακά, ατομικά ή κατά τη διάρκεια προεκλογικών περιόδων στις εξελίξεις, ούτε ως ουρά συμπαθών αλλά ενσωματωμένων καλλιτεχνών και
διανοουμένων - όπως π.χ. συνέβη κατά τη διάρκεια του βομβαρδισμού της Γιουγκοσλαβίας. Δεν υπονοούμε κάποια ομάδα κομισαρίων του πολιτισμού. Μιλάμε για ένα ανοιχτό "σχήμα" που χωράει κάθε άνθρωπος του πνεύματος ο οποίος θέλει να αντιδράσει και να αντισταθεί και με αυτόν τον τρόπο στη
γύρω μας σοβούσα βαρβαρότητα. Είναι ενθαρρυντικό ότι, σε μεγάλες πόλεις της Ευρώπης, ξεσπούν ογκώδεις διαδηλώσεις κατά του πολέμου και της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης. Ειδικά στη Μ. Βρετανία πρώτη σύμμαχο και θεραπαινίδα των ΗΠΑ παράλληλα με τις κινητοποιήσεις δεκάδες άνθρωποι του
πολιτισμού συγκρότησαν επιτροπή κατά του πολέμου και κάνουν αισθητή την παρουσία τους με εκδηλώσεις, συζητήσεις, αρθρογραφία και άλλες μορφές παρέμβασης. Προεξάρχει ο εύψυχος Χάρολντ Πίντερ, ο οποίος με άρθρα του έχει επανειλημμένα επιτεθεί σφοδρά κατά του καπιταλιστικού
συστήματος και του, πέραν του Ατλαντικού, πλανητικού τρομοκράτη.
Αλλά, και μέσα στις ίδιες τις ΗΠΑ, εκτός του Τσόμσκι, συγγραφείς όπως ο Φίλιπ Ροθ και ο Γκορ Βιντάλ, βάλλουν κατά της πολιτικοστρατιωτικής ελίτ και της δήθεν απώλειας της αθωότητας της αμερικανικής κοινωνίας μετά το χτύπημα στους δίδυμους πύργους: ο Βιντάλ μιλάει για εξουσία χούντας στη
χώρα του και ο Ροθ λέει ότι μια κοινωνία που κατάργησε τη δουλεία μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα και λιντζάριζε μαύρους μέχρι πριν μερικές δεκαετίες δεν είναι καθόλου αθώα. Απόψεις που, αν βέβαια εκφράζονταν από Έλληνες διανοούμενους, θα χαρακτηρίζονταν από τους αστέρες του εγχώριου
εκσυγχρονισμού, τουλάχιστον φιλοτρομοκρατικές. Στις ΗΠΑ, επίσης, καλλιτέχνες όπως η Σ. Σαράντον, ο Τ. Ρόμπινς και πολλοί άλλοι, με συναυλίες και άλλες παρεμβάσεις, αντιδρούν κατά του πολέμου στο Ιράκ και κατά της κυβέρνησης Μπους.
Φαίνεται λοιπόν ότι, μετά από πολλά χρόνια πλήρους αφασίας και απάθειας, κάτι αρχίζει να κινείται. Στη χώρα μας, παρά το κύμα τρομοϋστερίας και εκφοβισμού κάθε ανατρεπτικής φωνής, ένα μικρό μεν αλλά διακριτό κομμάτι του κόσμου αντί να φοβηθεί, έχει θυμώσει. Αυτό το βλέπουμε στις
προσωπικές μας επαφές, αλλά το διαπιστώσαμε και στην πιο μαζική τα τελευταία χρόνια, γεμάτη παλμό, πορεία του Πολυτεχνείου.
Μέσα, λοιπόν, σε αυτό το οριακά ενθαρρυντικό κλίμα, οι "εκτός των τειχών" άνθρωποι του πολιτισμού, ας προχωρήσουμε στη συγκρότηση της πρωτοβουλίας που περιγράψαμε. Σκοπός μας είναι να γκρεμίσουμε τα τείχη. Όχι να χαμηλώσουμε το επίπεδό μας, αλλά να διευρύνουμε τον κύκλο των μυημένων,
όπως θα έλεγε ο Μπρεχτ. Δεν αρμόζει στο έργο αλλά και στην συλλογική μας παρέμβαση ούτε το βολικό, γραφικό περιθώριο (όπου τάχα αμόλυντοι θα δρούμε και θα δημιουργούμε), ούτε η παραλυτική ενσωμάτωση (για να επηρεάσουμε δήθεν από τα μέσα τις εξελίξεις). Φιλοδοξία μας είναι η δυναμική
παρουσία στην καρδιά του κοινωνικού γίγνεσθαι, μακριά από λαϊκίστικες εκπτώσεις, αλλά και από ελιτίστικη απογείωση.
Σε αντιστοιχία με την επικίνδυνη, αλλά συναρπαστική εποχή, η συλλογική μας πρωτοβουλίας ας έχει σύγχρονα, πρωτότυπα χαρακτηριστικά, περιεχόμενο και μορφές έκφρασης από τη δημοσίευση κειμένων και τις καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, μέχρι τις ημερίδες, τη συγκέντρωση υπογραφών, αλλά και κάθε
άλλη παρέμβαση που η φαντασία μας και η πίεση της πραγματικότητας μπορεί να γεννήσει.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΙΟΒΑΣ
Το άρθρο αυτό σχολιάστηκε από τον Βάιο Φασούλα. Δείτε το σχόλιο ΕΔΩ ή κάντε και τα δικά σας σχόλια
24/12/2002
|
|