ΤΙΜΗ ΣΤΟΝ ΤΣΕ ΓΚΕΒΑΡΑ

της Αρτεμις Καρδουλάκη

Το Πανεπιστήμιο της Κρήτης στο πλαίσιο του εορτασμού των είκοσι πέντε χρόνων από την ίδρυσή του διάλεξε να τιμήσει την επαναστατική προσωπικότητα του Τσε Γκεβάρα που έχει εμπνεύσει με την ηρωική δραστηριότητά του όλους αυτούς που μάχονται για την απελευθέρωση των φτωχών και των καταπιεσμένων..

Η επέτειος αυτή τιμάται με την διοργάνωση της έκθεσης "Ο θάνατος του "Τσε" Γκεβάρα" από τις 14 Δεκεμβρίου-2 Φεβρουαρίου 2002.. Συνδιοργανωτές στην έκθεση είναι το Κέντρο Εικαστικής Δημιουργίας Ρεθύμνης που την φιλοξενεί  στο "Χώρο Τέχνης 8" και το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης όπου θα μεταφερθεί  μετά από το Ρέθυμνο. Την επιμέλεια της παρουσίασης των έργων έχει κάνει ο καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Νίκος Χατζηνικολάου.

Η έκθεση αυτή που οργανώνεται τριανταπέντε χρόνια μετά την δολοφονία του μεγάλου επαναστάτη ηγέτη έχει ένα διπλό στόχο. Πρώτο να τιμήσει μια προσωπικότητα που ήταν υπόδειγμα ανιδιοτέλειας και αγωνιστικότητας και συγχρόνως να συγκεντρώσει τεκμήρια για το πως αντέδρασαν οι καλλιτέχνες στην είδηση του θανάτου του και στις φωτογραφίες με το νεκρό ξαπλωμένο πάνω στην μικρή στέρνα ενός πλυσταριού, με τα μάτια ανοιχτά, που έκαναν τον γύρο του κόσμου τον Οκτώβριο του 1967.

Η ιδέα της παρούσας έκθεσης κατά τον Νίκο Χατζηνικολάου εγκρίθηκε ομόφωνα από τη Σύγκλητο του Πανεπιστημίου Κρήτης η οποία και την ενέταξε στις εκδηλώσεις για τα 25 χρόνια από την ίδρυσή του. Στη συνέχεια υποστηρίχθηκε χωρίς αμφιταλαντεύσεις από το Πρυτανικό Συμβούλιο γιατί θεωρήθηκε φυσικό ένα πανεπιστήμιο να τιμά τον απόφοιτο της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Μπουένος ΄Αιρες που δεν έπαψε σ' όλη τη διάρκεια της ζωής του να νοιάζεται για τους ασθενείς, τους κατατρεγμένους και για τους "περιθωριακούς".

Για τον Νίκο Χατζηνικολάου όσο θα υπάρχει κοινωνική καταπίεση και ο

ανθρώπινος εξευτελισμός η δραστηριότητα προσωπικοτήτων σαν του Τσε Γκεβάρα πάντοτε θα δικαιώνεται.

"Ο Γκεβάρα, γράφει ο Χατζηνικολάου, έκανε αυτή τη φοβερή διαπίστωση. ΄Ότι η κοινωνική ασφυξία επικρατεί στο μεγαλύτερο κομμάτι του πλανήτη. ΄Ότι ο ιμπεριαλισμός, απαιτεί την απαξίωση ολόκληρης της ανθρωπότητας. Το αντάρτικο στη Βολιβία ήταν συνέπεια αυτής της διαπίστωσης, όπως και η σύλληψη του Τσε και των συντρόφων του από τις ειδικές δυνάμεις που είχε εκπαιδεύσει η CIΑ. Στις ο Οκτωβρίου του 1967,σε μια σύγκρουση, ο Τσε πληγώνεται στο δεξί πόδι και συλλαμβάνεται μαζί με τους αντάρτες που επέζησαν. Τον μετάφεραν στο χωριό La Higuera όπου περνάει τη νύχτα. ΄Ηταν αιχμάλωτος. Εκεί φθάνει η εντολή να εκτελεστεί. Στις εντεκάμισι το βράδυ o Douglas Henderson, πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στη La Paz είχε ανακοινώσει στον πρόεδρο της Βολιβίας, Μπαριέντος, ότι θα έπρεπε να γίνει γνωστό πως ο Τσε σκοτώθηκε σε μάχη. Έτσι την άλλη μέρα τον εκτελούν εν ψυχρώ. Γιατί κανένα δικαστήριο δεν θα μπορούσε να αντέξει το "κατηγορώ" του".

Για την έκθεση ο καθηγητής αναφέρει "Το 1997 το Fowler Museum of Cultural History του UCLA και το Center for Study o Political Graphics οργάνωσαν με επιμελητή τον David Kunzle, στο Λος ΄Ατζελες, μία μεγάλη έκθεση με τίτλο "Che Guevara-Icon, Myth nd Message" στην οποία έγινε προσπάθεια να δειχθεί το σύνολο της ακτινοβολίας του επαναστάτη από το Μπουένος ΄Αιρες.

Η δική μας σκέψη ήταν διαφορετική. Επιλέξαμε δύο μόνο στιγμές. Εκείνη που ο Τσε βρίσκεται στα χέρια των εχθρών του, ελαφρά πληγωμένος στο πόδι, αλλά ζωντανός, που αποθανατίζουν οι δύο φωτογραφίες που πήρε ο πράκτορας της CIA Felix Rodriguez: ενός Τσε ανήσυχου, σκεπτικού, συνοφρυωμένου, απόλυτα μόνου, ακόμα ζωντανού και τόσο κοντά στο θάνατό του. Και τη στιγμή αμέσως μετά τη δολοφονία, με το σώμα του επιδεικτικά εκτεθειμένο, με τους δημοσιογράφους και τους μισθοφόρους γύρω του: τα μάτια του ανοιχτά, κάτι σαν χαμόγελο να διαγράφεται στα χείλη του. Από εδώ πηγάζουν τα έργα που συγκεντρώσαμε".

Τα έργα, πίνακες ζωγραφικής, χαρακτικά, αφίσες προέρχονται από τη Λατινική Αμερική, τις ΗΠΑ και την Ευρώπη και ανήκουν σε συλλογές ερευνητικών κέντρων και ιδιωτών. Επίσης εκτίθενται πρωτότυπες φωτογραφίες του Freddy Alborta. Παρουσιάζονται έργα των Arnold Beklin, Rogelio Lopez Cuenca, Paolo Gasparini, Raul Arellano, Antonio Frasconi, Oscar Rojas, Ian Hillenberg, Ruth Weisberg, Γιάννη Γαϊτη, Δημήτρη Ζουρούδη, Κυριάκου Κατζουράκη, Δέσποινας Μεϊμάρογλου και ΄Αγγελου Σκούρτη.

Ο John Berger που έχει γράψει ένα κείμενο για τον κατάλογο της έκθεσης αναφέρει για τον θάνατο του Γκεβάρα "Δεν γνωρίζουμε τις συνθήκες του θανάτου του. Μπορούμε να πάρουμε μια ιδέα της νοοτροπίας εκείνων στα χέρια των οποίων έπεσε, από τη μεταχείριση του σώματός του μετά τον θάνατό του. Πρώτο τον έκρυψαν. Μετά το αποκάλυψαν και το εξέθεσαν. Μετά το έθαψαν σ' έναν ανώνυμο τάφο, σ΄ένα άγνωστο μέρος. Μετά το ξέθαψαν. Μετά το έκαψαν. ΄Όμως πριν το κάψουν, του έκοψαν τα δάχτυλα προκειμένου να αναγνωριστεί αργότερα. Αυτό ίσως υπονοεί ότι είχαν σοβαρές αμφιβολίες για το αν πραγματικά ήταν ο Γκεβάρα αυτός που σκότωσαν. Επίσης, μπορεί να υπονοεί ότι δεν είχαν αμφιβολίες, αλλά φοβούνταν το πτώμα. Τείνω να πιστέψω τη δεύτερη εκδοχή"...Ο Γκεβάρα οραματίστηκε τον ίδιο του το θάνατο στην επαναστατική μάχη ενάντια σ' αυτού τον τύπου τον ιμπεριαλισμό. "Οπουδήποτε κι αν μας αιφνιδιάσει ο θάνατος, τον καλωσορίζουμε, αρκεί αυτή η πολεμική μας κραυγή να έχει βρει άξιο αποδέκτη και άλλο χέρι να απλωθεί να αδράξει το όπλο μας και άλλοι άνθρωποι να έρθουν να συνοδέψουν τα μοιρολόγια με τις ριπές των αυτομάτων και με νέες κραυγές πολέμου και νίκης". Ο θάνατός που οραματίστηκε του πρόσφερε το μέτρο του πόσο αφόρητη θα ήταν η ζωή του, αν δεχόταν τις ανυπόφορες συνθήκες του κόσμου ως έχουν".

Τελικά ο μύθος του Γκεβάρα συνεχίζει να εμπνέει και να τιμάται και από την ηγεσία  ενός Πανεπιστημίου που εκπαιδεύει τους νέους επιστήμονες.

O πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Νίκος Νικολάου γράφει χαρακτηριστικά στον κατάλογο της έκθεσης τα παρακάτω λόγια που διαλέξαμε για να ολοκληρώσουμε την αναφορά μας στην διοργάνωση αυτής της έκθεσης "Η έκθεση τέχνης με την ευκαιρία των 35 χρόνων από τον θάνατο του Τσε Γκεβάρα δεν είναι μόνο μια ευκαιρία να αποτίσουμε φόρο τιμής στον επαναστάτη που έγινε σύμβολο της εξέγερσης ως ηθικής στάσης απέναντι σε κάθε μορφή καταπίεσης και αλαζονικής ιμπεριαλιστικής επικυριαρχίας. Μας δίνεται επίσης η δυνατότητα να φωτίσουμε την φύση αυτής της εξέγερσης που εκφράζεται μέσα από τη συμμετοχή στη συλλογική δράση κατά των τυράννων. Μια δράση που μπορεί να περιλαμβάνει και ένοπλο αγώνα κατά των δυνάμεων βίας και καταστολής που ο τύραννος χρησιμοποιεί, αλλά δεν εκφυλίζεται ποτέ σε τυφλά τρομοκρατικά χτυπήματα πλήττοντας αδιάκριτα δικαίους και αδίκους".